1. Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh về thỏa thuận để thắng thầu

Căn cứ theo Điều 12 của Luật Canh tranh 2018 về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm thì một trong những thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm đó là thỏa thuận để một hoặc các bên tham gia thỏa thuận thắng thầu khi tham gia đấu thầu trong việc cung cấp hàng hóa và cung ứng dịch vụ. 

Theo Điều 12 của Luật Cạnh tranh 2018, thỏa thuận hạn chế cạnh tranh được coi là bất hợp pháp và bị cấm. Trong số những thỏa thuận này, có một quy định đặc biệt quan trọng liên quan đến việc thực hiện đấu thầu cho việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ. Điều này áp đặt một giới hạn chặt chẽ đối với các bên tham gia thỏa thuận, nhất là trong việc đạt được sự thắng thầu. Đặc biệt, Luật Canh tranh quy định rõ ràng rằng mọi thỏa thuận có mục tiêu giành chiến thắng trong quá trình đấu thầu đều bị xem xét và cấm. Những thỏa thuận như vậy có thể bao gồm việc các bên thỏa thuận trước về việc chia sẻ thông tin về giá cả, điều kiện hợp đồng, hoặc các chiến lược giá cảnh tranh. Mục tiêu của việc cấm này là đảm bảo sự công bằng, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh trong quá trình đấu thầu.

Ngoài ra, việc áp dụng một cách nghiêm túc các quy định này có thể giúp ngăn chặn sự lạm dụng quyền lợi và đảm bảo rằng doanh nghiệp đưa ra các đề xuất giá cạnh tranh và công bằng. Quản lý cạnh tranh trong lĩnh vực cung cấp hàng hóa và dịch vụ là một phần quan trọng trong việc tạo ra một môi trường kinh doanh tích cực và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường. Do đó, việc tuân thủ và thực hiện nghiêm túc Điều 12 của Luật Cạnh tranh 2018 là cực kỳ quan trọng để đảm bảo sự tích cực và công bằng trong các hoạt động đấu thầu.

Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh tại Việt Nam đã trở thành một vấn đề nổi bật không chỉ qua các thỏa thuận ngang và thoả thuận dọc, mà còn thông qua các hiện tượng đấu thầu "khép kín". Vấn đề này đã thu hút sự quan tâm và tranh luận tại Quốc hội, nơi mà nó được xác định là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thất thoát và lãng phí trong các dự án đầu tư cơ bản tại Việt Nam. Điều đáng chú ý là, người chịu thiệt hại trong những thỏa thuận đấu thầu không chỉ là Nhà nước, mà đầu tiên là các doanh nghiệp tuân thủ quy tắc kinh doanh, hướng đến việc cung cấp chất lượng tốt nhất với chi phí thấp nhất.

Hiện tượng "thỏa thuận theo chiều dọc" không chỉ là sự đồng lòng giữa các doanh nghiệp, mà còn là sự thống nhất giữa doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước. Tác động tiêu cực của hiện tượng này đặc biệt nổi bật trong lĩnh vực xây dựng và giao thông vận tải. Các dự án xây dựng cơ bản, đặc biệt là trong lĩnh vực giao thông, thường được giữ kín trong các Bộ và cơ quan chủ trì, không được công bố rộng rãi. Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đặc biệt lên tiếng về tình trạng này, đặc biệt là trong các dự án của Bộ Giao thông Vận tải, nơi mà mọi công việc từ khảo sát, thiết kế, thi công đều nằm trong tay Bộ GT-VT.

Ngoài ra, những vấn đề tương tự cũng xuất hiện trong nhiều Bộ khác, tạo ra một tác động tiêu cực đối với môi trường cạnh tranh trong nền kinh tế toàn quốc. Sự kín đáo và thoả thuận giữa các doanh nghiệp và cơ quan nhà nước đã làm mất đi tính minh bạch và công bằng trong quá trình đấu thầu và thực hiện dự án.

Mặc dù có nhiều nỗ lực về việc ban hành và sửa đổi pháp luật về đấu thầu tại Việt Nam, thực tế cho thấy rằng việc phát hiện và xử lý thông đồng đấu thầu vẫn là một thách thức lớn. Sự thay đổi liên tục trong quy chế đấu thầu cũng làm cho lĩnh vực này trở nên phức tạp và đòi hỏi sự đổi mới liên tục để đảm bảo công bằng và minh bạch trong quá trình cạnh tranh.

2. Hậu quả của thỏa thuận hạn chế cạnh tranh về thỏa thuận để thắng thầu

Hậu quả của thỏa thuận hạn chế cạnh tranh và các thỏa thuận để đảm bảo chiến thắng trong đấu thầu có thể làm ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của một nền kinh tế và xã hội, bao gồm:

- Thất thoát nguồn lực và lãng phí: Doanh nghiệp khi thỏa thuận để giữ cho mình là người chiến thắng thầu thường sẽ đề xuất giá cao hơn mức hợp lý, đặt ra các điều kiện lợi ích không cân đối. Điều này dẫn đến thất thoát nguồn lực của cơ quan chủ đầu tư, thậm chí làm tăng nguy cơ lãng phí và thất thoát vốn ngân sách.

- Giảm chất lượng dự án: Khi các doanh nghiệp không còn cạnh tranh với nhau, sự động lực để cung cấp chất lượng tốt nhất với giá cạnh tranh giảm đi. Dự án có thể không được thực hiện hiệu quả, chất lượng công trình giảm, và điều này có thể gây hậu quả nghiêm trọng trong việc phát triển hạ tầng và các dự án cơ bản.

- Dẫn đến kinh tế suy giảm: Các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh có thể dẫn đến sự suy giảm động lực kinh tế, vì các doanh nghiệp không còn cần phải cải thiện hiệu suất hay giảm giá để giành được hợp đồng. Điều này có thể làm suy giảm sự sáng tạo và tăng cường khả năng tiêu thụ nguồn lực.

- Thiếu minh bạch và công bằng: Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh đặt ra một môi trường không minh bạch và thiếu công bằng trong quá trình đấu thầu. Những doanh nghiệp không thể cạnh tranh công bằng, dẫn đến sự mất lòng tin của cộng đồng và nhà đầu tư vào quá trình đấu thầu và quản lý dự án.

- Tác động xấu đến môi trường cạnh tranh: Hạn chế cạnh tranh có thể tạo ra sự chệch lệch giữa các doanh nghiệp, tăng nguy cơ thị trường không cạnh tranh và không lành mạnh. Điều này có thể làm giảm sự khích lệ và sự đầu tư vào các lĩnh vực mới và tiên tiến.

- Hậu quả xã hội: Các hậu quả không lợi từ việc hạn chế cạnh tranh không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế mà còn có thể lan rộng đến các khía cạnh xã hội, bao gồm tăng cường bất bình đẳng và sự chệch lệch trong phân phối lợi ích.

Đối mặt với những hậu quả tiêu cực này, cần có sự nỗ lực từ phía chính phủ, cơ quan quản lý và cộng đồng kinh doanh để thúc đẩy môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch và công bằng trong các hoạt động đấu thầu và đầu tư.

3. Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm được miễn trừ có thời hạn khi nào?

Căn cứ Điều 14 của Luật Canh tranh 2018 có quy định về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm được miễn trừ có thời hạn như sau:

Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, mặc dù được cấm, nhưng có thể được miễn trừ với thời hạn nếu đáp ứng các điều kiện cụ thể, đặc biệt là khi mang lại lợi ích cho người tiêu dùng và đồng thời đáp ứng các yêu cầu sau:

- Tác động thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật và công nghệ: Miễn trừ thỏa thuận hạn chế cạnh tranh có thể được xem xét nếu nó giúp thúc đẩy tiến bộ trong lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ. Việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp cộng tác để chia sẻ kiến thức và kỹ thuật có thể dẫn đến việc nâng cao chất lượng hàng hóa và dịch vụ, mang lại lợi ích lớn cho người tiêu dùng.

- Tăng cường sức cạnh tranh quốc tế cho doanh nghiệp Việt Nam: Nếu thỏa thuận hạn chế cạnh tranh có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, chẳng hạn như thông qua việc hợp tác để mở rộng quy mô sản xuất, tạo ra sản phẩm có chất lượng và giá cả cạnh tranh, thì miễn trừ có thể được xem xét.

- Thúc đẩy áp dụng thống nhất tiêu chuẩn chất lượng và định mức kỹ thuật: Nếu thỏa thuận hạn chế cạnh tranh có thể giúp thống nhất tiêu chuẩn chất lượng và định mức kỹ thuật của chủng loại sản phẩm, điều này sẽ mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc này có thể giúp loại bỏ các rào cản kỹ thuật và tăng cường sự hiệu quả trong sản xuất và tiêu thụ.

- Thống nhất điều kiện thực hiện hợp đồng, giao hàng, thanh toán: Miễn trừ có thể xem xét nếu thỏa thuận này chỉ liên quan đến các điều kiện thực hiện hợp đồng, giao hàng, và thanh toán, mà không ảnh hưởng đến giá cả và các yếu tố liên quan đến giá. Điều này giúp tạo ra môi trường kinh doanh ổn định, dễ dàng và minh bạch cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Trong quá trình miễn trừ, quan trọng nhất là đảm bảo rằng các điều kiện được áp dụng thực sự mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời không làm mất đi tính cạnh tranh trong thị trường. Cần có sự giám sát chặt chẽ và điều chỉnh định kỳ để đảm bảo rằng miễn trừ không dẫn đến thỏa thuận hạn chế cạnh tranh trái với lợi ích cộng đồng và kinh tế.

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của Luật Minh Khuê về vấn đề trên. Nếu có thông tin thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ với chúng tôi thông qua số điện thoại 19006162 hoặc lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Xin trân trọng cảm ơn!

Tham khảo thêm: Phân tích các hình thức thoả thuận hạn chế cạnh tranh? Ví dụ