1. Hỏi cung bị can là gì ?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bị can là cá nhân hoặc pháp nhân đã bị khởi tố hình sự.

Trong từ điển luật học, hỏi cung bị can được hiểu là hoạt động tố tụng do điều tra viên tiến hành ngay sau khi có quyết định khởi tố bị can để lấy lời khai của người này về các tình tiết của hành vi phạm tội.

Thực chất hỏi cung bị can là chính là cuộc đấu tranh về ý trí và lí trí giữa điều tra viên và bị can. Do đó để hoạt động này đạt hiệu quả cao đòi hỏi điều tra viên phải có trình độ văn hóa, pháp luật, nghiệp vụ cao, có kiến thức sâu rộng về tâm lí, xã hội , có kinh nghiệm dày dặn trong công tác hỏi cung và luôn xác định rõ mục đích, nhiệm vụ của cuộc hỏi cung, những biện pháp, phương tiện, phương pháp cần sử dụng để đạt được mục đích đề ra. Đặc biệt trong những vụ án phức tạp, có nhiều bị can có thái độ ngoan cố, khai báo gian dối, từ chối hoặc khai báo thì việc khai báo, thì việc chuẩn bị cho một cuộc hỏi cung bị can phải là yêu cầu cần thiết và không thể thiếu.

Như vậy hỏi cung bị can là quá trình giao tiếp đặc biệt, ở đó diễn ra sự tương tác giữa điều tra viên và bị can, mà hai chủ thể này có vị trí, quyền lợi trái ngược nhau. Tuy nhiên, với trọng trách chứng minh tội phạm của điều tra viên có thế chủ động sử dụng các phương pháp tác động tâm lý để bị can có sự nhận thức đúng đắn, từ đó có những lời khai trung thực, chính xác.

2. Nguyên tắc hoạt động hỏi cung bị can

Bên cạnh các nguyên tắc chung của tố tụng hình sự quy định tại chương II của bộ luật tố tụng Hình sự thì trong hoạt động hỏi cung, cần lưu ý thêm những nguyên tắc mang tính kỹ năng như sau:

Nguyên tắc thứ nhất - hoạt động hỏi cung bị can phải tôn trọng sự thật, tiến hành một cách khách quan,toàn diện và đầy đủ.

- Khách quan có nghĩa là điều tra viên khi xem xét, đánh giá sự vật, hiện tượng phải căn cứ vào sự thật vốn có của sự vật, hiện tượng đó, phải có nhận định trung thực, tránh định kiến chủ quan của khi nhìn nhận chúng. Khi tiến hành hỏi cung, điều tra viên cần có thái độ khách quan khi nhìn nhận tội phạm, người phạm tội hoặc khía cạnh khác của vụ án. Thái độ khách quan cần phải được thể hiện ngay trong tư tưởng phương pháp cộng tác, trong việc phát triển, thu thập, đánh giá chứng cứ.

- Toàn diện được thể hiện trong nội dung thực hiện và áp dụng chính xác các điều của bộ luật tố tụng hình sự, bộ luật hình sự, các chính sách hình sự của Đảng, Nhà nước. Trong hỏi cung bị can cần thu thập, đánh giá cả những chứng cứ buộc tội lẫn gỡ tội, các tình tiết tăng nặng, lẫn giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, điều kiện phạm tội, để từ đó không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.

>> Xem thêm:  Các loại thực nghiệm điều tra ? Mục đích của thực nghiệm điều tra ?

- Đầy đủ tức là nguyên tắc này đòi hỏi sự tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh các nguyên tắc và các quy định cụ thể của bộ luật tố tụng hình sự, nhằm làm sáng tỏ mọi tình tiết có ý nghĩa đối với vụ án, bởi lẽ trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng.

Nguyên tắc thứ 2 - Thận trọng, coi trọng chứng cứ, không dễ tin lời cung, lời khai của bị can cần phải được thẩm tra, xác minh đảm bảo chính xác rõ ràng.

Nội dung của nguyên tắc này là phải làm thế nào để những hành vi phạm tội hoặc tội liên quan đến tội phạm của bị can, phải được phản ánh đầy đủ chính xác trong lời cung của họ đồng thời phải phân tích, đánh giá nội dung lời khai một cách khách quan, cơ sở, để chứng minh lời khai của bị can là can.

