Phương pháp giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức

1. Thực trạng giáo dục quyền con người trên thế giới và Việt Nam

Thực tiễn giáo dục quyền con người tại các nước trong khu vực và trên thế giới cho thấy, các quốc gia ngày càng quan tâm thúc đẩy giáo dục quyền con người trong xã hội, trong đó đã đưa nội dung quyền con người vào các chương trình trong hệ thống giáo dục quốc dân. Theo thống kê của Văn phòng Cao ủy Liên Hợp quốc về quyền con người, tính đến nay đã có 20 quốc gia xây dựng và thông qua Chương trình Hành động quốc gia hoặc Chiến lược quốc gia về giáo dục quyền con người và có 36 quốc gia đã xây dựng và thông qua Chương trình hành động tổng thể quốc gia về quyền con người, trong đó có giáo dục quyền con người. Các nước gần với Việt Nam như Campuchia, Thái Lan, Trung Quốc đều rất coi trọng giáo dục quyền con người trong hệ thống giáo dục quốc dân. Hiện nay, Thái Lan đã đưa nội dung quyền con người vào các chương trình giảng dạy từ cấp tiểu học đến cấp trung học và giáo dục đại học, sau đại học; Trung Quốc mới đây cũng đưa nội dung quyền con người vào các trường tiểu học, trung học, đã xây dựng chương trình đào tạo công chức, đào tạo bậc đại học và sau đại học về quyền con người.

Đối với Việt Nam, việc bảo đảm quyền con người đã được Đảng, Nhà nước ta sớm quan tâm thực hiện, nhất là từ khi Đảng khởi xướng công cuộc đổi mới đến nay. Đảng, Nhà nước đã quan tâm chỉ đạo, dành nguồn lực nhất định để tổ chức các đề tài nghiên cứu khoa học các cấp có liên quan tới công tác bảo vệ, đấu tranh trên lĩnh vực quyền con người, nhằm xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ, bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, tạo thế chủ động tham gia vào các hoạt động bảo vệ, thúc đẩy quyền con người trên trường quốc tế và các điều ước quốc tế về quyền con người.

2. Giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức

Giảng dạy về quyền con người cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống chính trị đã được tiến hành từ năm 1998, dành cho hệ đại học lý luận chính trị tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Từ năm 2015, chuyên đề quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về quyền con người đã được đưa vào chương trình giảng dạy hệ Cao cấp lý luận. Hiện nay, Giám đốc Học viện đang chỉ đạo Viện Nghiên cứu Quyền con người soạn thảo bộ giáo trình mới về Lý luận và pháp luật về quyền con người, được đưa vào giảng dạy từ năm học 2017 - 2018 với số lượng 50 tiết, trong đó có 30 tiết giảng, 10 tiết thảo luận, 10 tiết tự nghiên cứu, 5 tiết thi hết môn học.

Để giáo dục quyền con người cho đội ngũ cán bộ, công chức đạt hiệu quả cao cần có phương pháp giáo dục đúng đắn. Hãy cùng tìm hiểu về phương pháp giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức.

3. Phương pháp giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức

Hình thức, phương pháp giáo dục nói chung và giáo dục quyền con người nói riêng là yếu tố mang tính phụ thuộc, nó không thể nằm ngoài yếu tố nội dung cũng như yếu tố chủ thể. Hiệu quả của hoạt động giáo dục quyền con người có thể nói đặc biệt phụ thuộc vào tính phù hợp giữa hình thức, phương pháp giáo dục và đối tượng giáo dục. Bởi sự tác động lên ý thức của những chủ thể khác nhau là khác nhau. Đối với mỗi nhóm chủ thể nhất định là cán bộ, công chức với những vai trò khác nhau trong thực thi quyền lực nhà nước thì cần có những cấp độ nhận thức khác nhau về quyền con người và tương tự họ cũng cần có những cách thức tác động riêng. Chính vì thế, có thể chia chủ thể tác động là cán bộ, công chức ra thành hai loại đối tượng: cấp hoạch định chính sách và cấp thực thi chính sách.

Sự phân chia này mang ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Bởi sự tác động của chính sách và thực thi chính sách khác nhau rất nhiều trong việc bảo đảm quyền con người. Chính sách sẽ tác động ở một phạm vi rộng và lâu dài hơn rất nhiều so với những hoạt động thực thi cụ thể trong những trường hợp cụ thể đối với những cá nhân hay nhóm cá nhân cụ thể. Những tác động của hoạt động thực thi cụ thể thể hiện ngay lập tức hoặc trong một thời gian ngắn sau đó. Ngược lại, tác động của chính sách đôi khi khó nhận ra và không thể lường trước được.

