1. Hợp đồng đào tạo nghề giữa người lao động và người sử dụng lao động gồm những nội dụng nào ?

Trả lời:

Đào tạo nghề là hoạt động giảng dạy dựa trên kinh phí của người sử dụng lao động nhằm cung cấp những kiến thức, kỹ năng và phẩm chất nghề nghiệp cần thiết để người lao động nâng cao trình độ, tay nghề và kỹ năng sau khi hoàn thành khóa học nhằm thực hiện công việc theo thoả thuận với công ty.  Điều 62 Bộ luật lao động năm 2019 quy định về hợp đồng đào tạo nghề trong quan hệ lao động gồm những nội dung chủ yếu sau:

- Nghề đào tạo: Đây là nội dung phải nêu rõ nghề mà người lao động được đào tạo cụ thể là gì, việc ghi rõ nghề đào tạo để người lao động biết là mình sẽ được đào tào ngành nghề gì, có thực sự cần thiết cho công việc không hay đào tạo một kiểu khi làm lại làm công việc khác.

- Địa điểm đào tạo, thời hạn đào tạo, tiền lương trong thời gian đào tạo. Địa điểm và thời gian đào tạo phải được nêu rõ trong hợp đồng để người lao động biết là mình được đào tạo trong nước hay đào tạo ở nước ngoài và biết thời gian đào tạo kéo dài trong thời gian là bao nhiêu lâu để có thể sắp xếp được công việc.

- Chi phí đào tạo và trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo. Chi phí này do người sử dụng lao động bỏ ra. Không thu phí đào tạo từ người lao động. Do vậy, các bên cần thoả thuận rõ ràng về trách nhiềm hoàn trả chi phí đào tạo sẽ phát sinh trong những trường hợp nào và phương thức hoàn trả ra sao.

- Trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động trong và sau quá trình đào tạo.

- Trách nhiệm của người lao động. Thực chất, chúng ta biết đến nhiều hơn là quy định về thời hạn người lao động cam kết phải làm việc cho người sử dụng lao động sau khi được đào tạo. Quy định này nhằm bảo vệ cho phía công ty trong trường hợp người lao động đã thực hiện xong khóa đào tạo mà không muốn làm việc cho người sử dụng lao động hay chấm dứt trước thời hạn. Điều này sẽ gây ra thiệt hại cho công ty khi bỏ chi phí của mình để đào tạo người lao động vì vậy mà phải có sự cam kết của người lao động về thời gian làm việc cho người sử dụng lao động sau thời gian đào tạo, nếu không làm đủ thời gian đó có thể người lao động phải thanh toán chi phí đào tạo hoặc phạt vi phạm cam kết hợp đồng đối với người lao động. Ngoài ra còn là thoả thuận các trách nhiệm khác của người lao động như: Tuân thủ nội quy, quy chế học tập, bảo mật thông tin khoá học,...

2. Hợp đồng đào tạo nghề khi nào bị coi là vô hiệu ?

Hợp đồng đào tạo nghề về bản chất cũng thuộc một dạng giao dịch dân sự. Do vậy, xem xét điều kiện khiến giao dịch dân sự vô hiệu cũng là các điều kiện khiến hợp đồng đào tạo nghề vô hiệu. Cụ thể như sau:

Theo quy định tại Điều 117 Bộ luật dân sự năm 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây:

-  Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;

-  Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;

- Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

- Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định.

Và Điều 112 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về giao dịch dân sự vô hiệu như sau:

Điều 122. Giao dịch dân sự vô hiệu

Giao dịch dân sự không có một trong các điều kiện được quy định tại Điều 117 của Bộ luật này thì vô hiệu, trừ trường hợp Bộ luật này có quy định khác.

Ngoài các trường hợp quy định tại Điều 117, giao dịch dân sự còn có thể vô hiệu bởi các căn cứ sau:

- Giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo (Điều 124 Bộ luật Dân sự);

- Giao dịch dân sự vô hiệu do nhầm lẫn (Điều 126 Bộ luật Dân sự);

Đối chiếu với quy định trên, tuỳ vào từng mức độ vi phạm, hợp đồng đào tạo nghề có thể bị Toà án tuyên là vô hiệu từng phần hoặc vô hiệu toàn bộ.