Lời khai của bị can giúp xác định được một phần hoặctoàn bộ sự thật khách quan của vụ án, âm mưu, thủ đoạn, phương thức hoạt động của tội phạm, cách thức tổ chức đồng phạm của tội phạm, mọi lời khai của bị can phải được kiểm tra xác minh kỹ lưỡng. Theo khoản 2 điều 72 bộ luật tố tụng hình sự thì lời nhận tội của bị can chỉ có thể coi là chứng cứ nếu phù hợp với các chứng cứ khác của vụ án.. Điều tra viên phải xem xét, đánh giá kỹ lưỡng có so sánh, không được xem xét phiến diện, như vậy sẽ rơi vào tình trạng nhận thức một chiều,.

Nguyên tắc này yêu cầu điều tra viên phải có những phương pháp khoa học có nội dung yêu cầu, kế hoạch thẩm tram xác minh cụ thể, có sự phối hợp giữa các lực lượng nghiệp vụ, tuyệt đối không định kiến, không được có thái độ làm việc đại khái, , vô trách nhiệm trong việc thẩm tra lời khai của bị can.

Điều tra viên có thể xác minh lời khai của bị can bằng nhiều cách, thông quá đánh giá sơ bộ về lời khai căn cứ vào trình độ hiểu biết sẵn có của cán bộ hỏi cung,quan trọng nhất là kiến thức về tội phạm. Kết hợp các biện pháp chiến thuật hỏi cung, tác động tâm lý là một biện pháp rất quan trọng để thuyết phục bị can thành khẩn khai báo. Điều tra viên có thể dùng các phương pháp thuyết phục, ám thị gián tiếp, tác động tình cảm hoặc kết hợp các phương pháp với nhau linh hoạt để tác động hợp pháp tới bị can nhằm lấy được lời khai.

3. Các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động hỏi cung bị can

Vi phạm pháp luật là hành vi của những người không làm đúng những quy định trong các quy phạm pháp luật, gây tổn hại cho xã hội. Vi phạm pháp luật là cơ sở nảy sinh trách nhiệm pháp lí. Vi phạm pháp luật trong hỏi cung bị can là hành vi vi phạm trong thu thập lời khai của bị can về các tình tiết có liên quan đến vụ án, gây ảnh hưởng tới công tác điều tra và xử lý đối với vụ án đó. Vi phạm pháp luật trong hỏi cung bị can cũng chính là vi phạm những nhiệm vụ, nguyên tắc, cũng như chiến thuật hỏi cung bị can. Một số sai phạm trong hoạt động hỏi cung bị can có thể kể tới:

Sử dụng các biện pháp trái pháp luật để lấy lời khai của bị can.

Theo quy định tại Điều 183 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, trong quá trình hỏi cung bị can nghiêm cấm áp dụng các biện pháp thu thập lời khai trái phép như:

>> Xem thêm:  Thực nghiệm điều tra là gì ? Quy định mới về thực nghiệm điều tra

Mớm cung là lối hỏi cung trong đó người hỏi cung bằng cách này hay cách khác để lộ cho bị can biết sự việc cần hỏi để buộc bị can khai theo, trong khi đó những sự việc đó chỉ là suy luận , phán đoán chủ quan của cán bộ hỏi cung chứ chưa có căn cứ chính xác.

Bức cung là hành vi cán bộ hỏi cung đã sử dụng những thủ đoạn khác nhau như đe dọa, khống chế, thúc ép hoạc dùng những lời lẽ ngụy biện để cưỡng ép bị can phải khai sai những điều mà họ biết.

Dụ cung là lối hỏi cung bằng lời lẽ hoặc hành động nhẹ nhàng, khôn khéo để dụ dỗ, lừa phỉnh, hứa hẹn vô nguyên tắc để mua chuộc bị can theo ý chí chủ quan của cán bộ hỏi cung.

Dùng nhục hình làm bị can đau đớn về thể xác bằng cách đánh đập, tra tấn bị can, không cho ăn uống, bắt bị can đứng phơi nắng, cùm síc tay chân bị can lại., hoặc tác động vào tâm lý làm cho bị can không thể chịu nỗi mà phải khai ra theo ý chí chủ quan của của cán bộ hỏi cung.

Bên cạnh đó, đáng ra, khi hỏi cung điều tra viên phải cảm hóa chính trị để giải quyết tư tưởng cho bị can, tức là đường lối chính trị, lấy chân lý, lẽ phải để giáo dục, thuyết phục bị can, nhằm tạo ra những thay đổi về mặt tâm lí của bị can một cách tích cực, để bị can khai báo thành khẩn. Nhưng thực tế thì cho thấy, nhiều cán bộ hỏi cung đã không cảm hóa, thuyết phục, có trường hợp cán bộ hỏi cung đã dung lí lẽ, giảng giải cho bị can không đúng tinh thần, nội dung, chủ trương đường lối của Đảng, pháp luật của nhà nước, đã dẫn đến nhiều điều luật viện dẫn các biện pháp xử lí dùng pháp luật để tác động, răn đe bị can. Do vậy đã làm cho bị can hoang mang, lo lắng, hoảng sợ. Từ đó làm cho bị can khai báo không dúng sự thật, hoặc khai báo theo ý chí chủ quan của người hỏi cung.

