Quy định thời điểm bắt đầu được phép tiến hành các hoạt động vận động bầu cử

Hệ thống pháp lý về bầu cử tại Việt Nam đóng vai trò là nền tảng cốt lõi trong việc xây dựng và kiện toàn bộ máy nhà nước, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân thông qua việc lựa chọn những người đại diện ưu tú vào cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và các cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Trong tiến trình đó, vận động bầu cử không chỉ là một giai đoạn kỹ thuật mà còn là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, nơi các ứng cử viên trình bày năng lực, phẩm chất và chương trình hành động để cử tri xem xét, đánh giá và quyết định. Việc xác định chính xác thời điểm bắt đầu và kết thúc vận động bầu cử, cũng như các quy định về hình thức và hành vi bị nghiêm cấm, là yếu tố then chốt để bảo đảm tính công bằng, minh bạch và dân chủ của cuộc bầu cử.

1. Vận động bầu cử là gì và tầm quan trọng của việc xác định thời điểm?

Vận động bầu cử, theo khung pháp lý quy định tại Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, là hoạt động gặp gỡ, tiếp xúc cử tri hoặc thông qua phương tiện thông tin đại chúng của người ứng cử để báo cáo với cử tri về dự kiến chương trình hành động của mình nhằm thực hiện trách nhiệm đại biểu nếu được bầu và trả lời các vấn đề cử tri quan tâm. Đây là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng từ quá trình hiệp thương, giới thiệu nhân sự sang giai đoạn tương tác trực tiếp với chủ thể quyền lực nhà nước là nhân dân. Bản chất của vận động bầu cử không đơn thuần là hoạt động tuyên truyền mà là một cơ chế đối thoại dân chủ, công khai và bình đẳng.

Tầm quan trọng của việc xác định thời điểm vận động bầu cử xuất phát từ yêu cầu bảo đảm sự công bằng tuyệt đối giữa các ứng cử viên. Nếu không có các cột mốc thời gian rõ ràng, các ứng cử viên có ưu thế về nguồn lực xã hội, vị trí công tác hoặc khả năng tài chính có thể tiến hành vận động sớm, tạo ra sự bất bình đẳng đối với những ứng cử viên khác, đặc biệt là các ứng cử viên trẻ tuổi hoặc người dân tộc thiểu số. Việc quy định thời điểm bắt đầu sau khi công bố danh sách chính thức giúp tất cả các ứng cử viên bước vào cuộc vận động tại cùng một thời điểm xuất phát, dưới sự giám sát chặt chẽ của Hội đồng bầu cử quốc gia, Ủy ban bầu cử các cấp và sự kiểm soát của nhân dân.

Hơn nữa, việc giới hạn thời gian vận động giúp duy trì trật tự an toàn xã hội và ngăn chặn tình trạng "quá tải" thông tin đối với cử tri. Khoảng lặng 24 giờ trước ngày bỏ phiếu là vô cùng cần thiết để cử tri có thời gian suy ngẫm, phân tích và đưa ra quyết định cuối cùng dựa trên lý trí mà không bị tác động bởi các hoạt động tuyên truyền dồn dập vào phút chót. Đây là nguyên tắc cốt lõi nhằm bảo vệ quyền tự do lựa chọn của công dân trong bầu cử.

2. Thời điểm bắt đầu vận động bầu cử được tính từ khi nào?

Căn cứ theo quy định tại Điều 64 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, thời gian vận động bầu cử được bắt đầu từ ngày công bố danh sách chính thức những người ứng cử. Đây là một cột mốc pháp lý không thể thay đổi, đánh dấu sự kết thúc của các vòng hiệp thương và bắt đầu giai đoạn tranh cử chính thức. Trước thời điểm này, bất kỳ hành động nào mang tính chất vận động cá nhân nhằm mục đích lôi kéo phiếu bầu đều bị coi là vi phạm pháp luật.

Đối với cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, tiến trình này được cụ thể hóa thông qua lịch trình chi tiết. Hội đồng bầu cử quốc gia đã ban hành Nghị quyết số 151/NQ-HĐBCQG vào ngày 14 tháng 2 năm 2026 để công bố danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội trên phạm vi cả nước. Kể từ thời điểm nghị quyết này có hiệu lực và được công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng, các ứng cử viên mới chính thức có quyền tiến hành các hoạt động vận động theo quy định.

