Quy định về mức phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc cập nhật mới nhất

Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là một công cụ quản lý rủi ro tài chính được Nhà nước thiết lập, nhằm đảm bảo khả năng phục hồi tài sản và nguồn lực cho công tác phòng, chống cháy, nổ và cứu nạn, cứu hộ. Sự ra đời của Nghị định 105/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 07 năm 2025, đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng, chuyên biệt hóa và chi tiết hóa các quy định về bảo hiểm cháy nổ bắt buộc, thay thế các quy định trước đây tại Nghị định 67/2023/NĐ-CP. 

1. Cơ sở pháp lý và các vấn đề liên quan mức phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc

1.1. Cơ sở pháp lý nền tảng về mức phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc

Cơ sở pháp lý nền tảng cho bảo hiểm cháy nổ bắt buộc được xây dựng dựa trên Luật Phòng cháy, chữa cháy và các Nghị định hướng dẫn của Chính phủ. Trước đây, các quy định về bảo hiểm cháy nổ bắt buộc được lồng ghép trong Nghị định 67/2023/NĐ-CP, cùng với bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới và bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng. Việc ban hành Nghị định 105/2025/NĐ-CP thể hiện sự ưu tiên và mức độ chi tiết hóa cao hơn của Nhà nước đối với rủi ro cháy nổ. Nghị định này chuyên biệt hóa các quy tắc, biểu phí và cơ chế quản lý riêng cho bảo hiểm cháy nổ bắt buộc. Việc tách loại hình bảo hiểm này vào một văn bản pháp lý độc lập cho thấy nhận thức của cơ quan quản lý về tính chất nghiêm trọng và phức tạp của rủi ro cháy nổ, yêu cầu một hệ thống quy định chặt chẽ, cụ thể hơn.

Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là loại hình bảo hiểm do Nhà nước quy định, nhằm bảo vệ tài chính và tài sản trước các tổn thất vật chất trực tiếp gây ra bởi rủi ro cháy hoặc nổ. Theo quy định, tài sản tham gia bảo hiểm bao gồm: Nhà, công trình và các tài sản gắn liền với nhà, công trình; máy móc, thiết bị phục vụ hoạt động, sản xuất, kinh doanh; các loại hàng hóa, vật tư (bao gồm nguyên vật liệu, bán thành phẩm, và thành phẩm). Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc đóng vai trò là công cụ chuyển giao rủi ro tài chính bắt buộc, đảm bảo rằng khi một sự kiện cháy nổ xảy ra, chủ sở hữu tài sản có nguồn lực tài chính tối thiểu để khắc phục thiệt hại vật chất, qua đó duy trì ổn định hoạt động kinh doanh và xã hội.

1.2. Phân loại và định danh đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm cháy nổ

Các cơ sở có nguy hiểm về cháy nổ là đối tượng bắt buộc phải mua bảo hiểm, được quy định cụ thể tại Phụ lục VII ban hành kèm theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP, dựa trên nền tảng phân loại rủi ro của Phụ lục II Nghị định số 136/2020/NĐ-CP. Tuy nhiên, Nghị định 105/2025/NĐ-CP đã mở rộng đáng kể phạm vi áp dụng so với các tiêu chí phòng cháy, chữa cháy thuần túy. Ví dụ, theo Nghị định 136/2020/NĐ-CP, nhà chung cư được coi là cơ sở nguy hiểm về cháy, nổ khi cao từ 7 tầng trở lên hoặc có tổng khối tích từ 10.000m3 trở lên. Trong khi đó, Nghị định 105/2025/NĐ-CP quy định cơ sở phải mua bảo hiểm là nhà chung cư, nhà ở tập thể có nhà cao từ 5 tầng trở lên hoặc tổng diện tích sàn từ 1.000 m2 trở lên.

Sự khác biệt này có ý nghĩa pháp lý sâu sắc: các tiêu chí về Phòng cháy, chữa cháy (Nghị định 136) tập trung vào kiểm soát kỹ thuật và thiết kế, trong khi tiêu chí về bảo hiểm (Nghị định 105) nhằm phân tán rủi ro tài chính trên phạm vi rộng hơn. Điều này dẫn đến việc một lượng lớn các cơ sở quy mô vừa và các công trình dân dụng/hỗn hợp trước đây không thuộc diện kiểm tra Phòng cháy, chữa cháy nghiêm ngặt nay bị buộc phải tham gia bảo hiểm cháy nổ bắt buộc để đảm bảo an toàn tài chính công cộng. Tổng cộng, Nghị định 105/2025/NĐ-CP liệt kê 37 loại hình cơ sở phải mua bảo hiểm.