3. Câu hỏi về hoàn trả chi phí đào tạo 

Câu hỏi: Thưa Luật sư, tôi nghe nhiều người nói nếu đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật mới phải hoàn trả chi phí đào tạo còn chấm dứt đúng luật thì không phải hoàn trả. Nay tôi có ý định nghỉ việc nhưng còn thiếu 2 năm cam kết làm việc cho công ty sau khi đào tạo, luật sư cho tôi hỏi nếu tôi thông báo trước cho công ty và nghỉ việc sau khi thông báo 45 ngày (đơn phương chấm dứt hợp đồng đúng luật) thì tôi có phải hoàn trả lại chi phí đào tạo cho công ty hay không? Tôi xin cảm ơn!

Trả lời

Bộ luật Lao động qua các năm quả đúng là chỉ quy định trường hợp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái luật thì phải hoàn trả chi phí đào tạo mà không hề có quy định rằng chấm dứt hợp đồng lao động đúng luật thì có phải hoàn trả chi phí đào tạo hay không. Tuy nhiên, bạn phải lưu ý rằng, không phải cái gì luật không quy định thì mình được làm hoặc không phải làm. Có đôi khi, điều luật này không nói hoặc không nói rõ ràng như thực chất lại có quy định khác điều chỉnh. Đơn cử như trường hợp của bạn, xuyên suốt Bộ luật Lao động năm 2019 và các văn bản hướng dẫn liên quan không hề có quy định nào là "phải hoàn trả chi phí đào tạo khi chấm dứt hợp đồng lao động đúng luật".

Như bạn cần nhìn xuống quy định về : Chi phí đào tạo và trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo nêu tại Điều 62 Bộ luật Lao động. Chúng tôi có thể giải thích thế này, hợp đồng lao động và hợp đồng đào tạo nghề là hai hợp đồng riêng biệt. Việc chấm dứt hợp đồng lao động đúng luật không đồng nghĩa với việc triệt tiêu các trách nhiệm hoặc nghĩa vụ mà người lao động phải thực hiện với người sử dụng lao động, trong đó có nghĩa vụ hoàn trả chi phí đào tạo.

Do vậy, bất kể bạn chấm dứt hợp đồng lao động đúng luật hay trái luật mà trong hợp đồng đào tạo có quy định trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo thì bạn phải tuân thủ quy định này. Điều quan trọng ở đây là bạn còn thiếu 2 năm cam kết làm việc tại công ty, bạn cần xem lại thoả thuận hoàn trả chi phí đào tạo ra sao. Mức hoàn trả có tương ứng với thời gian bạn chưa thực hiện hay không. Chi phí đào tạo mà bạn phải hoàn trả sẽ bao gồm các khoản chi có chứng từ hợp lệ về chi phí trả cho người dạy, tài liệu học tập, trường, lớp, máy, thiết bị, vật liệu thực hành, các chi phí khác hỗ trợ cho người học và tiền lương, tiền đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người học trong thời gian đi học. Trường hợp bạn được công ty gửi đi đào tạo ở nước ngoài mà được công ty chi trả các chi phí đi lại, chi phí sinh hoạt trong thời gian ở nước ngoài thì bạn cũng phải hoàn lại các cho phí này.

4. Mẫu hợp đồng đào tạo nghề

Công ty TNHH ABC

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Số: …..

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

 

HỢP ĐỒNG ĐÀO TẠO

 

Hợp Đồng này được lập và ký ngày …tháng…năm…..giữa:

Người sử dụng lao động: Công ty TNHH ABC

Địa chỉ: …

GCNĐKKD số: …

Điện thoại: …

Đại diện bởi: …                                                Chức vụ: …

Sau đây gọi là “Bên A”.

Người lao động: Nguyễn Thị D

Ngày sinh: …

Số CMND : …

Chức vụ : ….

Địa chỉ thường trú: …                                        

Điện thoại: …                                                                           

Sau đây gọi là “Bên B”.

Bên A và Bên B (sau đây gọi chung là “Các Bên”) đồng ý ký kết Hợp đồng đào tạo (sau đây gọi là Hợp Đồng”) với những điều khoản như sau:

Điều 1.   Nội dung, thời gian và địa điểm đào tạo

- Nội dung đào tạo: …

- Thời gian đào tạo: …

- Đơn vị đào tạo : …

- Địa điểm đào tạo: …

Điều 2.    Quy chế đào tạo

Thời khoá biểu đào tạo: Từ thứ … đến thứ …

- Buổi sáng: từ … đến …

- Buổi chiều: từ … đến …

Thời gian nghỉ ngơi: Nghỉ thứ 7, Chủ nhật, lễ, tết, nghỉ việc riêng được thực hiện theo quy định của pháp luật.

