1. Chất thải bao gồm những gì?

Tại khoản 18 Điều 3 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, khái niệm về chất thải được quy định một cách rõ ràng và chi tiết. Theo đó, chất thải được hiểu là bất kỳ loại vật chất nào tồn tại ở các trạng thái như thể rắn, lỏng, khí hoặc ở những dạng khác, và được phát sinh từ nhiều hoạt động khác nhau. Cụ thể, chất thải có thể được tạo ra từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, kinh doanh thương mại, dịch vụ, sinh hoạt của cá nhân và gia đình, cũng như từ những hoạt động khác có liên quan đến việc sử dụng tài nguyên và phát sinh chất thải.

Luật Bảo vệ môi trường 2020 không chỉ xác định rõ ràng định nghĩa về chất thải, mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý chất thải trong công tác bảo vệ môi trường. Việc phân loại, xử lý và tái chế chất thải là những yếu tố cần thiết nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Bên cạnh đó, luật cũng đặt ra trách nhiệm cho các tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện nghĩa vụ của mình đối với môi trường, từ đó nâng cao nhận thức và ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng.

Như vậy, khái niệm về chất thải trong Luật Bảo vệ môi trường không chỉ đơn thuần là một định nghĩa pháp lý mà còn là nền tảng cho các chính sách và biện pháp quản lý nhằm bảo vệ và cải thiện chất lượng môi trường sống của chúng ta.

Hành vi xả thải trái phép ra môi trường là một trong những vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng môi trường sống cũng như sức khỏe cộng đồng. Theo quy định tại Điều 7 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, các hành vi này được xác định là bị nghiêm cấm và có những quy định cụ thể như sau:

Vận chuyển, chôn, lấp, đổ, thải hoặc đốt chất thải: Hành vi này bao gồm việc xử lý chất thải rắn và chất thải nguy hại không đúng theo các quy trình kỹ thuật và quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Điều này đồng nghĩa với việc các tổ chức và cá nhân phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kỹ thuật đã được quy định, nhằm đảm bảo an toàn cho môi trường và sức khỏe con người.
Xả nước thải và khí thải chưa được xử lý: Việc xả thải nước và khí chưa đạt tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường ra ngoài môi trường cũng là hành vi bị cấm. Các tổ chức, doanh nghiệp phải thực hiện các biện pháp xử lý nước thải và khí thải để đảm bảo rằng chúng đạt tiêu chuẩn trước khi thải ra môi trường, tránh gây ô nhiễm không khí, nguồn nước và ảnh hưởng đến sự sống của các sinh vật.
Thực hiện dự án đầu tư hoặc xả thải mà không đủ điều kiện: Các dự án đầu tư phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường trước khi được triển khai. Nếu không thực hiện các thủ tục này, hành vi xả thải có thể vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật và sẽ bị xử lý theo quy định hiện hành.

Đối với những hành vi xả thải trái phép này, tùy theo mức độ vi phạm, các tổ chức, cá nhân có thể phải chịu các hình thức xử phạt hành chính. Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, có thể sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc áp dụng các hình thức xử phạt này không chỉ nhằm răn đe, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và đảm bảo sự phát triển bền vững cho cộng đồng. Từ đó, góp phần nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp và cá nhân trong việc thực hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

2. Mức xử phạt hành vi xả chất thải trái phép ra môi trường

Căn cứ theo Điều 4 của Nghị định số 155/2016/NĐ-CP, hành vi xả thải gây ô nhiễm môi trường được xem là vi phạm pháp luật và sẽ bị xử lý theo những quy định cụ thể như sau:

2.1 Hình thức xử phạt chính

Cá nhân và tổ chức có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường sẽ bị áp dụng một trong các hình thức xử phạt chính, bao gồm:

Cảnh cáo: Đây là hình thức xử phạt nhẹ nhất, được áp dụng đối với những vi phạm không gây ra hậu quả nghiêm trọng cho môi trường.
Phạt tiền: Mức phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường lên tới 1.000.000.000 đồng đối với cá nhân và 2.000.000.000 đồng đối với tổ chức. Mức phạt này phản ánh tính chất nghiêm trọng của hành vi vi phạm, đồng thời nhằm răn đe và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho cộng đồng.

2.2 Hình thức xử phạt bổ sung

Ngoài hình thức xử phạt chính, các cá nhân và tổ chức vi phạm còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều hình thức xử phạt bổ sung, bao gồm:

Tước quyền sử dụng có thời hạn: Đối với Giấy phép xử lý chất thải nguy hại và Giấy phép xả thải khí thải công nghiệp. Hình thức này nhằm ngăn chặn các hành vi vi phạm tái diễn và đảm bảo rằng các cá nhân, tổ chức phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ môi trường.
Tịch thu tang vật vi phạm hành chính: Bao gồm cả các phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Điều này có thể bao gồm các thiết bị, công cụ hoặc các chất thải mà cá nhân hoặc tổ chức đã sử dụng trong quá trình vi phạm.
Tạm đình chỉ hoạt động: Mọi hoạt động của doanh nghiệp liên quan đến việc tạo ra chất thải cần xử lý sẽ bị tạm đình chỉ cho đến khi hoàn tất việc khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, các hoạt động không liên quan đến quá trình xả thải vẫn được phép tiếp tục diễn ra bình thường.

2.3 Biện pháp khắc phục hậu quả

Ngoài các hình thức xử phạt trên, các doanh nghiệp vi phạm còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều biện pháp khắc phục hậu quả cụ thể như sau:

Khôi phục lại tình trạng môi trường: Buộc doanh nghiệp phải khôi phục lại tình trạng môi trường đã bị ô nhiễm hoặc phục hồi môi trường bị ảnh hưởng do hành vi vi phạm gây ra. Điều này không chỉ nhằm mục đích khôi phục môi trường sống mà còn giúp bảo vệ sức khỏe của cộng đồng.
Thực hiện các biện pháp khắc phục ô nhiễm: Doanh nghiệp sẽ phải thực hiện các biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường và báo cáo kết quả đã khắc phục theo quy định. Điều này đảm bảo rằng doanh nghiệp có trách nhiệm trong việc sửa chữa các thiệt hại mà họ đã gây ra.

Cần lưu ý rằng việc tước giấy phép xử lý chất thải chỉ tạm dừng các hoạt động liên quan đến việc xả chất thải của doanh nghiệp. Các hoạt động kinh doanh khác không liên quan sẽ vẫn được phép tiếp tục hoạt động bình thường, từ đó giúp đảm bảo rằng doanh nghiệp không bị ảnh hưởng quá lớn đến hoạt động sản xuất, trong khi vẫn phải chịu trách nhiệm về các hành vi vi phạm của mình.

>> Xem thêm: Hành vi xả chất thải chăn nuôi ra môi trường bị xử phạt thế nào?

3. Xả chất thải trái phép ra môi trường có bị truy cứu hình sự hay không?

Theo quy định tại Điều 235 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội gây ô nhiễm môi trường được quy định cụ thể với những chế tài xử lý nghiêm khắc, tùy thuộc vào tính chất và mức độ của hành vi vi phạm. Nội dung cụ thể về các hành vi phạm tội và hình phạt tương ứng như sau:

Các hành vi vi phạm và mức xử phạt

a. Đối với cá nhân

Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái pháp luật:

Từ 1.000 kg - dưới 3.000 kg chất thải nguy hại có thành phần nguy hại đặc biệt vượt ngưỡng quy định, hoặc từ 3.000 kg - dưới 10.000 kg chất thải nguy hại khác.
Hình phạt: Phạt tiền từ 50.000.000 - 500.000.000 đồng, hoặc phạt tù từ 03 tháng - 02 năm.

Vi phạm tái phạm:

Chôn, lấp, đổ, thải từ 500 kg - dưới 1.000 kg chất thải nguy hại, nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi tương tự.
Hình phạt: Phạt tiền từ 1.000.000.000 - 5.000.000.000 đồng.

Xả thải nước thải có thông số ô nhiễm vượt mức cho phép:

Từ 500 m3/ngày - dưới 5.000 m3/ngày, vượt 05 - dưới 10 lần mức quy định.
Hình phạt: Tùy vào mức độ vi phạm, có thể phạt từ 500.000.000 - 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 - 05 năm.

Thải khí thải có thông số ô nhiễm nghiêm trọng:

Từ 150.000 m3/giờ - dưới 300.000 m3/giờ, vượt mức từ 05 - dưới 10 lần quy định.
Hình phạt: Phạt tiền từ 1.000.000.000 - 3.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 - 07 năm.

Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường chất thải rắn thông thường:

Từ 100.000 kg - dưới 200.000 kg, hoặc từ 70.000 kg - dưới 100.000 kg, nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính trước đó.
Hình phạt: Từ 1.000.000.000 - 5.000.000.000 đồng.

b. Đối với pháp nhân

Chôn, lấp, đổ, thải ra môi trường trái phép:

Từ 3.000 kg - dưới 5.000 kg chất thải nguy hại đặc biệt.
Hình phạt: Phạt tiền từ 5.000.000.000 - 10.000.000.000 đồng.

Xả thải nước thải vượt mức cho phép:

Từ 10.000 m3/ngày trở lên có thông số ô nhiễm vượt mức từ 05 lần - dưới 10 lần.
Hình phạt: Từ 12.000.000.000 - 20.000.000.000 đồng, hoặc đình chỉ hoạt động từ 01 - 03 năm.

Thải khí thải có thông số ô nhiễm:

500.000 m3/giờ trở lên với mức vượt mức từ 05 - dưới 10 lần.
Hình phạt: Phạt tiền từ 12.000.000.000 đồng đến 20.000.000.000 đồng, hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Hình phạt bổ sung

Ngoài các hình phạt chính, tùy theo tính chất nghiêm trọng của hành vi vi phạm, pháp nhân có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như sau:

Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định: Thời gian từ 01 - 05 năm.
Tịch thu tài sản liên quan đến vi phạm, hoặc cấm hoạt động trong các lĩnh vực liên quan trong thời gian nhất định.

Chế tài xử phạt đối với hành vi gây ô nhiễm môi trường theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) nhằm bảo vệ môi trường và ngăn chặn các hành vi vi phạm có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe con người và môi trường sống. Những quy định này không chỉ mang tính răn đe mà còn thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững cho đất nước.

>> Tham khảo: Những dấu hiệu cấu thành tội phạm "Tội gây ô nhiễm môi trường" là gì?