Danh mục các đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm cháy nổ bắt buộc được phân loại rõ ràng theo mức độ rủi ro và mục đích sử dụng, bao gồm nhiều nhóm chính. Cụ thể, nhóm dân dụng & lưu trú bao gồm các công trình như nhà chung cư, nhà ở tập thể (từ 5 tầng trở lên hoặc tổng diện tích sàn từ 1.000 m2 trở lên), và các cơ sở lưu trú như khách sạn, nhà nghỉ cao từ 3 tầng trở lên hoặc có tổng diện tích sàn từ 500 m2 trở lên. Nhóm giáo dục, y tế, văn hóa bao gồm trường học, bệnh viện, phòng khám, thư viện, bảo tàng và nhà trưng bày với các tiêu chí cụ thể về diện tích sàn và số tầng. Nhóm thương mại, dịch vụ & vui chơi giải trí có các đối tượng như chợ, trung tâm thương mại, siêu thị (tổng diện tích sàn từ 300 m2 trở lên), cùng các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, karaoke, vũ trường. Ngoài ra, còn có nhóm sản xuất công nghiệp & kho tàng, bao gồm nhà máy sản xuất vật liệu cháy nổ (hạng A, B, C), cơ sở sản xuất dệt may, gỗ, giấy, và kho chứa hàng hóa có hạng nguy hiểm cháy D, E (với khối tích từ 5.000 m3 trở lên). Cuối cùng là nhóm cơ sở hạ tầng & năng lượng, điển hình là nhà máy lọc dầu, nhà máy điện, và trạm biến áp có điện áp từ 110 kV trở lên.

1.3. Trách nhiệm mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc đặc thù

Trách nhiệm chính trong việc mua và duy trì bảo hiểm cháy nổ bắt buộc thuộc về chủ sở hữu hoặc người quản lý, điều hành cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ. Đối với tài sản thuộc quyền sở hữu riêng của cá nhân, tổ chức nào thì cá nhân, tổ chức đó phải chịu trách nhiệm mua bảo hiểm. Trong trường hợp đặc thù như nhà chung cư hoặc nhà hỗn hợp: Ban quản lý hoặc chủ đầu tư (trong trường hợp chưa thành lập ban quản lý) có trách nhiệm mua bảo hiểm cho phần tài sản chung của tòa nhà (như hệ thống kỹ thuật, hành lang, khu vực công cộng). Đối với tài sản riêng của chủ căn hộ, việc mua bảo hiểm sẽ được xác định tùy theo quy định chi tiết và thỏa thuận, tuy nhiên, trách nhiệm chính vẫn thuộc về chủ sở hữu của tài sản đó, căn cứ trên tổng diện tích và quy mô của toàn bộ cơ sở.

2. Quy định về mức phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc cập nhật mới nhất

2.1. Công thức và định lượng giá trị bảo hiểm cháy nổ bắt buộc

Phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc theo khoản 1 Mục I Phụ lục VI Nghị định 105/2025/NĐ-CP được xác định bằng công thức cơ bản là:

Phí bảo hiểm = Tỷ lệ phí tối thiểu × Số tiền bảo hiểm tối thiểu, trong đó phí này chưa bao gồm 10% thuế giá trị gia tăng.

Số tiền bảo hiểm (hay giá trị tài sản được bảo hiểm) là yếu tố đầu vào quan trọng nhất, phải bằng giá trị thực tế hoặc giá trị thay thế (chưa bao gồm khấu hao) của các tài sản như nhà, công trình, máy móc, thiết bị, hàng hóa, vật tư tại thời điểm tham gia bảo hiểm.

Việc xác định số tiền bảo hiểm chính xác là cực kỳ quan trọng; bởi lẽ, nếu doanh nghiệp đánh giá thấp giá trị tài sản (dẫn đến tình trạng Underinsurance), số tiền bồi thường khi xảy ra tổn thất sẽ bị giới hạn ở mức đã khai báo. Do đó, các doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh giá vật liệu xây dựng và thiết bị biến động, cần thường xuyên đánh giá lại giá trị tài sản để đảm bảo bảo hiểm phản ánh đúng chi phí phục hồi thực tế.

