1. Khái niệm tình huống

Tình huống là cơ hội hoặc hoàn cảnh cụ thể đã trực tiếp ảnh hưởng đến việc phát sinh tội phạm của người phạm tội vào thời điểm nhất định. Trong một số trường hợp phạm tội nhất định, tình huống cụ thể đóng vai trò là nguyên nhân phát sinh tội phạm.

2. Phân loại tình huống

- Căn cứ vào mức độ phức tạp của tình huống và khả năng giải quyết của chủ thể thì có thể chia thành:

+ Tình huống căng thẳng, phức tạp kéo dài làm chủ thể cảm thấy bế tắc, không lối thoát.

Ví dụ: Người chồng thường xuyên ngày này qua ngày khác có hành vi ngược đãi, đánh đập tàn nhẫn người vợ trong gia đình làm người vợ luôn phải sống trong tình trạng bức xúc. căm thù người chồng, đến thời điểm nào đó. hành vi này lại lặp lại dần đến việc người vợ không kiềm chế được đã phản kháng lại và có hành vi giết chết người chồng.

+ Tình huống diễn ra nhanh chóng, chớp nhoáng.

Ví dụ: Người phạm tội đi công tác về bất ngờ chứng kiến cảnh vợ đang ngoại tình trong nhà đã không kiềm chế được và thực hiện hành vi giết vợ.

+ Tình huống dễ dàng, thuận lợi.

>> Xem thêm:  Lú luận về động cơ phạm tội trong vụ án hình sự ?

Ví dụ: Người phạm tội tình cờ đi ngang qua nhìn thấy chủ tài sản đã sơ hở để xe máy trên vỉa hè mà không khoá xe máy, chìa khoá vẫn cắm ở ổ khoá nên nảy sinh lòng tham và đã có hành vi trộm cắp xe máy.

* Theo nguồn gốc xuất hiện thì có thể chia tình huống thành tình huống phát sinh do thảm hoạ tự nhiên và tình huống do hành vi con người tạo ra.

+ Tình huống phát sinh do thảm hoạ tự nhiên (như do bão, lũ lụt, động đất, núi lửa, sóng thần...). Ví dụ: Bão đã đánh sập ngôi nhà dân trong khi chủ nhà không có mặt ở đó, một số người khác đã nhân cơ hội này có hành vi chiếm đoạt tài sản của chủ sở hữu.

+ Tình huống do con người tạo ra. Ví dụ: Người phạm tội đã giả danh đại diện của công ti xuất khẩu lao động tiếp xúc với những người có nhu cầu xuất khẩu lao động để lừa đào và chiếm đoạt tiền của họ.

3. Vai trò của tình huống trong cơ chế hình thành hành vi phạm tội

Trong một số trường hợp phạm tội nhất định, tình huống cụ thể đỏng vai trò như là nguyên nhân phát sinh tội phạm.

Một số tình hủống đã trực tiếp tác động đến chủ thể làm chủ thể hình thành động cơ, từ đó quyết định thực hiện hành vi phạm tội cụ thể. Ví dụ: Hành vi ngoại tình, phản bội vợ của người chồng đã làm xuất hiện và hình thành động cơ ghen tuông, thù hận, từ đó nảy sinh ý định giết chồng ở người vợ và sau đó người vợ đã đầu độc cho người chồng chết.

Bên cạnh đó, lại có tình huống chỉ là tạo điều kiện thuận lợi cho người phạm tội (đã có sằn động cơ) thực hiện tội phạm được dễ dàng, nhanh chóng và không có ảnh hưởng gì đến việc xuất hiện và hình thành động cơ phạm tội. Trong trường hợp này, tình huống đóng vai trò như là cơ hội phạm tội.

Ví dụ: Vì muốn có tiền tiêu xài, A nảy sinh ý định cướp tài sản. A giấu dao vào người rồi đi ra ngoài đường. Đến cửa hàng bán quần áo, nhìn thấy cửa hàng vắng vẻ, chỉ có một người bán hàng ở đó, đường phố không có người qua lại, A đã dùng dao khống chế người bán hàng cướp tiền.

>> Xem thêm:  Phạm nhiều tội là gì ? Khái niệm phạm nhiều tội được hiểu như thế nào?

Tóm lại, tình huống trên thực tế xảy ra rất đa dạng. Việc tìm hiểu kĩ về loại tình huống có vai trò rất quan trọng trong phòng ngừa tội phạm, nhất là trong việc cảnh báo người dân về những nguy cơ có thể xảy ra, từ đó làm cho người dân có ý thức bảo vệ tài sản công cũng như tự bảo vệ bản thân và tài sản của chính mình cũng như những quyền lợi chính đáng khác.

Luật Minh Khuê (sưu tầm & biên tập từ các nguồn trên internet)

>> Xem thêm:  Phương tiện phạm tội là gì ? Quy định về phương tiện phạm tội

Câu hỏi thường gặp về tình huống phạm tội ?

Câu hỏi: Phân loại tình huống phạm tội ?

Trả lời:

- Những tình huống có tính chất thúc đẩy, khiêu khích một cách khách quan, đẩy người phạm tội thực hiện tội phạm. Trong trường hợp hiện thực hóa thì chúng đóng vai trò là cái cớ để thực hiện tội phạm. Trong những trường hợp này xử sự của nạn nhân được kết thúc bởi sự tấn công, đe dọa, làm tổn thương, gây tức giận, lăng nhục…

- Những tình huống có tính chất thúc đẩy, trong đó xử sự của nạn nhân mang tính tích cực.

Ví dụ: nạn nhân không có hành động khiêu khích nhưng vẫn bị đe dọa sử dụng vũ lực từ người phạm tội.

- Những tình huống mà xử sự của nạn nhân tạo điều kiện khách quan cho việc thực hiện tội phạm, mặc dù không tạo ra sự thúc đẩy.

- Hoàn cảnh biệt lập, theo đó thì hành vi của nạn nhân gây ra thiệt hại cho chính mình mà không có sự can thiệp trực tiếp của người khác. Vd: tự làm mình bị thương để trốn tránh nghĩa vụ quân sự, …

- Những hoàn cảnh mà xử sự của nạn nhân hoàn toàn trung hòa theo quan điểm là tác động lên xử sự của người phạm tội và gây ra hậu quả.

Ví dụ: Khuyên can đánh nhau nhưng lại chịu hậu quả là bị hành hung.

Câu hỏi: Phân tích vai trò của tình huống trong nạn nhân học ?

Trả lời:

Trong hệ thống khái niệm của nạn nhân học thì khái niệm những tình huống tội phạm học và những tình huống nạn nhân học chiếm vị trí quan trọng. Qua phân tích và xem xét những bộ phận cấu thành của những tình huống này giúp nhận thức được vai trò của người bị hại trong cơ chế của hành vi phạm tội.

Khi xác định được:

- Tình huống hình thành nhân thân bao gồm: hệ thống các yếu tố, điều kiện, hoàn cảnh có ảnh hưởng đến người phạm tội, tác động đến sự hình thành đinh hướng nhân thân và phương hướng nguy hiểm cho xã hội.

- Tình huống tiền tội phạm là tổng thể những hoàn cảnh trực tiếp trước tội phạm và liên quan đến những đặc điểm nhân thân của chủ thể thực hiện tội phạm.

Sẽ xác định được nguyên nhân, điều kiện phạm tội.

Câu hỏi: Vai trò của những tình huống cụ thể trong cơ chế của hành vi phạm tội ?

Trả lời:

- Tình huống đời sống cụ thể được hiểu là sự kết hợp nhất định của những hoàn cảnh khách quan của đời sống con người,có ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi của người đó trong thời điểm nhất định.

- Dưới khía cạnh tội phạm học thì đó là sự kiện hoặc tình trạng tạo nên sự quyết tâm thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội,thúc đẩy hoặc cản trở nó,Tình huống thường có trước hành vi phạm tội hoặc có thể đi cùng việc thực hiện tội phạm.

- Sự tác động qua lại giữa tình huống đời sống  cụ thể với những đặc điểm nhân thân của người phạm tội là nguồn trực tiếp của hành động lý trí tạo ra tội phạm là điểm mấu chốt của hành vi phạm tội.

Câu hỏi: Ý nghĩa của việc nghiên cứu cơ chế của hành vi phạm tội trong tội phạm học ?

Trả lời:

Khái niệm: Cơ chế của hành vi phạm tội được hiểu là sự tiến triển của hành vi mang tính kế tiếp nhất định: Xuất hiện ý định phạm tội, ra quyết định thực hiện tội phạm, lập kế hoạch hành động và cuối cùng là thực hiện chúng bởi người thực hiện tội phạm.

Ý nghĩa:  Nó có ý nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn:

Lý Luận:  Làm sáng tỏ các đặc điểm nhân thân của người phạm tội cũng như môi trường bên ngoài với tính chất là nguyên nhân của tội pham.

Thực tiễn: Giúp cho việc hình thành nhân thân tốt, Giúp đưa ra biện pháp ngăn chặn, chiến thuật và chiến lược trong phòng ngừa tội phạm, Giảm tỉ lệ phạm tội, Đưa ra các giải pháp nhằm ngăn chặn số lượng tội phạm xảy ra trong xã hội, Góp phần đảm bảo trật tự an ninh xã hội.