Phương tiện học tập: Bên B tự chuẩn bị công cụ (máy tính cá nhân, điện thoại,…) phục vụ cho việc đào tạo trong suốt thời gian đào tạo;

Phương tiện đi lại: Bên B tự túc phương tiện đi lại.

Điều kiện về an toàn, vệ sinh lao động: Bên B được đảm bảo đầy đủ các điều kiện về an toàn, vệ sinh lao động theo quy định của pháp luật và chính sách, quy chế của Bên A trong quá trình đào tạo;

Điều 3.    Chi phí đào tạo

Chi phí đạo tạo là: … Gồm các khoản: …

Bên B không phải trả bất kỳ khoản phí đào tạo nào cho Bên A liên quan đến nội dung đào tạo.

Thời gian thanh toán chi phí hỗ trợ:

Điều 4.    Quyền và Nghĩa vụ của Bên A

….

Điều 5.   Quyền và Nghĩa vụ của Bên

Cam kết làm bao lâu sau khi đào tạo:….

Điều 6.    Hoàn trả lại chi phí đào tạo

Bên B có trách nhiệm hoàn trả lại chi phí đào tạo cho Bên A trong các trường hợp sau:

- Hoàn trả lại 100% chi phí đào tạo cho Bên A khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái luật mà chưa hoàn thành thời gian cam kết hoặc bị bên B đơn phương chấm dứt Hợp đồng hoặc sa thải do bên B vi phạm nội quy, quy định, quy chế của Bên A

- Hoàn trả lại […]% chi phí đào tạo cho Bên A trong trường hợp Bên B vi phạm thời hạn làm việc cam kết tại Điều 5

- Việc hoàn trả chi phí đào tạo được thực hiện trong vòng … ngày làm việc kể từ ngày Bên A gửi thông báo hoàn trả chi phí đào tạo. Quá thời gian nói trên mà Bên B không hoàn trả hoặc hoàn trả không đủ chi phí đào tạo cho Bên A thì Bên A có quyền tự động khấu trừ vào tiền lương của Bên B (nếu có) hoặc khởi kiện Bên B theo quy định của pháp luật,

Điều 8.   Điều khoản bất khả kháng

(Nếu có)

Điều 9.     Giải quyết tranh chấp

Điều 10.  Hiệu lực hợp đồng

Hợp đồng này có hiệu lực từ: ….

 Điều 11.  Điều khoản chung

- Hợp Đồng này được điều chỉnh và giải thích theo pháp luật Việt Nam.

- Mọi sửa đổi hoặc bổ sung Hợp Đồng đều phải được lập thành văn bản và được sự đồng ý của các bên.

- Mỗi Bên không được phép chuyển giao bất cứ quyền, nghĩa vụ nào trong Hợp Đồng này cho bất cứ bên thứ ba nào mà không được sự chấp thuận trước bằng văn bản của Bên còn lại.

- Hợp Đồng này sẽ được lập thành […] bản có giá trị như nhau, mỗi Bên giữ […] bản để thực hiện.

ĐẠI DIỆN BÊN A

 

ĐẠI DIỆN BÊN B

 

5. Cách chứng minh có việc đào tạo nghề để yêu cầu người lao động vi phạm hoàn trả chi phí đào tạo

Câu hỏi: Thưa Luật sư, tôi và người lao động không ký hợp đồng đào tạo nghề. Giờ họ nghỉ ngang trái luật, làm thế nào để tôi chứng minh được rằng công ty có cử họ đi đào tạo để buộc họ hoàn trả chi phí ?

Trả lời: 

Đối với trường hợp doanh nghiệp và người lao động không có hợp đồng đào tạo nghề hoàn chỉnh, dấu hiệu về mặt nội dung chứng tỏ có sự đào tạo nghề có thể kể đến bao gồm có:

- Lịch học, lịch đào tạo của đơn vị đào tạo nghề do người sử dụng lao động lựa chọn ký kết;

- Email trao đổi việc đào tạo;

- Việc đào tạo này có hoạt động chỉ dẫn nhằm nâng cao tay nghề do tính chất công việc mà người lao động sắp làm buộc phải đạt trình độ cao hơn;

- Có hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả của người lao động sau đào tạo;

- Hoặc các báo cáo từ đơn vị đào tạo cho người sử dụng lao động về kết quả học của người lao động.

Trân trọng ./.