2.2. Quy định về mức phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc 

Tỷ lệ phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc tối thiểu là mức sàn pháp lý do Bộ tài chính quy định tại Phụ lục VI của Nghị định 105/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp bảo hiểm không được thỏa thuận mức phí thấp hơn mức này, nhưng có thể tăng phí nếu cơ sở có mức độ rủi ro cháy nổ cao hơn mức trung bình hoặc có lịch sử tổn thất không tốt. Mức phí được phân loại dựa trên loại hình cơ sở và điều kiện an toàn Phòng cháy, chữa cháy (như có hay không có hệ thống chữa cháy tự động - sprinkler). Phí bảo hiểm trên chưa bao gồm 10% thuế giá trị gia tăng.

Dưới đây là bảng tỷ lệ phí bảo hiểm tối thiểu và mức khấu trừ áp dụng (có hiệu lực từ 01/07/2025):

Ghi chú về mức khấu trừ được áp dụng dựa trên mức độ rủi ro của cơ sở. Cụ thể, mức M (Medium) được áp dụng cho các cơ sở có rủi ro trung bình. Trong khi đó, mức N (High Risk) được áp dụng cho các cơ sở có rủi ro cháy nổ cao, chẳng hạn như chợ hoặc các cơ sở sản xuất vật liệu dễ cháy.

2.3. Ví dụ minh họa tính toán phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc

Để minh họa cho việc tính toán phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc, có thể xét hai ví dụ điển hình. Ví dụ 1 là trường hợp của một chung cư cao 7 tầng (thuộc nhóm rủi ro thấp/trung bình, đối tượng bắt buộc), giả định không có hệ thống chữa cháy tự động. Với tổng giá trị tài sản được bảo hiểm là 200 tỷ đồng Việt Nam và tỷ lệ phí tối thiểu áp dụng là 0.1%, phí bảo hiểm cơ bản phải nộp hàng năm (chưa thuế GTGT) sẽ là 200 tỷ đồng × 0.1% = 200 triệu đồng Việt Nam.

Ngược lại, Ví dụ 2 minh họa cho một cơ sở có rủi ro rất cao là nhà máy sản xuất gỗ và nội thất. Tổng giá trị tài sản ở đây thấp hơn, chỉ 50 tỷ đồng Việt Nam, nhưng do tính chất rủi ro cao nhất, tỷ lệ phí tối thiểu áp dụng lên tới 0.5%. Kết quả là phí bảo hiểm cơ bản (chưa thuế GTGT) là 50 tỷ đồng × 0.5% = 250 triệu đồng Việt Nam.

Mặc dù chi phí tuân thủ hàng năm (250 triệu đồng) đối với cơ sở rủi ro cao là đáng kể, nhưng cần được đặt trong mối tương quan với mức phạt vi phạm (có thể lên tới 80 triệu đồng) và đặc biệt là rủi ro tổn thất tài chính không có bảo hiểm (50 tỷ đồng). Điều này khẳng định rõ ràng rằng việc tuân thủ bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là một quyết định tài chính hợp lý và có trách nhiệm.

3. Quản lý hợp đồng, phạm vi bảo hiểm cháy nổ bắt buộc và điều khoản loại trừ

Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc chi trả cho các tổn thất vật chất và thiệt hại gây ra đối với tài sản được bảo hiểm do rủi ro cháy và rủi ro nổ. Phạm vi bảo hiểm bao gồm cả thiệt hại vật chất gây ra bởi các hành động cứu hỏa, chữa cháy, phá dỡ nhằm hạn chế sự lan rộng của đám cháy/vụ nổ.

3.1. Các điều khoản loại trừ trách nhiệm 

Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc được xem là một hình thức bảo hiểm trách nhiệm xã hội và phục hồi tài sản ở mức cơ bản, vì vậy nó có những giới hạn rõ ràng về phạm vi bảo vệ. Để quản lý rủi ro một cách hiệu quả và đảm bảo khả năng phục hồi tài chính toàn diện, các nhà quản lý rủi ro cần phải hiểu rõ các trường hợp loại trừ của loại bảo hiểm này để bổ sung các giải pháp bảo hiểm tự nguyện phù hợp. Các rủi ro điển hình không được bảo hiểm cháy nổ bắt buộc chi trả bao gồm: thiệt hại do chiến tranh, khủng bố, bạo loạn hoặc các hành động quân sự; thiệt hại do biến động địa chất, động đất, núi lửa; thiệt hại do phản ứng hạt nhân, bức xạ hoặc ô nhiễm; thiệt hại do người được bảo hiểm hoặc người được ủy quyền cố ý gây ra.

