1. Định nghĩa về chủ nghĩa tư bản

Chủ nghĩa tư bản chính là hệ thống chính trị, kinh tế và xã hội mà trong đó phần lớn tài sản, kể cả tài sản được dùng trong lao động sản xuất, mà nó thuộc sở hữu tư nhân. Chủ nghĩa tư bản khác với chủ nghĩa phong kiến ở chỗ nó có hệ thống kinh tế mà trước nó ở chỗ dịch vụ lao động được mua bán, trao đổi để lấy tiền mặt, chứ không được cung ứng trực tiếp thông qua các hoạt động dịch vụ hay theo mệnh lệnh của lãnh đạo. Chủ nghĩa tư bản cũng khác so với chủ nghĩa xã hội ở chỗ cơ bản là Trong chủ nghĩa xã hội, thì hình thức sở hữu chủ yếu là sở hữu xã hội ( nghĩa là toàn dân và tập thể). Trong chủ nghĩa tư bản, thì cơ chế giá được sử dụng làm hệ thống tín hiệu cho việc chia nguồn lực vào các mục đích sử dụng khác nhau. Các dạng khác nhau của chủ nghĩa tư bản mang nét đặc trưng bởi quy mô sử dụng cơ chế giá cả, mức độ cạnh tranh trên thị trường và quy mô can thiệp của nhà nước.

>> Xem thêm: Sự ra đời và đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền?

 

2. Mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản

Mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản chính là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa cao của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất.

Sự mâu thuẫn này thể hiện như sau:

– Sự mâu thuẫn giữa tổ chức và lập kế hoạch trong mọi công ty rất chặt chẽ và khoa học, có xu hướng tự phát và vô chính phủ trong toàn công ty.

- Mâu thuẫn giữa xu hướng tích luỹ, mở rộng vô hạn trữ lượng tư bản với sức mua ngày càng bị thu hẹp của quần chúng nhân dân.

- Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.

=> Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản dẫn đến phong trào công nhân ngày càng phát triển mạnh mẽ, chuyển từ “tự phát” sang “tự giác”, là cơ sở ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học của trường phái do Mác và Ph.Ăngghen sáng lập.

>> Tham khảo: Nguyên nhân hình thành chủ nghĩa tư bản độc quyền

 

3. Nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản

Trong tiến trình lịch sử tự nhiên của các mối quan hệ giữa con người với con người, một trong những quy luật quan trọng nhất của chủ nghĩa duy vật biện chứng là quy luật mâu thuẫn. Theo quy luật này, trong cấu trúc của mọi sự vật, hiện tượng không phải bao giờ cũng bao gồm những yếu tố đồng nhất và thống nhất với nhau, mà mọi sự vật hiện tượng đều cấu thành bởi một chỉnh thể thống nhất bao gồm nhiều mặt khác nhau, trong đó có cả những mặt đối lập. Khi các mặt đối lập tương tác với nhau thì mâu thuẫn nảy sinh. Cuộc đấu tranh giải quyết những mâu thuẫn giữa chúng để làm ra đời cái mới thay thế cái cũ cho thấy sự vận động không ngừng của các sự vật, phương thức sản xuất cũng tuân theo quy luật tự nhiên, giữa con người và động vật. luôn thay đổi và thống nhất với nhau. Lực lượng sản xuất thể hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá trình sản xuất, là mặt tự nhiên của nền sản xuất xã hội. Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất, nó là mặt xã hội của nền sản xuất. Lực lượng sản xuất bao gồm những công cụ lao động mà con người sử dụng để tạo ra của cải vật chất nhờ kinh nghiệm và thói quen lao động được tích lũy trong quá trình sản xuất. Quan hệ sản xuất được hiểu là những quan hệ kinh tế vật chất của đời sống xã hội ở mỗi giai đoạn phát triển. Quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất được Mác viết:

