1. Thực trạng nhập khẩu phế liệu có chất phóng xạ hiện nay
Chất thải phóng xạ đang là một vấn đề cấp bách trong xã hội vì nó gây tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Để ngăn chặn rủi ro từ việc rò rỉ hoặc phát thải, việc cải tiến hệ thống quản lý và giám sát chất thải phóng xạ là không thể thiếu. Việc tăng cường nhận thức về hậu quả của chất phóng xạ và thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm là điều hết sức quan trọng. Sử dụng năng lượng sạch có thể giảm việc sử dụng năng lượng hạt nhân và do đó giảm chất thải phóng xạ.
Theo Thông tư 22/2014/TT-BKHCN của Bộ Khoa học Công nghệ, chất thải phóng xạ được định nghĩa là chất chứa nhân phóng xạ vượt quá mức cho phép và cần được xử lý. Điều này không áp dụng cho nguồn phóng xạ đã qua sử dụng.
Chất thải phóng xạ, hay còn gọi là chất thải hạt nhân, là các chất chứa nguyên tố không ổn định do phân rã hạt nhân. Các nguyên tố này có thể phát ra tia phóng xạ. Trong số các nguyên tố phóng xạ thường gặp như uranium, plutonium, thorium, cũng có những nguyên tố như bismuth, cobalt, cesium và iodine. Chúng đều được xem là chất thải nguy hại và được quy định bởi pháp luật.
Chất phóng xạ có nguồn gốc từ nhiều hoạt động như lò phản ứng hạt nhân, y học hạt nhân và ngành công nghiệp liên quan. Chúng có thể ở dạng lỏng, rắn hoặc khí và khi phát ra tia phóng xạ, chúng mang lại nguy cơ cho sức khỏe và môi trường, cần được xử lý một cách an toàn.
Dựa vào thông tin từ Tổng cục Hải Quan, trong những năm gần đây, việc sử dụng phế liệu như một nguồn nguyên liệu sản xuất đã trở nên phổ biến để đáp ứng nhu cầu nguyên liệu của một số ngành công nghiệp, song song với việc tái chế chất thải. Nhằm quản lý tốt quá trình này, Nhà nước đã cho phép nhập khẩu phế liệu với các điều kiện cụ thể được quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020.
Tuy nhiên, nếu quá trình nhập khẩu và sử dụng phế liệu không được quản lý và kiểm soát một cách nghiêm ngặt, có nguy cơ bị lợi dụng để đưa vào nước, tạo ra một lỗ hổng có thể dẫn đến tình trạng Việt Nam trở thành điểm đến cho chất thải phóng xạ và công nghệ sản xuất, tái chế kém chất lượng từ các quốc gia khác trên thế giới, gây ô nhiễm môi trường.
Thực tế, thông qua những vụ việc điều tra và xử lý, cơ quan Hải quan đã phát hiện nhiều doanh nghiệp có Giấy phép nhập khẩu phế liệu, nhưng không có hoạt động sản xuất, thậm chí không sở hữu nhà xưởng hay thiết bị sản xuất. Điều này làm nổi bật việc một số doanh nghiệp sử dụng Giấy phép nhập khẩu phế liệu để nhập các chất thải phóng xạ không đáp ứng đủ tiêu chuẩn, tạo ra hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe con người và môi trường.
2. Quy định về nhập khẩu phế liệu có chất thải phóng xạ mới nhất
Chất thải phóng xạ được xác định là loại chất thải chứa chất phóng xạ hoặc vật thể bị nhiễm bẩn phóng xạ, và theo Khoản 11 Điều 3 của Luật Năng lượng Nguyên tử năm 2008, nó phải được loại bỏ đúng quy trình.
* Xử phạt vi phạm hành chính:
- Cụ thể, việc nhập khẩu chất thải phóng xạ sẽ bị phạt từ 150.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng.
- Để khắc phục tình trạng này, người vi phạm sẽ phải tái xuất chất thải phóng xạ.
- Đối với hành vi vi phạm hành chính, mức phạt tiền sẽ tương tự như mức phạt áp dụng cho cá nhân. Tuy nhiên, đối với các tổ chức thực hiện hành vi tương tự, mức phạt sẽ được tăng gấp đôi so với cá nhân.
(Theo quy định tại Khoản 1 Điều 4 và Khoản 5, 6 Điều 18 của Nghị định số 107/2013/NĐ-CP)
* Truy cứu trách nhiệm hình sự
- Đối với cá nhân vi phạm tội, mức độ và tính chất của hành vi phạm tội sẽ quyết định mức hình phạt áp dụng, bao gồm:
+ Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng, phạt cải tạo trong khoảng thời gian không vượt quá 03 năm hoặc bị tù từ 06 tháng đến 03 năm.
+ Phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc án tù từ 02 năm đến 07 năm.
+ Phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng hoặc án tù từ 05 năm đến 10 năm.
Điều này cũng có thể kết hợp với phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hoạt động chuyên nghiệp hoặc thực hiện công việc cụ thể trong khoảng thời gian từ 01 năm đến 05 năm.
- Đối với pháp nhân thương mại vi phạm tội, mức hình phạt cũng sẽ tuân theo tính chất và mức độ của hành vi phạm tội:
+ Phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng.
+ Phạt tiền từ 3.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng hoặc tạm ngừng hoạt động trong thời gian từ 06 tháng đến 01 năm.
+ Phạt tiền từ 5.000.000.000 đồng đến 7.000.000.000 đồng hoặc tạm ngừng hoạt động trong khoảng thời gian từ 01 năm đến 03 năm.
Trong một số trường hợp cụ thể quy định tại Điều 79 của Bộ Luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi và bổ sung vào năm 2017, pháp nhân có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Ngoài ra, pháp nhân cũng có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng và cấm kinh doanh, hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định từ 01 năm đến 03 năm.
(Theo quy định tại Điều 239 của Bộ Luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi và bổ sung vào năm 2017)
3. Thẩm quyền xử phạt hành vi nhập khẩu chất thải phóng xạ
Theo quy định tại khoản 3 Điều 43 của Nghị định 107/2013/NĐ-CP, được chỉnh sửa theo điểm c của khoản 22 Điều 4 của Nghị định 126/2021/NĐ-CP về thẩm quyền của Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, cũng như khoản 2 Điều 4 của Nghị định 107/2013/NĐ-CP, được chỉnh sửa theo khoản 6 Điều 4 của Nghị định 126/2021/NĐ-CP, Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành của Bộ Khoa học và Công nghệ có thẩm quyền áp dụng biện pháp xử phạt vi phạm hành chính với mức tối đa là 250.000.000 đồng đối với cá nhân và 500.000.000 đồng đối với tổ chức.
Người nhập khẩu chất thải phóng xạ có thể phải chịu xử phạt vi phạm hành chính, với mức cao nhất là 300.000.000 đồng đối với cá nhân và 600.000.000 đồng đối với tổ chức, cùng với yêu cầu tái xuất chất thải phóng xạ đó. Tuy nhiên, mức độ và tính chất của vi phạm sẽ quyết định ai có thẩm quyền xử phạt:
- Nếu mức phạt vi phạm hành chính không vượt quá 250.000.000 đồng, Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành của Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ thực hiện xử phạt.
- Trong trường hợp mức phạt vi phạm hành chính vượt quá 250.000.000 đồng, Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành của Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ không được phép thực hiện xử phạt.
4. Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi nhập khẩu chất thải phóng xạ
Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 6 của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, được điều chỉnh thông qua điểm a khoản 4 của Điều 1 Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi năm 2020, thời gian để tiến hành xử phạt vi phạm hành chính được quy định như sau:
- Thời gian cho việc xử lý vi phạm hành chính là 01 năm, trừ những lĩnh vực như: kế toán, hóa đơn, phí và lệ phí, kinh doanh bảo hiểm, giá cả, chứng khoán, sở hữu trí tuệ, xây dựng, thủy sản, lâm nghiệp, quản lý và sử dụng nguồn nước, hoạt động dầu khí, hoạt động khoáng sản, bảo vệ môi trường, năng lượng nguyên tử, quản lý và phát triển nhà cửa, đất đai, đê điều, truyền thông, xuất bản, sản xuất và kinh doanh hàng hóa, cũng như việc quản lý lao động ngoại quốc, thời gian xử phạt là 02 năm.
- Đối với các vi phạm đã kết thúc, thời gian xử phạt bắt đầu từ thời điểm kết thúc hành vi vi phạm.
- Đối với các vi phạm đang diễn ra, thời gian xử phạt được tính từ lúc phát hiện hành vi vi phạm.
Dựa trên điều này, thời gian xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến việc nhập khẩu chất thải phóng xạ là 02 năm.
Bài viết liên quan: Chất thải phóng xạ là gì? Quy định pháp luật về quản lý, thu gom chất thải phóng xạ
Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!