Quan trọng nhất, loại hình bảo hiểm này còn loại trừ các thiệt hại gián tiếp, chẳng hạn như tổn thất tài chính, mất lợi nhuận, chi phí gián đoạn hoạt động, hoặc thiệt hại do sự chậm trễ. Các doanh nghiệp lớn cần nhận thức rõ rằng, mặc dù Bảo hiểm Cháy nổ Bắt buộc là quy định bắt buộc, nó không cung cấp sự bảo vệ tài chính toàn diện. Việc loại trừ thiệt hại gián tiếp có nghĩa là bên mua bảo hiểm vẫn phải tự chịu rủi ro mất mát doanh thu kéo dài sau sự cố. Điều này càng nhấn mạnh sự cần thiết của việc mua bổ sung các loại hình bảo hiểm tự nguyện, như bảo hiểm Gián đoạn Kinh doanh, để bảo vệ toàn diện chuỗi giá trị và đảm bảo sự liên tục của hoạt động kinh doanh sau một sự cố không mong muốn.

3.2. Cơ chế bồi thường và trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm

Theo quy định tại Nghị định 67/2023/NĐ-CP, doanh nghiệp bảo hiểm triển khai bảo hiểm cháy nổ bắt buộc có trách nhiệm trích nộp 2% tổng số phí bảo hiểm gốc thực tế thu được hàng năm vào quỹ hòng cháy, chữa cháy. Khoản đóng góp 2% này củng cố vai trò của Bảo hiểm Cháy nổ Bắt buộc như một chính sách công cộng. Việc này đảm bảo nguồn lực tài chính cho hoạt động Phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ quốc gia, bao gồm cả việc hỗ trợ các hoạt động phòng ngừa, đầu tư trang thiết bị và bồi dưỡng nghiệp vụ. Mọi hợp đồng bảo hiểm cháy nổ bắt buộc đều góp phần gián tiếp vào việc bảo vệ an toàn và ổn định chung của cộng đồng.

Khi xảy ra sự kiện được bảo hiểm (cháy hoặc nổ), bên mua bảo hiểm có trách nhiệm thông báo ngay lập tức cho công ty bảo hiểm và cơ quan Phòng cháy, chữa cháy. Quy trình bồi thường bao gồm các bước chính: 1)Thông báo sự cố và yêu cầu bồi thường; 2) Thu thập hồ sơ, đặc biệt là Biên bản điều tra Phòng cháy, chữa cháy của cơ quan có thẩm quyền; 3) Giám định tổn thất và xác định thiệt hại vật chất trực tiếp; 4) Tính toán mức bồi thường (sau khi trừ đi mức khấu trừ) và chi trả theo thời hạn quy định của Nghị định 105/2025/NĐ-CP.

Ảnh hưởng của mức khấu trừ: Trong quá trình tính toán bồi thường, số tiền thực tế chi trả sẽ bằng tổng tổn thất được bảo hiểm trừ đi Mức Khấu Trừ (M hoặc N) tối thiểu đã quy định trong hợp đồng. Mức khấu trừ này là khoản tiền tối thiểu mà bên mua bảo hiểm phải tự gánh chịu trong mỗi sự cố.

4. Khung xử phạt hành chính và trách nhiệm tuân thủ mức phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc

Chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Phòng cháy, chữa cháy và Bảo hiểm Cháy nổ Bắt buộc được quy định trong Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng cháy, chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ (hiện hành là Nghị định 144/2021/NĐ-CP và các dự thảo sửa đổi). Khung xử phạt này được thiết lập để đảm bảo tỷ lệ tuân thủ cao, biến việc không mua bảo hiểm bắt buộc thành một quyết định tài chính rủi ro và thiếu trách nhiệm.

4.1. Chế tài xử phạt cụ thể

Hành vi không mua Bảo hiểm Cháy nổ Bắt buộc theo quy định sẽ bị xử phạt nghiêm minh theo pháp luật. Cụ thể, mức phạt tiền đối với cá nhân vi phạm là từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng Việt Nam. Đối với tổ chức, áp dụng nguyên tắc chung của pháp luật xử phạt hành chính (mức phạt tiền đối với tổ chức gấp 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân cho cùng hành vi vi phạm), mức phạt sẽ dao động từ 60.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng Việt Nam. Dưới đây là bảng khung chế tài xử phạt về vi phạm bảo hiểm cháy nổ bắt buộc:

Mức phạt này được đánh giá là một đòn bẩy pháp lý cực kỳ mạnh mẽ. Khi so sánh mức phạt tối thiểu (60 triệu đồng Việt Nam) với chi phí bảo hiểm hàng năm của nhiều cơ sở (ví dụ: 25 triệu đồng Việt Nam cho nhà máy gỗ 50 tỷ đồng Việt Nam), rủi ro tài chính do không tuân thủ vượt trội so với chi phí tuân thủ. Điều này đảm bảo rằng hầu hết các tổ chức sẽ chọn tuân thủ để tránh mức phạt cao. Ngoài hành vi không mua bảo hiểm, cơ quan quản lý cũng xử phạt các vi phạm khác liên quan đến Phòng cháy, chữa cháy và quản lý rủi ro, bao gồm việc mua bảo hiểm không đúng nguyên tắc, không có biện pháp và phương tiện bảo đảm an toàn Phòng cháy, chữa cháy, hoặc không cấp Giấy chứng nhận bảo hiểm khi được yêu cầu.