Không đảm bảo và tôn trọng các quyền hạn tố tụng của bị can.

Một số trường hợp sau đây được coi là xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của bị can trong quá trình hỏi cung bị can. Cụ thể:

Khi lập biên bản hỏi cung bị can, người tiến hành tố tụng đã không giải thích hoặc giải thích không đầy đủ quyền và nghĩa vụ cho bị can;

Để bị can tiếp xúc với nhau dẫn đến tình trạng bị can không xác định đúng đắn trách nhiệm của mình phải khai báo với cơ quan tiến hành tố tụng, các bị can thông cung với nhau che dấu hành vi phạm tội hoặc đổ vấy cho nhau;

Hỏi cung bị can không đúng thời điểm và đối tượng theo quy định của pháp luật;

>> Xem thêm:  Khám xét là gì ? Quy định pháp luật về khám xét người, khám xét chỗ ở ?

Xâm phạm nghiêm trọng quyền bất khả xâm phạm về thân thể của bị can thông qua các biện pháp nhục hình,...;

Xâm phạm danh dự, nhân phẩm của bị can;

Việc lập biên bản hỏi cung bị can không đúng, đủ nội dung và hình thức luật định

Biên bản hỏi cung bị can là một nguồn chứng cứ quan trọng trong quá trình chứng minh tội phạm.Tuy nhiên, biên bản hỏi cung được coi là không đúng quy định của pháp luật nếu: ghi không dầy đủ những nội dung theo mẫu quy định, có nội dung ghi trong biên bản hỏi cung bị tẩy xóa, thiếu chữ kí xác nhận, của bị can, có biên bản hỏi cung bị can chỉ ký trang cuối, các trang khác không kí hoặc giữa dòng ký và dòng khai cuối cùng có khoảng cách bất thường. Số lượng biện bản hỏi cung không tương khớp với số lần hỏi cung. Do vậy biên bản hỏi cung không đảm bảo tính pháp lí, không đảm bảo đầy đủ các thuộc tính của chứng cứ như tính khách quan, tính có liên quan và tính có hợp pháp

Hoạt động hỏi cung bị can là biện pháp điều tra công khai trực diện với bị can, nhằm làm rõ sự thật của toàn bộ vụ án, và được khoa học điều tra tội phạm đánh giá là biện pháp tố tụng quan trọng nhất, của hoạt động điều tra. Do đó, cần nghiêm túc tuân thủ các quy định của pháp luật trong quá trình điều tra nhằm đảm bảo quyền con người, tạo uy tín và niềm tin đối với nhân dân trong việc thực hiện các chủ trương, đường lối và pháp luật.

Trân trọng!

>> Xem thêm:  Quy định mới nhất về bảo vệ người làm chứng trong vụ án hình sự ?

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Bị can và bị cáo có phải là một không ?

Trả lời:

Trả lời:

Bị can, bị cáo là hai thuật ngữ khác nhau để gọi tên đối tượng trong các giai đoạn tố tụng hình sự.

Bị can là cá nhân hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự.

Bị cáo là cá nhân hoặc pháp nhân bị Toà án ra quyết định đưa ra xét xử.

Trân trọng!

Trường hợp, bị can nhận được quyết định đưa vụ án ra xét xử của Toá án thì bị can đó trở thành bị cáo.

Trân trọng

Câu hỏi: Điều tra viên có được hỏi cung vào ban đêm không ?

Trả lời:

Trả lời:

Khoản 3 Điều 138 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 có quy định:

"3. Không hỏi cung bị can vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản."

Trường hợp hỏi cung vào ban đêm chỉ khi không thể trì hoãn được và phải ghi lý do vào biên bản.

Trân trọng!

Câu hỏi: Có được bắt người vào ban đêm không ?

Trả lời:

Trả lời:

Khoản 3 Điều 113 Bộ luật tố tụng hình sự quy định, thông thường không được bắt người vào ban đêm. Tuy nhiên, các trường hợp như bắt quả tang hoặc bắt tội phạm đang truy nã có thể thực hiện vào ban đêm.

"3. Không được bắt người vào ban đêm, trừ trường hợp phạm tội quả tang hoặc bắt người đang bị truy nã."

Trân trọng!