Sở dĩ pháp luật lấy mốc "công bố danh sách chính thức" là bởi sau bước này, tư cách của ứng cử viên đã được thẩm định qua ba vòng hiệp thương chặt chẽ, bảo đảm họ đủ tiêu chuẩn về phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và uy tín với nhân dân. Việc bắt đầu vận động cùng lúc cũng là cách để Nhà nước bảo đảm nguyên tắc bình đẳng, một trong bốn nguyên tắc vàng của bầu cử Việt Nam bên cạnh nguyên tắc phổ thông, trực tiếp và bỏ phiếu kín.

Dưới đây là bảng tổng hợp các cột mốc thời gian quan trọng liên quan đến việc xác định danh sách và bắt đầu vận động cho kỳ bầu cử 2026:

Việc sửa đổi, bổ sung tại Luật số 83/2025/QH15 đã điều chỉnh một số thời hạn để phù hợp với việc sắp xếp đơn vị hành chính và tăng cường sự chủ động của chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã trong việc báo cáo danh sách và phối hợp tổ chức vận động.

3. Thời gian kết thúc hoạt động vận động bầu cử theo quy định

Giới hạn về thời gian kết thúc vận động bầu cử được quy định rất nghiêm ngặt: hoạt động vận động bầu cử phải kết thúc trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ. Quy định này nhằm bảo đảm sự yên tĩnh và ổn định tâm lý cho cử tri trước khi thực hiện quyền công dân thiêng liêng.

Đối với cuộc bầu cử diễn ra vào ngày 15 tháng 3 năm 2026, các cơ quan chức năng đã ấn định thời gian bỏ phiếu bắt đầu từ 7 giờ sáng. Do đó, mọi hoạt động vận động bầu cử phải chấm dứt hoàn toàn trước 7 giờ sáng ngày 14 tháng 3 năm 2026. Sau mốc thời gian này, các ứng cử viên không được phép tổ chức thêm bất kỳ cuộc gặp gỡ cử tri nào, các đài phát thanh và truyền hình phải dừng việc đăng tải các bài phỏng vấn về chương trình hành động, và các cơ quan báo chí không được đăng tải thêm các nội dung vận động cá nhân.

Cơ chế "khoảng lặng 24 giờ" là một thông lệ pháp lý tiến bộ, giúp ngăn chặn những nỗ lực tác động tiêu cực hoặc các thủ đoạn tuyên truyền không lành mạnh vào phút chót mà đối phương không có cơ hội đính chính. Trong thời gian này, các tổ chức phụ trách bầu cử chỉ được thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền cổ động chung, thông báo cho cử tri biết về ngày bầu cử, địa điểm bỏ phiếu và các hướng dẫn kỹ thuật liên quan đến quy trình bỏ phiếu hợp lệ. Các hành vi cố tình vi phạm mốc thời gian này sẽ bị coi là hành vi gây trở ngại cho cuộc bầu cử và có thể bị xử lý kỷ luật hoặc hành chính tùy theo mức độ.

4. Các hình thức vận động bầu cử được phép thực hiện trong thời gian này

Để bảo đảm tính tập trung và kiểm soát được các nội dung tuyên truyền, Luật Bầu cử 2015 chỉ cho phép hai hình thức vận động chính thức. Mọi hình thức khác ngoài danh mục này đều phải được sự cho phép hoặc hướng dẫn cụ thể từ Hội đồng bầu cử quốc gia để tránh tình trạng lộn xộn.

Thông qua hội nghị tiếp xúc cử tri

Hội nghị tiếp xúc cử tri là hình thức vận động dân chủ trực tiếp nhất, nơi ứng cử viên đối thoại trực diện với người dân. Việc tổ chức các hội nghị này do Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tổ chức bầu cử chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân đơn vị bầu cử thực hiện. Đây là không gian để ứng cử viên chứng minh năng lực và sự tâm huyết của mình thông qua việc trình bày chương trình hành động.

Nội dung chính của hội nghị tiếp xúc cử tri bao gồm:

• Đại diện Mặt trận Tổ quốc giới thiệu danh sách ứng cử viên và tóm tắt tiểu sử.
• Ứng cử viên trình bày dự kiến chương trình hành động. Đây là phần quan trọng nhất, nơi họ đưa ra các cam kết về việc thực hiện trách nhiệm đại diện cho tiếng nói nhân dân nếu trúng cử.
• Cử tri phát biểu ý kiến, đặt câu hỏi về những vấn đề kinh tế - xã hội địa phương hoặc những điểm cụ thể trong chương trình hành động của ứng cử viên.
• Ứng cử viên trả lời các câu hỏi, trao đổi thẳng thắn và cầu thị với cử tri.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, một điểm mới được ghi nhận trong cuộc bầu cử năm 2026 là việc cho phép tổ chức tiếp xúc cử tri trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp với trực tuyến. Hình thức này giúp "mở rộng không gian tiếp xúc", đặc biệt hữu ích cho các ứng cử viên cần tiếp cận cử tri tại các địa bàn rộng lớn như liên xã hoặc vùng hải đảo, miền núi khó khăn, đồng thời tăng cường sự minh bạch vì có thể lưu trữ và phổ biến rộng rãi hơn.

Thông qua phương tiện thông tin đại chúng

Hình thức này giúp ứng cử viên tiếp cận lượng cử tri lớn hơn và lan tỏa thông điệp của mình một cách chuyên nghiệp. Theo Điều 67 của Luật 2015, người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân có quyền trả lời phỏng vấn trên các phương tiện thông tin đại chúng tại địa phương nơi mình ứng cử.

Các kênh thông tin cụ thể bao gồm:

• Phỏng vấn trên đài phát thanh, đài truyền hình địa phương.
• Đăng tải tiểu sử và chương trình hành động trên báo in và báo điện tử địa phương.
• Đăng tải thông tin trên các trang thông tin điện tử chính thức về bầu cử của Hội đồng bầu cử quốc gia và Ủy ban bầu cử các cấp.

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo các cơ quan quản lý báo chí tại địa phương xây dựng kế hoạch đăng tải chương trình hành động một cách công bằng cho tất cả các ứng cử viên, bảo đảm không có sự thiên vị hay ưu tiên cho những người giữ chức vụ lãnh đạo.

5. Những hành vi bị nghiêm cấm khi tiến hành vận động bầu cử

Để duy trì tính nghiêm minh của pháp luật và sự liêm chính trong tranh cử, Điều 68 của Luật Bầu cử 2015 và các văn bản hướng dẫn năm 2026 đã liệt kê rõ các hành vi bị cấm. Những vi phạm này không chỉ dẫn đến việc bị xóa tên khỏi danh sách ứng cử mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Vận động trước thời hạn quy định và vi phạm giới hạn thời gian

Việc tiến hành các hoạt động mang tính chất vận động (như in ấn tờ rơi cá nhân, tổ chức họp mặt giới thiệu bản thân nhằm lấy phiếu) trước ngày công bố danh sách chính thức hoặc sau khi kết thúc 24 giờ trước ngày bỏ phiếu đều bị cấm. Hành vi này phá vỡ nguyên tắc công bằng giữa các ứng cử viên và gây nhiễu loạn thông tin bầu cử.

Lợi dụng vận động để quyên góp, hứa hẹn lợi ích vật chất

Đây là nhóm hành vi vi phạm đạo đức chính trị nghiêm trọng nhất. Pháp luật nghiêm cấm:

• Lợi dụng vận động bầu cử để vận động tài trợ, quyên góp cho cá nhân hoặc tổ chức mình.
• Sử dụng hoặc hứa tặng, cho, ủng hộ tiền, tài sản hoặc các lợi ích vật chất (như xây cầu, làm đường, tặng quà cá nhân) để lôi kéo, mua chuộc cử tri.
• Hứa hẹn các lợi ích vượt quá thẩm quyền của đại biểu hoặc không phù hợp với quy định pháp luật nhằm tạo sự tin tưởng giả tạo.

Các hành vi xâm phạm uy tín và an ninh

Nghiêm cấm lợi dụng vận động để tuyên truyền trái với Hiến pháp và pháp luật, hoặc làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của tổ chức và cá nhân khác. Các hành vi này bao gồm việc vu khống đối thủ ứng cử hoặc đưa ra các thông tin xuyên tạc về chính sách của Nhà nước. Ngoài ra, việc lạm dụng chức vụ, quyền hạn để sử dụng phương tiện thông tin đại chúng cho mục đích cá nhân cũng bị cấm hoàn toàn nhằm bảo vệ tính khách quan của cuộc bầu cử.

Việc tuân thủ nghiêm túc các quy định về thời điểm và phương thức vận động bầu cử không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là thước đo phẩm chất của mỗi ứng cử viên. Một cuộc vận động văn minh, đúng luật sẽ góp phần quan trọng vào sự thành công của ngày bầu cử 15 tháng 3 năm 2026, đưa những người thực sự xứng đáng vào bộ máy quyền lực của Nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.