4.2. Trách nhiệm giải trình và giám sát

Chủ sở hữu/Ban quản lý có trách nhiệm pháp lý chính trong việc mua, duy trì hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm và lưu trữ Giấy chứng nhận bảo hiểm hợp lệ để trình cơ quan kiểm tra. Sự thiếu sót trong việc này có thể dẫn đến việc xử phạt nghiêm trọng. Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ có trách nhiệm kiểm tra, giám sát thường xuyên và đột xuất việc tuân thủ các quy định về Phòng cháy, chữa cháy, bao gồm cả việc kiểm tra Giấy chứng nhận Bảo hiểm Cháy nổ Bắt buộc. Việc kiểm tra đột xuất có thể được thực hiện đối với các cơ sở thuộc Phụ lục II (Nghị định 136/2020/NĐ-CP) và cả nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh. Cơ chế kiểm tra này tạo áp lực liên tục lên các chủ sở hữu để duy trì trạng thái tuân thủ.

5. Khuyến nghị tuân thủ phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc

5.1. Phân biệt bắt buộc và tự nguyện

Các chuyên gia quản lý rủi ro cần nhận thức rõ sự khác biệt chiến lược giữa bảo hiểm cháy nổ bắt buộc và bảo hiểm cháy nổ tự nguyện:

Khuyến nghị chiến lược cho các chủ doanh nghiệp và người quản lý rủi ro là phải kết hợp bảo hiểm cháy nổ bắt buộc để đáp ứng yêu cầu pháp luật với bảo hiểm cháy nổ tự nguyện (đặc biệt là điều khoản gián đoạn kinh doanh) để đảm bảo khả năng duy trì hoạt động kinh doanh sau sự cố.

5.2. Khuyến nghị quản lý tài chính và hợp đồng

Các tổ chức cần thiết lập quy trình định kỳ để đánh giá lại giá trị tài sản được bảo hiểm. Việc không cập nhật giá trị tài sản có thể dẫn đến tình trạng thiếu bảo hiểm. Trong trường hợp tổn thất lớn, bên mua bảo hiểm sẽ không nhận được đầy đủ số tiền cần thiết để phục hồi, đe dọa trực tiếp đến sự sống còn của doanh nghiệp.

Nghị định 105/2025/NĐ-CP đã tạo ra một cơ chế định giá linh hoạt, nơi mà việc đầu tư vào hệ thống an toàn Phòng cháy, chữa cháy (như hệ thống chữa cháy tự động sprinkler) có thể được chuyển hóa thành lợi ích tài chính thông qua việc đàm phán mức phí bảo hiểm thấp hơn mức tối thiểu (trong giới hạn thỏa thuận phí dựa trên rủi ro thực tế). Việc lắp đặt và duy trì các hệ thống Phòng cháy, chữa cháy theo tiêu chuẩn mới không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là chiến lược tối ưu hóa chi phí dài hạn.

6. Kết luận

Nghị định 105/2025/NĐ-CP không chỉ đơn thuần là một thay đổi về hành chính mà là một sự kiện mang tính chiến lược trong quản lý rủi ro cháy nổ quốc gia. Việc chuyên biệt hóa các quy định mức phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc, mở rộng phạm vi đối tượng áp dụng (bao gồm nhiều cơ sở quy mô vừa và chung cư), và áp đặt các chế tài xử phạt kinh tế mạnh mẽ (60-80 triệu đồng Việt Nam đối với tổ chức) đảm bảo rằng việc tuân thủ pháp luật là sự lựa chọn kinh tế tối ưu và bắt buộc đối với mọi chủ sở hữu cơ sở. Việc nắm vững các quy định chi tiết về đối tượng, công thức tính phí, và các điều khoản loại trừ là bước đầu tiên và quan trọng nhất để các cán bộ pháp chế và người quản lý rủi ro thiết lập một chiến lược tuân thủ toàn diện, bảo vệ tài sản cốt lõi và đảm bảo tính liên tục của hoạt động kinh doanh.
 

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.