Đối với cấp độ của những nhà hoạch định chính sách, giáo dục quyền con người không còn ở mức giáo dục nhận thức chung về tôn trọng phẩm giá con người, về vai trò của việc bảo đảm quyền con người trong cuộc sống cũng như đối với sự phát triển xã hội. Nó phải đạt được ở mức độ phát triển nhận thức và khả năng đánh giá về tác động của từng quyết sách quản lý đối với việc bảo đảm quyền con người trong tuân thủ Hiến pháp. Điều này không thể chỉ được thực hiện thông qua cách giáo dục quyền con người thông thường mà phải qua những hoạt động mang tính kiểm nghiệm, thực nghiệm, đó chính là các kết quả nghiên cứu, đánh giá của các nhà khoa học trong từng lĩnh vực cụ thể. Bởi chỉ có những nghiên cứu khoa học nghiêm túc mới đảm bảo được khả năng dự đoán tương đối về sự tác động của chính sách lên các vấn đề của đời sống xã hội, cũng như bảo đảm quyền con người với tư cách là đối tượng chịu tác động chính của các chính sách. Các cuộc hội thảo, các công trình nghiên cứu khoa học lý thuyết cũng như thực nghiệm là một nguồn quan trọng đảm bảo sự tác động có mục đích tối các chủ thể nắm quyền quyết sách - các vị lãnh đạo trong việc xây dựng những quy tắc quản lý xã hội hợp lý nhằm bảo đảm một cách tốt nhất quyền con người.

Bên cạnh đó, đối với phần lớn cán bộ, công chức đảm nhiệm các hoạt động thực thi chính sách cần giáo dục quyền con người ở một mức độ thấp hơn, đó chính là sự tôn trọng công dân với tư cách là chủ nhân của quyền lực nhà nước. Khi người dân thực hiện các hoạt động tiếp xúc với công quyền cần đảm bảo việc tôn trọng người dân với tư cách là một công dân, một khách hàng trong mối quan hệ của dịch vụ công. Và trong mối quan hệ ấy, ít nhất công dân phải có một vị trí bình đẳng trước quyền lực nhà nước. Hình thức giáo dục quyền con người cho đối tượng này có thể rất phong phú nhưng thiết thực và hiệu quả nhất vẫn là hoạt động lồng ghép thông qua các buổi sinh hoạt chính trị hàng tháng, vì đây là hoạt động thường xuyên của tất cả các cán bộ, công chức. Thông qua hoạt động này, ý nghĩa của việc giáo dục quyền con người sẽ lan tỏa rộng hơn, tới được với tất cả các cán bộ, công chức, để trở thành ý thức sống của mỗi cán bộ, công chức trong quá trình thực hiện công vụ. Ngoài ra, một hoạt động lồng ghép khác cũng rất quan trọng, đó là đưa các nội dung về giáo dục quyền con người cho cán bộ, công chức vào trong các khóa đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ. Mỗi lĩnh vực công tác gắn với mỗi chuyên môn, nghiệp vụ khác nhau của các cán bộ, công chức sê có những góc nhìn riêng trong việc bảo đảm quyền con người. Gắn liền với nó là những nội dung khác nhau trong việc xây dựng ý thức cũng như kỹ năng tôn trọng quyền con người phù hợp, đặc biệt là các cán bộ, công chức công tác tại các cơ quan bảo vệ pháp luật, các Tòa án, Viện kiểm sát, các trại giam...

4. Một số hạn chế về giáo dục quyền con người ở Việt Nam

Việc giáo dục quyền con người ở Việt Nam còn không ít hạn chế.

Thứ nhất, mặc dù nội dung về quyền con người đã được đưa vào chương trình giáo dục tại một số cấp học trong hệ thống giáo dục quốc dân, nhưng còn thiếu tính chỉnh thể, tính liên thông, tính cập nhật và thống nhất theo cách tiếp cận “giáo dục dựa trên quyền” - cách tiếp cận phổ biến của cộng đồng quốc tế hiện nay;

Thứ hai, dung lượng kiến thức về quyền con người trong chương trình giảng dạy của đa số các trường đại học còn quá ít, chưa tương xứng với nhu cầu của đối tượng đào tạo; đặc biệt chưa đưa ra các quan điểm, cách tiếp cận của Đảng, Nhà nước Việt Nam về quyền con người, giúp người học có khả năng nhận diện và phê phán các quan điểm sai trái trên lĩnh vực quyền con người ở Việt Nam;

Thứ ba, chưa có một chương trình giáo dục về quyền con người thống nhất trong các cơ sở giáo dục; việc đưa nội dung quyền con người vào chương trình giảng dạy còn tuỳ thuộc vào nhận thức về mức độ cần thiết và năng lực của mỗi cơ sở đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân;

Thứ tư, đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, giảng viên, giáo viên, người học và cộng đồng xã hội chưa được trang bị các kiến thức cơ bản về quyền con người. Điều này ảnh hưởng lớn đến nhận thức, kỹ năng và triển khai các nhiệm vụ giáo dục trên thực tế;

Thứ năm, các tài liệu và học liệu giảng dạy, học tập về quyền con người ở các cơ sở giáo dục đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân còn thiếu, ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả giáo dục.

Sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và hội nhập quốc tế hiện nay đang đặt ra yêu cầu cấp thiết có nhận thức mới về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của giáo dục về quyền con người. Trước yêu cầu từ thực tế, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra Chỉ thị số 44-CT/TW ngày 20-7-2010 về “Công tác nhân quyền trong tình hình mới”, nhấn mạnh “nghiên cứu đưa nội dung về nhân quyền vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân. Xây dựng nội dung tuyên truyền, bồi dưỡng về nhân quyền phù hợp với từng loại đối tượng trong xã hội”.

Thực hiện Chỉ thị của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Thủ tướng Chính phủ đã giao Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu xây dựng Đề án đưa quyền con người vào chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân trình Thủ tướng Chính phủ.

5. Kết luận