Thu hồi đất là một trong những nội dung quan trọng trong quản lý nhà nước về đất đai, tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Vì vậy, pháp luật luôn đặt ra những quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục, trong đó có thời hạn thông báo thu hồi đất nhằm bảo đảm tính minh bạch và tạo điều kiện cho người dân chủ động trong việc sắp xếp cuộc sống. Từ năm 2026, theo quy định mới của pháp luật đất đai, thời hạn thông báo thu hồi đất đã được điều chỉnh theo hướng cụ thể, rõ ràng hơn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và hạn chế phát sinh tranh chấp trong thực tiễn.
1. Nhà nước thu hồi đất là gì?
Theo khoản 35 Điều 3 Luật đất đai 2024 quy định như sau:
35. Nhà nước thu hồi đất là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người sử dụng đất hoặc thu lại đất của người đang sử dụng đất hoặc thu lại đất đang được Nhà nước giao quản lý.
Theo đó, Nhà nước thu hồi đất được hiểu là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền, căn cứ theo quy định của pháp luật, ban hành quyết định hành chính nhằm thu lại quyền sử dụng đất của người đang sử dụng đất. Việc thu hồi này có thể áp dụng đối với nhiều đối tượng khác nhau, bao gồm người được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, hoặc cả những trường hợp đất đang được các tổ chức, cá nhân quản lý theo quy định.
Hoạt động thu hồi đất thường được thực hiện trong những trường hợp cần thiết như phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; hoặc khi người sử dụng đất có hành vi vi phạm pháp luật về đất đai. Bên cạnh đó, Nhà nước cũng có thể thu hồi đất khi việc sử dụng đất không còn phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt.
Quá trình thu hồi đất phải tuân thủ chặt chẽ các trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, bảo đảm tính công khai, minh bạch và quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất. Trong nhiều trường hợp, người bị thu hồi đất sẽ được xem xét bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo chính sách hiện hành nhằm ổn định đời sống và sản xuất. Như vậy, thu hồi đất không chỉ là một hoạt động quản lý hành chính của Nhà nước mà còn gắn liền với việc bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và toàn xã hội.
2. Thời hạn thông báo thu hồi đất từ năm 2026 theo quy định mới nhất
Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 85 Luật Đất đai 2024 và khoản 9 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15, thời hạn thông báo thu hồi đất đã có sự thay đổi theo hướng rút ngắn, bảo đảm tính linh hoạt và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án.
Theo khoản 1 Điều 85 Luật Đất đai 2024 Luật Đất đai 2024, trước khi ban hành quyết định thu hồi đất, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm gửi thông báo thu hồi đất đến người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất và các chủ thể có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (nếu có). Thời hạn thông báo chậm nhất là 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp. Nội dung thông báo phải đầy đủ, bao gồm: lý do thu hồi đất; diện tích, vị trí khu đất thu hồi; tiến độ thu hồi; kế hoạch điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm; kế hoạch di dời; cũng như phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Tuy nhiên, kể từ ngày 01/01/2026, theo quy định tại khoản 9 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15, thời hạn thông báo thu hồi đất đã được rút ngắn đáng kể, cụ thể còn 60 ngày đối với đất nông nghiệp và 120 ngày đối với đất phi nông nghiệp. Việc điều chỉnh này không làm thay đổi nghĩa vụ phải thông báo và nội dung thông báo, mà chỉ rút ngắn khoảng thời gian thực hiện.
Như vậy, có thể thấy quy định mới đã hài hòa giữa hai yêu cầu: một mặt, bảo đảm quyền được biết, quyền chuẩn bị của người sử dụng đất và các bên liên quan; mặt khác, góp phần đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất đai trong thực tiễn.
3. Hiệu lực của thông báo thu hồi đất là bao lâu?
Theo khoản 5 Điều 85 Luật đất đai 2024, Hiệu lực của thông báo thu hồi đất là một nội dung quan trọng trong trình tự, thủ tục thu hồi đất, bởi nó xác định khoảng thời gian mà thông báo này có giá trị pháp lý để cơ quan nhà nước và các chủ thể liên quan triển khai các bước tiếp theo. Theo quy định, thông báo thu hồi đất có hiệu lực trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày ban hành.
