Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố trong BLTTHS 2015

1. Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố là gì?

2. Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố có thể là ai? 

Khoản 2 điều 83 BLTTHS 2015 đã quy định phạm vi các chủ thể được phép thực hiện vai trò bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong tố tụng hình sự đã được mở rộng đáng kể, phản ánh sự phát triển của hệ thống pháp luật và sự chú trọng tới quyền con người cũng như nguyên tắc công bằng trong tố tụng. Không chỉ giới hạn ở một vài đối tượng nhất định, phạm vi này hiện nay bao gồm tất cả những người có chuyên môn và năng lực pháp lý phù hợp để bảo đảm quyền lợi cho người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố. Bao gồm:

- Luật sư là đối tượng phổ biến nhất và đóng vai trò then chốt. Luật sư được đào tạo bài bản về pháp luật, có kiến thức chuyên môn vững vàng và kinh nghiệm thực tiễn trong việc tham gia tố tụng. Họ không chỉ cung cấp tư vấn pháp lý mà còn hỗ trợ người được bảo vệ trong quá trình thu thập chứng cứ, lập biên bản, tham gia các phiên điều tra, phiên tòa và bảo đảm mọi quyền lợi hợp pháp của thân chủ được tôn trọng. Nhờ vai trò của luật sư, quá trình tố tụng trở nên minh bạch, công bằng hơn, đồng thời giúp giảm thiểu các rủi ro pháp lý cho người bị tố giác hoặc người bị kiến nghị khởi tố.

- Bào chữa viên nhân dân cũng là một chủ thể quan trọng trong cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Bào chữa viên nhân dân thường được cử trong một số trường hợp nhất định, đặc biệt là ở cấp huyện, theo quy định của pháp luật về trợ giúp pháp lý. Vai trò của họ nhấn mạnh tính phổ cập của quyền được bảo vệ và khả năng tiếp cận pháp luật của những người không có điều kiện thuê luật sư. Bào chữa viên nhân dân vừa đảm bảo quyền lợi cho người được bảo vệ, vừa góp phần thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý, giúp mọi công dân, bất kể hoàn cảnh, đều được tiếp cận cơ chế bảo vệ pháp lý.

- Người đại diện theo pháp luật hoặc theo ủy quyền cũng có thể thực hiện vai trò bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Điều này bao gồm cả cha mẹ, người giám hộ hoặc các cá nhân được ủy quyền hợp pháp, giúp đảm bảo rằng những người chưa thành niên hoặc người không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ vẫn được bảo vệ quyền lợi một cách hiệu quả. Sự tham gia của người đại diện vừa bổ sung tính nhân văn cho thủ tục tố tụng, vừa giúp các chủ thể dễ dàng tiếp cận các quyền của mình trong quá trình tố tụng.

- Trợ giúp viên pháp lý đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo quyền tiếp cận pháp luật cho mọi công dân, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn. Họ cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí theo quy định của pháp luật, hỗ trợ người bị tố giác hoặc người bị kiến nghị khởi tố trong việc tiếp cận thông tin pháp luật, chuẩn bị hồ sơ, lập biên bản và tham gia tố tụng. Nhờ sự hiện diện của trợ giúp viên pháp lý, thủ tục tố tụng trở nên dân chủ và công bằng hơn, giúp giảm bớt rào cản pháp lý và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của tất cả các chủ thể tham gia.

Tóm lại, sự mở rộng phạm vi các chủ thể được phép thực hiện vai trò bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp không chỉ nâng cao tính minh bạch, công bằng trong tố tụng hình sự mà còn thể hiện rõ ràng sự tôn trọng quyền con người và quyền công dân. Cơ chế này giúp người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố tiếp cận được tư vấn, hỗ trợ pháp lý một cách toàn diện, từ đó bảo đảm rằng mọi quyết định trong quá trình tố tụng đều được thực hiện công bằng và đúng pháp luật.

3. Quyền và nghĩa vụ của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố

3.1. Quyền người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố 

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố được trao các quyền hạn tố tụng quan trọng để thực hiện hiệu quả chức năng của mình trong giai đoạn điều tra, truy tố:

Khoản 4 Điều 83 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 thì người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác hoặc người bị kiến nghị khởi tố không chỉ được trao nhiều quyền hạn trong quá trình tố tụng, mà đồng thời cũng phải thực hiện những nghĩa vụ nhất định. Việc thực hiện các nghĩa vụ này là điều kiện quan trọng để đảm bảo rằng quyền hạn được sử dụng một cách đúng pháp luật, góp phần vào việc bảo vệ công bằng và minh bạch trong tố tụng.

Điểm a khoản 4 điều 83 BLTTHS 2015 thì người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp có nghĩa vụ sử dụng các biện pháp do pháp luật quy định để góp phần làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Nghĩa vụ này đòi hỏi người bảo vệ phải tích cực tham gia vào việc thu thập chứng cứ, đối chiếu thông tin và đề xuất các biện pháp điều tra hợp pháp, nhằm đảm bảo các tình tiết của vụ án được đánh giá một cách đầy đủ, trung thực và khách quan.

Theo điểm b khoản 4 điều 83 BLTTHS 2015, họ còn có nghĩa vụ hỗ trợ pháp lý cho người bị tố giác hoặc người bị kiến nghị khởi tố, bằng cách tư vấn, hướng dẫn về quyền và nghĩa vụ trong tố tụng, giúp họ thực hiện các quyền hợp pháp, bảo vệ quyền lợi trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Việc hỗ trợ pháp lý này không chỉ giúp người được bảo vệ tham gia tố tụng hiệu quả mà còn góp phần duy trì tính minh bạch và công bằng của toàn bộ quá trình tố tụng.

Một điểm quan trọng cần lưu ý là mọi nghĩa vụ của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật. Họ không được phép có các hành vi cản trở tiến trình tố tụng, làm sai lệch sự thật khách quan của vụ án hoặc sử dụng quyền hạn để gây ảnh hưởng bất hợp pháp đến kết quả tố tụng. Đây là cơ chế đảm bảo quyền và nghĩa vụ của người bảo vệ quyền lợi hợp pháp đi đôi với trách nhiệm pháp lý, góp phần duy trì sự công bằng, minh bạch và đúng pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử.

Kết luận