1. Pháp nhân là gì?

Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về pháp nhân tại Điều 74 như sau:

1. Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Được thành lập theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan;
b) Có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 của Bộ luật này;
c) Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình;
d) Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.
2. Mọi cá nhân, pháp nhân đều có quyền thành lập pháp nhân, trừ trường hợp luật có quy định khác.
Mặc dù luật không đưa ra khái niệm cụ thể, tuy nhiên dựa vào các điều kiện có thể rút ra một khái niệm cơ bản của pháp nhân.
Pháp nhân là một tổ chức nhất định của con người, được pháp luật của một Nhà nước quy định có quyền năng chủ thể. Tuy nhiên, không phải bất kỳ một tổ chức nào cũng được Nhà nước công nhận có tư cách pháp nhân. Chỉ những tổ chức được thành lập theo trình tự, thủ tục và có đủ các điều kiện do pháp luật quy định hoặc tồn tại trên thực tế đáp ứng đầy đủ các điều kiện do pháp luật quy định và được Nhà nưốc công nhận thì mới có tư cách pháp nhân. 
Nếu một tổ chức có “tư cách pháp nhân” thì tổ chức đó có đầy đủ quyền và nghĩa vụ của một pháp nhân mà luật đã quy định.
Một tổ chức được công nhận là có tư cách pháp nhân khi đáp ứng đủ các điều kiện quy định tại Điều 74 Bộ luật dân sự 2015:
a) Được thành lập theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan;
b) Có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 của Bộ luật này;
c) Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình;
d) Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.
Ví dụ: Công ty TNHH, Công ty cổ phần là những tổ chức có tư cách pháp nhân. Doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân.
 

2. Pháp nhân thương mại là gì?

Pháp nhân được chia thành pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại. Cụ thể được quy định trong Bộ luật dân sự 2015 như sau.
Điều 75 Bộ luật dân sự 2015 quy định:
1. Pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên.
2. Pháp nhân thương mại bao gồm doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác.
3. Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân thương mại được thực hiện theo quy định của Bộ luật này, Luật doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Như vậy, theo luật định, pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận đạt được sẽ được chia cho các thành viên. Các pháp nhân thương mại có thể tổn tại dưới các tên gọi khác nhau về tên doanh nghiệp hoặc các tổ chức kinh tế khác, hay mô hình của các hợp tác xã… nhưng  đều chung một mục đích hoạt động kinh doanh là kiếm lợi nhuận, song khi thành lập sẽ được thành lập theo hồ sơ, trình tự thủ tục khác nhau.

Ngoài pháp nhân thương mại còn có pháp nhân phi thương mại. Trái với pháp nhân thương mại, pháp nhân phi thương mại căn cứ theo Điều 76 Bộ luật dân sự 2015 được định nghĩa là pháp nhân không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận; nếu có lợi nhuận thì cũng không được phân chia cho các thành viên.

Pháp nhân thương mại được thành lập nhằm mục tiêu chính là thu lợi nhuận và khi thu được lợi nhuận sẽ chia cho các thành viên của pháp nhân theo thỏa thuận, tỷ lệ phần vốn góp… tùy vào loại hình của doanh nghiệp. Có thể thấy, pháp nhân thương mại mang yếu tố mục đích lợi ích riêng của pháp nhân, thành lập ra để kiếm lợi nhuận phân chia cho cá nhân hoặc pháp nhân góp vốn đầu tư hoặc tiếp tục cho vào quỹ pháp nhân nhằm mục đích duy trì lâu dài. 

Khác với pháp nhân thương mại, mục đích thành lập pháp nhân phi thương mại tùy thuộc vào từng tổ chức cụ thể, tuy nhiên các tổ chức là pháp nhân phi thương mại đều không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận. Nếu có lợi nhuận phát sinh sẽ được sử dụng để duy trì các hoạt động của tổ chức mà không phân chia cho các thành viên. Hiện nay, qua khái niệm về pháp nhân phi thương mại trên có thể thấy pháp nhân phi thương mại là tổ chức, có tư cách pháp nhân, hoạt động nhằm mục đích, lợi ích cộng đồng. Có thể hiểu, mục đích của pháp nhân phi thương mại mục đích chính không phải kinh doanh, cũng càng không phải vì kiếm lợi nhuận cho cá nhân hay tổ chức nào, mục đích chính là mang lợi ích cho một nhóm đối tượng nhất định mà pháp nhân phi thương mại thành lập ra hướng tới để hỗ trợ cho những nhóm đối tượng đó.

Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại đều chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự 2015, tuy nhiên, do pháp nhân thương mại bao gồm các doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế nên sẽ chịu sự điều chỉnh của Luật doanh nghiệp  và quy định khác của pháp luật có liên quan. Trong khi đó, pháp nhân thương mại bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức chính trị… nên sẽ còn chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự 2015, các luật về tổ chức bộ máy nhà nước và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Tóm lại, về cơ bản có thể hiểu pháp nhân thương mại là pháp nhân được thành lập với mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và khi thu được lợi nhuận sẽ chia cho các thành viên. Mục đích, hoạt động của pháp nhân thương mại đều xoay quanh việc tìm kiếm lợi nhuận và phân chia lợi nhuận đó cho các cá nhân.

Ví dụ về pháp nhân thương mại: Anh A và chị B đồng sáng lập công ty TNHH A&B, với vốn điều lệ là 2 tỉ đồng. Công ty A&B hoạt động với mục đích tìm kiếm lợi nhuận, sau khi thu được lợi nhuận thì chia cho anh A và chị B để kiếm lợi nhuận riêng cho anh A và chị B. Trong trường hợp này, công ty TNHH A&B là một pháp nhân thương mại.

 

3. Các loại pháp nhân thương mại

Ở nước ta, theo quy định tại Điều 85 Bộ luật dân sự 2005 có các loại pháp nhân sau: 

- Các pháp nhân là cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang;

- Các pháp nhân là các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức chính trị – xã hội nghề nghiệp;

- Các pháp nhân là các tổ chức kinh tế;

- Các pháp nhân là các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp, các quỹ xã hội, quỹ từ thiện.

Sau này, khi Bộ luật dân sự 2015 ra đời, pháp nhân được chia thành pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại.

Pháp nhân thương mại bao gồm các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác. Đây là các tổ chức được thành lập nhằm mục đích thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh thu lợi nhuận, vấn đề lợi nhuận là mục tiêu hàng đầu của các tổ chức này. Ta có thể dựa vào luật chuyên ngành để xác định các loại hình của pháp nhân, ví dụ như với khái niệm về pháp nhân ở trên có thể thấy công ty, doanh nghiệp là các tổ chức có tư cách pháp nhân. Việc lựa chọn loại hình cho các tổ chức trên dựa vào Luật doanh nghiệp năm 2014 để lựa chọn loại hình cho phù hợp với mô hình góp vốn, đầu tư và kinh doanh của tổ chức mình.

Hy vọng bài viết đã cung cấp đến bạn đọc những thông tin hữu ích. Nếu có bất kì thắc mắc nào liên quan đến pháp luật, vui lòng liên hệ tổng đài tư vấn pháp luật doanh nghiệp miễn phí 1900.6162 để được đội ngũ Luật sư tư vấn giải đáp. Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm