Quy định thời hạn kết thúc vận động bầu cử trước giờ bỏ phiếu

Trong hệ thống chính trị Việt Nam, bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân là sự kiện chính trị trọng đại, là phương thức cơ bản để nhân dân thực hiện quyền làm chủ, trực tiếp lựa chọn những người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình vào cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ở trung ương và địa phương. Để đảm bảo tính dân chủ, công bằng và minh bạch của cuộc bầu cử, pháp luật đã xác lập một khung khổ pháp lý chặt chẽ cho hoạt động vận động bầu cử, trong đó kỷ luật về thời gian đóng vai trò là một trong những yếu tố then chốt. Việc quy định thời hạn kết thúc vận động bầu cử không chỉ là một yêu cầu về mặt kỹ thuật tổ chức mà còn chứa đựng những triết lý sâu sắc về quyền tự do lựa chọn của cử tri và sự bình đẳng trong cạnh tranh chính trị lành mạnh. Bài viết này của Luật Minh Khuê sẽ phân tích một cách toàn diện về thực thể "Vận động bầu cử", mốc thời gian 24 giờ trước khi bỏ phiếu và các quy định xử lý vi phạm liên quan, đặc biệt trong bối cảnh chuẩn bị cho cuộc bầu cử khóa XVI nhiệm kỳ 2026–2031.

1. Xác lập thực thể vận động bầu cử theo quy định của Luật Bầu cử hiện hành

Vận động bầu cử được xác lập như một thực thể pháp lý năng động trong chương VI của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015. Đây là giai đoạn mà các ứng cử viên chính thức được tiếp xúc, trình bày chương trình hành động và vận động cử tri bỏ phiếu cho mình sau khi danh sách chính thức đã được công bố. Thực thể này không tồn tại độc lập mà gắn liền với các quyền chính trị cơ bản của công dân và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Về bản chất, vận động bầu cử là quá trình tương tác hai chiều giữa người ứng cử và cử tri. Ở đó, người ứng cử thể hiện năng lực, tâm huyết và cam kết chính trị, còn cử tri có cơ hội thẩm định, đánh giá và thực hiện quyền "so bó đũa, chọn cột cờ". Pháp luật Việt Nam quy định việc vận động bầu cử phải được tiến hành một cách dân chủ, công khai, bình đẳng, đúng pháp luật và đảm bảo trật tự, an toàn xã hội. Điều này có nghĩa là thực thể "Vận động bầu cử" bị giới hạn bởi các hành vi nghiêm cấm như lôi kéo, mua chuộc cử tri bằng lợi ích vật chất hoặc lợi dụng vận động để tuyên truyền trái với Hiến pháp và pháp luật.

Sự xác lập thực thể này còn thể hiện qua sự phân định rõ ràng giữa vận động bầu cử và các hoạt động tuyên truyền chung về cuộc bầu cử. Trong khi tuyên truyền chung là trách nhiệm xuyên suốt của các cơ quan thông tin đại chúng nhằm nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ bầu cử , thì vận động bầu cử là hoạt động đặc thù của riêng các cá nhân ứng cử viên nhằm mục đích thu hút sự tín nhiệm cá nhân. Sự nhầm lẫn giữa hai hoạt động này, đặc biệt là vào sát giờ bỏ phiếu, có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý nghiêm trọng về tính khách quan của kết quả bầu cử.

2. Nguyên tắc chung về vận động bầu cử và phân tích vai trò của Điều 67 Luật Bầu cử 2015

Nguyên tắc bình đẳng là hòn đá tảng trong vận động bầu cử tại Việt Nam. Sự bình đẳng này không chỉ dừng lại ở việc mỗi cử tri có một phiếu bầu với giá trị như nhau, mà còn đòi hỏi mỗi ứng cử viên phải có cơ hội tiếp cận cử tri và phương tiện thông tin đại chúng ngang bằng nhau. Điều này đảm bảo rằng không một ứng cử viên nào có thể tận dụng ưu thế về vị trí công tác, nguồn lực kinh tế hay mối quan hệ cá nhân để lấn át các ứng cử viên khác trong quá trình vận động.

Điều 67 của Luật Bầu cử 2015 quy định cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc chỉ đạo, tổ chức vận động bầu cử. Thay vì để người ứng cử tự thân vận động một cách tự phát, pháp luật quy định một cơ chế tổ chức có sự can thiệp và hỗ trợ của Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc. Điều này nhằm đảm bảo tính chính thống và ngăn chặn sự chi phối của các nhóm lợi ích trong hoạt động chính trị.

Phân tích sâu vào Điều 67 và các quy định liên quan, có thể thấy trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức được phân định rõ rệt nhằm bảo vệ sự liêm chính của cuộc bầu cử. Hội đồng bầu cử quốc gia và các Ủy ban bầu cử không chỉ có trách nhiệm công bố danh sách mà còn phải chỉ đạo sát sao việc tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri. Điều 67 cũng gián tiếp xác lập rằng vận động bầu cử là một quy trình có sự giám sát, nơi các tổ chức phụ trách bầu cử và thành viên của các tổ chức này phải giữ thái độ trung lập tuyệt đối, không được vận động cho bất kỳ ứng cử viên nào. Sự can thiệp của các cơ quan chức năng theo Điều 67 chính là "bộ lọc" để loại bỏ các yếu tố tiêu cực, đảm bảo rằng chương trình hành động của người ứng cử đến được với cử tri một cách chân thành và thực chất nhất.

3. Thời hạn kết thúc vận động bầu cử: Cách tính và mốc 24 giờ chiến lược

Một trong những quy định khắt khe nhất của Luật Bầu cử 2015 chính là mốc thời gian kết thúc vận động. Theo Điều 64, thời gian vận động bầu cử bắt đầu từ ngày công bố danh sách chính thức những người ứng cử và kết thúc trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ. Việc hiểu đúng và tính toán chính xác mốc 24 giờ này là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tính hợp pháp của toàn bộ quá trình vận động.

Cơ chế tính toán thời gian trong điều kiện bình thường

Trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, ngày bầu cử toàn quốc đã được ấn định là Chủ nhật, ngày 15 tháng 3 năm 2026. Theo quy định chung, việc bỏ phiếu bắt đầu từ 07 giờ sáng và kết thúc vào 07 giờ tối (19 giờ) cùng ngày. Dựa trên mốc thời gian bắt đầu bỏ phiếu tiêu chuẩn này, thời hạn kết thúc vận động bầu cử trên phạm vi cả nước sẽ được tính ngược lại 24 giờ.

Sự chính xác đến từng phút trong việc xác định thời điểm kết thúc là vô cùng quan trọng. Nếu một ứng cử viên thực hiện hành vi vận động (như đăng bài mạng xã hội hoặc phát biểu trước đám đông) vào lúc 07 giờ 05 phút sáng ngày thứ Bảy (14/03/2026), hành vi đó đã vi phạm thời hạn quy định và có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nặng nề.

Sự biến thiên theo tình hình địa phương

Luật Bầu cử cũng cho phép các Tổ bầu cử có sự linh hoạt nhất định về giờ giấc bắt đầu bỏ phiếu dựa trên đặc thù địa phương nhưng không được trước 05 giờ sáng. Trong trường hợp một địa phương quyết định mở hòm phiếu lúc 05 giờ sáng ngày 15/03/2026, thời hạn kết thúc vận động bầu cử tại địa bàn đó phải được đẩy lên sớm hơn, tức là trước 05 giờ sáng ngày 14/03/2026. Điều này đặt ra yêu cầu cho người ứng cử phải nắm bắt sát sao quyết định của các Tổ bầu cử tại đơn vị bầu cử nơi mình ứng cử để điều chỉnh hoạt động vận động cho phù hợp.

4. Các hình thức vận động bầu cử phải dừng lại đúng thời hạn

Khi mốc 24 giờ "giới nghiêm" bắt đầu, tất cả các hình thức vận động, dù là trực tiếp hay gián tiếp, đều phải dừng lại hoàn toàn. Pháp luật hiện hành quy định hai hình thức vận động chính, cộng với sự phát triển của không gian mạng, tạo thành ba trụ cột phải được kiểm soát chặt chẽ về thời gian.

Vận động thông qua hội nghị tiếp xúc cử tri

Đây là hình thức vận động trực tiếp nhất, nơi người ứng cử đối diện trực diện với cử tri. Các hội nghị này do Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tổ chức và chủ trì. Khi thời hạn 24 giờ tới gần, các cuộc tiếp xúc này phải được hoàn thành dứt điểm. Ý nghĩa của việc dừng hội nghị tiếp xúc cử tri đúng hạn là để ngăn chặn việc tận dụng các cuộc tập trung đông người vào giờ chót để gây áp lực tâm lý hoặc lôi kéo cử tri bằng các hình thức không chính thức. Sau mốc 24 giờ, bất kỳ cuộc gặp gỡ nào mang danh nghĩa cá nhân ứng cử viên với nhóm cử tri tại nhà riêng, nơi làm việc hay các địa điểm công cộng nhằm mục đích vận động đều bị coi là vi phạm pháp luật.

Vận động thông qua phương tiện thông tin đại chúng

Hệ thống báo chí, đài phát thanh và truyền hình có sức lan tỏa mạnh mẽ, do đó kỷ luật thời gian đối với hình thức này được giám sát bởi cả cơ quan bầu cử và cơ quan quản lý báo chí. Người ứng cử trình bày chương trình hành động thông qua phỏng vấn hoặc các bài giới thiệu trên báo địa phương và trang thông tin điện tử của Ủy ban bầu cử.

Việc dừng vận động trên các phương tiện này có nghĩa là:

• Các đài phát thanh, truyền hình không được phát sóng lại hoặc phát mới các chương trình phỏng vấn ứng cử viên mang tính chất vận động sau giờ giới nghiêm.
• Các báo điện tử phải tạm dừng việc cập nhật các nội dung cổ động mới cho ứng cử viên cụ thể.
• Các bảng tin niêm yết danh sách và tiểu sử người ứng cử tại khu vực bỏ phiếu vẫn được duy trì để cử tri tra cứu thông tin khách quan , nhưng không được kèm theo bất kỳ biểu ngữ hay lời kêu gọi bỏ phiếu cho một cá nhân nhất định.

Vận động trên môi trường không gian mạng và mạng xã hội

Đây là "vùng xám" pháp lý đang dần được siết chặt trong các kỳ bầu cử gần đây. Với sự cho phép người ứng cử sử dụng mạng xã hội để vận động , kỷ luật thời gian 24 giờ cũng áp dụng tuyệt đối cho môi trường này. Điều này bao gồm việc không được đăng tải bài viết mới, không livestream, không chạy quảng cáo nhắm mục tiêu cử tri, và không gửi tin nhắn vận động thông qua các nền tảng như Facebook, Zalo hay TikTok sau mốc thời gian quy định. Sự lan tỏa tức thời của không gian mạng khiến việc vi phạm vào giờ chót có thể gây ra những hệ quả khó lường, đe dọa sự công bằng của cuộc bầu cử.

5. Tại sao pháp luật quy định phải kết thúc vận động bầu cử trước 24 giờ?

Quy định về thời hạn 24 giờ không đơn thuần là một rào cản hành chính mà là một "chiếc van an toàn" cho nền dân chủ. Có hai lý do căn bản giải thích cho sự tồn tại của mốc thời gian này: tạo khoảng lặng tư duy cho cử tri và bảo vệ sự bình đẳng tuyệt đối giữa các ứng cử viên.

Giải thích ý nghĩa: Tạo khoảng lặng cho cử tri suy nghĩ

Cuộc bầu cử là một hành vi chính trị đòi hỏi sự tỉnh táo và lý trí cao độ. Trong giai đoạn vận động, cử tri liên tục tiếp nhận lượng lớn thông tin từ nhiều ứng cử viên khác nhau, đôi khi dẫn đến tình trạng "bão hòa" hoặc bị cuốn theo những cảm xúc nhất thời do các kỹ thuật vận động tạo ra. Khoảng thời gian 24 giờ trước khi bỏ phiếu được thiết lập như một "Ngày im lặng" (Election Silence) để cử tri có thể thoát ra khỏi sự tác động trực tiếp của các ứng cử viên.

Trong 24 giờ này, cử tri có điều kiện để:

• Tự mình đối chiếu, so sánh các chương trình hành động đã nghe và đọc trước đó.
• Thảo luận một cách bình tĩnh với gia đình, người thân về sự lựa chọn của mình mà không bị làm phiền bởi các thông điệp vận động.
• Củng cố niềm tin vào quyết định của mình, đảm bảo rằng lá phiếu được bỏ ra là kết quả của sự suy xét chín chắn, phản ánh đúng ý chí tự do của cá nhân.

Đảm bảo sự bình đẳng giữa các ứng cử viên

Nguyên tắc bình đẳng đòi hỏi các ứng cử viên phải có điểm dừng chung. Nếu không có quy định 24 giờ, những ứng cử viên có ưu thế về truyền thông hoặc tài chính có thể tung ra những chiến dịch quảng cáo rầm rộ vào đúng đêm trước ngày bầu cử, khiến các đối thủ khác không còn đủ thời gian để phản hồi hay thực hiện các hoạt động đối trọng. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc ngăn chặn các hành vi "bôi nhọ" hoặc tung tin giả vào phút chót. Khi mọi hoạt động vận động đều phải dừng lại, các ứng cử viên ở vào trạng thái tĩnh, mọi thông tin gây nhiễu nếu xuất hiện sau đó sẽ dễ dàng bị nhận diện là vi phạm và bị các cơ quan chức năng xử lý kịp thời.

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 diễn ra trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy định về thời hạn kết thúc vận động bầu cử không chỉ là trách nhiệm pháp lý của mỗi ứng cử viên mà còn là thước đo văn hóa chính trị và sự tôn trọng đối với cử tri.

Hệ thống bảng biểu và mốc thời gian đã chỉ rõ rằng mốc 24 giờ trước khi bỏ phiếu là ranh giới đỏ không thể xâm phạm. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, các cơ quan thông tin đại chúng và lực lượng an ninh mạng sẽ tạo ra một hàng rào bảo vệ vững chắc, đảm bảo "khoảng lặng" 24 giờ thực sự là thời gian để cử tri lắng nghe tiếng nói của lương tâm và trách nhiệm trước khi đặt bút gạch tên hay lựa chọn người đại diện. Các ứng cử viên cần chủ động xây dựng chiến lược vận động khôn ngoan, tận dụng tối đa thời gian cho phép nhưng cũng phải sẵn sàng "rút lui" đúng lúc để cuộc bầu cử thực sự trở thành ngày hội của toàn dân, nơi ý chí của nhân dân được tôn trọng và thực thi một cách trọn vẹn nhất.