"Các thời đại kinh tế không khác nhau bởi những gì chúng sản xuất ra, mà bởi cách chúng sản xuất, với phương tiện lao động." Khi quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ sản xuất của lực lượng sản xuất thì nó sẽ trở thành động lực, tạo điều kiện cho lực lượng sản xuất phát triển và ngược lại khi quan hệ sản xuất muộn hơn hoặc ở trình độ thấp hơn. trình độ cao hơn trình độ của lực lượng sản xuất thì nó sẽ trở thành thế trói buộc lực lượng sản xuất phát triển, khi đó mâu thuẫn nảy sinh và việc giải quyết mâu thuẫn sẽ tạo động lực cho lực lượng sản xuất phát triển. phù hợp với nội dung của quy luật mâu thuẫn. Và như vậy lịch sử sản xuất vận động và phát triển trong quá trình chuyển pha đến cân bằng rồi lại chuyển pha… Chỉ có một khái niệm mâu thuẫn mới có thể phân định được các động lực của sự phát triển. Chỉ khi đó chúng ta mới có thể hiểu được quy luật tiết kiệm của chuyển động. Mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản đã dẫn đến cuộc đấu tranh giai cấp giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản.

>> Tham khảo: Tập trung tư bản là gì? Vai trò của tập trung tư bản trong sự phát triển của chủ nghĩa tư bản?

 

4. Xu hướng vận động của chủ nghĩa tư bản

Chủ nghĩa tư bản càng phát triển, trình độ xã hội hóa của lực lượng sản xuất càng cao thì hình thức chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất trong mối quan hệ với nội hàm vật chất ngày càng chặt chẽ, nó càng tăng lên. Theo sự phân tích của C.Mác và V.I.Lênin, đến một mức độ nào đó, quan hệ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa sẽ bị phá vỡ và thay vào đó là quan hệ sở hữu mới- sở hữu xã hội( sở hữu công cộng) về tư liệu sản xuất ra đời đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội. Lực lượng sản xuất. Điều đó cũng có nghĩa là phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa sẽ bị xóa bỏ và một phương thức sản xuất mới- phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa- ra đời sẽ phủ định phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Tuy nhiên, những biến đổi của chủ nghĩa tư bản ngày nay cho thấy chủ nghĩa tư bản vẫn đang điều chỉnh để thích ứng với những biến động, mâu thuẫn bên trong và bên ngoài. Những điều chỉnh mới của chủ nghĩa tư bản trên đây đã cho chúng ta thấy rằng chủ nghĩa tư bản trước mắt vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển, mặc dù sự phát triển này không phải là vĩnh cửu và vô hạn. Vì vậy, trong khi nhà nước chắc rằng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản cuối cùng sẽ thay thế chủ nghĩa tư bản, cũng cần nhận thức đầy đủ về tính lâu dài của quá trình này, chuẩn bị tốt khả năng cùng tồn tại, hợp tác và đấu tranh với chủ nghĩa tư bản, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của chủ nghĩa tư bản để xây dựng thành công nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

 

5. Chủ nghĩa tư bản đã gây ra những hậu quả nặng nề cho nhân loại

Chủ nghĩa tư bản phải chịu trách nhiệm chính về hai cuộc chiến tranh thế giới đẫm máu của thế kỷ 20 và cuộc chạy đua vũ trang, ô nhiễm môi trường, áp bức, nô dịch các dân tộc thuộc địa. Chủ nghĩa tư bản góp phần gây ra đói nghèo và bệnh tật cho hàng trăm triệu người, đặc biệt là ở các nước kém phát triển.

Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản đã thể hiện rõ sự bóc lột dã man của giai cấp tư sản ngay từ những ngày đầu ra đời. Cùng với những thủ đoạn dã man đầu tiên, xâm lược thuộc địa, buôn bán nô lệ là nguyên nhân cơ bản dẫn đến những cuộc đấu tranh đầu tiên và mạnh mẽ nhất của quần chúng lao động chống giai cấp tư sản.

Sự phát triển của quá trình xã hội hóa đã tạo ra những tiền đề vật chất đầy đủ cho cách mạng vô sản và sự ra đời của một xã hội mới ưu việt hơn.

Đảng ta khẳng định con đường đi lên của nước ta, quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tức là xác lập địa vị thống trị trong quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu và kế thừa những thành tựu mà loài người đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, nhất là về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại.

Trên đây, là toàn bộ nội dung liên quan đến câu hỏi Mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản là gì? Hy vọng bài viết trên Luật Minh Khuê đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin hữu ích. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào xin hãy liên hệ với chúng tôi để được giải đáp nhanh chóng. Luật Minh Khuê xin chân thành cảm ơn!