Trong khoảng thời gian 12 tháng này, thông báo thu hồi đất không chỉ đơn thuần mang tính chất cung cấp thông tin mà còn là căn cứ pháp lý để cơ quan có thẩm quyền tổ chức thực hiện hàng loạt công việc liên quan đến quá trình thu hồi đất. Cụ thể, các cơ quan chức năng sẽ tiến hành điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm hiện trạng sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất; xây dựng, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời tổ chức vận động, bố trí di dời người dân (nếu có) theo kế hoạch đã được thông báo trước đó.
Đối với người có đất bị thu hồi, thời hạn 12 tháng này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là khoảng thời gian để họ tiếp cận đầy đủ thông tin, chuẩn bị tâm lý và điều kiện vật chất cần thiết cho việc di dời, chuyển đổi sản xuất hoặc ổn định nơi ở mới. Đồng thời, người dân cũng có điều kiện thực hiện các quyền hợp pháp của mình như góp ý phương án bồi thường, khiếu nại, kiến nghị hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải thích, làm rõ những nội dung chưa phù hợp.
Việc pháp luật quy định rõ hiệu lực của thông báo thu hồi đất trong thời hạn 12 tháng còn nhằm khắc phục tình trạng thông báo kéo dài nhưng không triển khai thực hiện trên thực tế, gây ảnh hưởng tiêu cực đến quyền và lợi ích của người sử dụng đất. Nếu không có giới hạn về thời gian, người dân có thể rơi vào trạng thái “chờ đợi” kéo dài, không thể ổn định sản xuất, kinh doanh hoặc đầu tư lâu dài trên phần đất của mình.
Bên cạnh đó, quy định này cũng đặt ra yêu cầu trách nhiệm đối với cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải chủ động, khẩn trương trong việc tổ chức thực hiện thu hồi đất theo đúng kế hoạch. Trong trường hợp hết thời hạn 12 tháng kể từ ngày ban hành thông báo mà việc thu hồi đất chưa được tiến hành hoặc chưa ban hành quyết định thu hồi đất, thì thông báo thu hồi đất về cơ bản không còn giá trị thực tiễn. Khi đó, nếu vẫn có nhu cầu thu hồi đất, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện lại thủ tục thông báo theo quy định, nhằm bảo đảm tính hợp pháp và quyền lợi của các bên liên quan.
Như vậy, việc xác định hiệu lực 12 tháng của thông báo thu hồi đất không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật pháp lý mà còn góp phần bảo đảm tính minh bạch, kỷ luật trong quản lý hành chính, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất trong toàn bộ quá trình thu hồi đất.
Kết luận
Quy định về thời hạn thông báo thu hồi đất từ năm 2026 thể hiện sự hoàn thiện trong chính sách pháp luật đất đai, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích của Nhà nước và quyền lợi của người sử dụng đất. Việc xác định rõ mốc thời gian thông báo không chỉ giúp người dân có đủ thời gian chuẩn bị, ổn định đời sống mà còn nâng cao trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong quá trình thực hiện thu hồi đất. Trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội và nhu cầu sử dụng đất ngày càng gia tăng, những quy định này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính công khai, minh bạch và hạn chế khiếu nại, tranh chấp. Việc tuân thủ đúng thời hạn thông báo thu hồi đất vì vậy không chỉ mang ý nghĩa pháp lý mà còn góp phần xây dựng môi trường quản lý đất đai ổn định, công bằng và bền vững.
Bạn đọc có thể tham khảo bài viết sau: Mẫu đơn đề nghị giải quyết tranh chấp đất đai. Bạn đọc thắc mắc về pháp lý có thể liên hệ qua số Tổng đài tư vấn pháp luật đất đai trực tuyến: 19006162 hoặc thông qua địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ nhanh nhất.
