1. Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người theo luật Trung Quốc

Ở Trung Quốc, các hình thức trách nhiệm pháp lý được xác định theo từng lĩnh vực pháp luật, bao gồm hình phạt theo Luật Hình sự, Luật Dân sự, và Luật Hành chính. Năm 1997, Bộ Luật Hình sự của Trung Quốc (BLHS) đã thiết lập một hệ thống phạt cho các tội phạm, trong đó có một nhóm tội phạm liên quan đến việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và kiểm soát dịch bệnh truyền nhiễm (Chương 6 Mục 5). Theo quy định này, những người vi phạm có thể đối mặt với hình phạt nặng, thậm chí có thể bị xử tử.

Mục 5 Chương 6 của BLHS quy định cụ thể về các tội phạm liên quan đến lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Các tội phạm này được định rõ trong Điều 330, 331, và 332 của BLHS:

- Điều 330 quy định: "Người nào vi phạm quy định của Luật Phòng chống bệnh truyền nhiễm, với một trong những tình tiết sau đây, gây ra lây lan dịch bệnh thuộc nhóm A hoặc truyền những bệnh nguy hiểm sẽ bị phạt tù từ 3 đến 7 năm hoặc cải tạo lao động; nếu gây ra hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, họ sẽ bị phạt tù từ 3 đến 7 năm:

   (i) Cung cấp nước ăn không đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh do Nhà nước quy định.

   (ii) Xử lý các tác nhân gây lây lan bệnh truyền nhiễm như nước thải và chất thải mà không tuân thủ các yêu cầu vệ sinh của cơ quan phòng dịch y tế.

   (iii) Cho phép các bệnh nhân mắc bệnh truyền nhiễm, người mang mầm bệnh, hoặc người bị nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm thực hiện các công việc có thể lây lan bệnh cho người khác, mà cơ quan hành chính y tế quốc gia đã cấm.

   (iv) Không tuân thủ các biện pháp không chế dự phòng mà cơ quan y tế đưa ra theo Luật Phòng chống bệnh truyền nhiễm.

Các tổ chức vi phạm những quy định này sẽ bị phạt tiền, trong khi những người trực tiếp chịu trách nhiệm và nhân viên liên quan sẽ bị xử lý theo quy định tương ứng. Các bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A được xác định trong Luật Phòng chống bệnh truyền nhiễm của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và các quy định liên quan của cơ quan y tế quốc gia.

- Điều 331 quy định: "Những nhân viên tham gia vào công tác thực nghiệm, bảo quản, vận chuyển vi khuẩn và độc tố gây lây lan bệnh truyền nhiễm, nếu vi phạm quy định của cơ quan hành chính y tế quốc gia hoặc gây ra hậu quả nghiêm trọng, sẽ bị phạt tù từ 3 đến 7 năm."

- Điều 332 quy định: "Người nào vi phạm các quy định về kiểm dịch biên giới, gây lây lan dịch bệnh truyền nhiễm hoặc truyền những bệnh nguy hiểm sẽ bị phạt tù từ 3 đến 7 năm và/hoặc phạt tiền."

Tương tự, các tổ chức vi phạm sẽ bị phạt tiền, trong khi những người trực tiếp chịu trách nhiệm và nhân viên liên quan sẽ bị xử phạt theo quy định tương ứng.

Vì vậy, BLHS Trung Quốc quy định rằng hành vi làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A hoặc các loại bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người sẽ bị xử lý hình sự, trong khi những hành vi làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm ít nguy hiểm hoặc có khả năng lây truyền chậm không bị xem xét là tội phạm. Sự khác biệt trong quy định giữa BLHS Trung Quốc và BLHS Việt Nam có thể thấy qua các điểm sau:

- BLHS Trung Quốc quy định tội gây hại cho vệ sinh công cộng trong Chương VI về các tội xâm phạm trật tự quản lý xã hội, không thuộc nhóm tội phạm về môi trường. Trong khi đó, BLHS Việt Nam chưa có quy định cụ thể về các tội lây lan dịch bệnh trong phạm vi vệ sinh công cộng.

- BLHS Trung Quốc cho phép đơn vị (pháp nhân) trở thành chủ thể của các tội phạm được quy định tại Điều 330 và 332, ngoài việc cá nhân có thể bị xử lý. Trong khi đó, BLHS Việt Nam chỉ quy định cá nhân là chủ thể của tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người theo Điều 240.

- BLHS Trung Quốc quy định chi tiết và nhiều hành vi phạm tội khác nhau liên quan đến việc lây lan dịch bệnh truyền nhiễm. Cụ thể, việc vi phạm quy định về cấp nước, xử lý chất thải không đúng tiêu chuẩn vệ sinh, việc vi phạm quy định về thực nghiệm, bảo quản, lưu giữ các mầm bệnh truyền nhiễm, và việc cho phép bệnh nhân mắc bệnh truyền nhiễm, người mang mầm bệnh hoặc người bị nghi mắc bệnh truyền nhiễm thực hiện các công việc có thể lây lan bệnh cho người khác. BLHS Việt Nam hiện chưa quy định các hành vi vi phạm tội này.

Tóm lại, BLHS Trung Quốc đã đề ra những quy định cụ thể và chi tiết hơn về việc xử lý hình sự các hành vi liên quan đến lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người so với BLHS Việt Nam, với sự khác biệt về phạm vi áp dụng, chủ thể xử lý và hình phạt áp dụng.

2. Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người theo luật của Liên bang Nga

Luật Hình sự của Cộng hòa Liên bang Nga (BLHS Nga) quy định về tội phạm môi trường trong Chương 26 - Các tội phạm về sinh thái (từ Điều 246 đến Điều 258). Trong đó, có quy định về hành vi gây lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người. Điều này bao gồm quy định tại Điều 248 liên quan đến tội vi phạm các quy định về an toàn khi tiếp xúc với các độc tố vi sinh hoặc độc tố sinh học khác, và Điều 249 về tội vi phạm các quy định về thú y và kiểm soát dịch bệnh và sâu hại cây cối. Những hành vi này liên quan đến tiếp xúc trực tiếp với nguồn bệnh và việc không tuân thủ các quy định để bảo đảm an toàn môi trường, đặc biệt là về việc lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người. Chế tài cho các hành vi vi phạm các tội trên có thể bao gồm phạt tù lên đến 5 năm, phạt cải tạo lao động trong thời gian 2 năm hoặc hạn chế tự do trong thời gian 3 năm.

Ngoài ra, vào ngày 01/4/2020, cơ quan lập pháp của Cộng hòa Liên bang Nga đã thông qua quy định mới tại Điều 207.2 của BLHS Nga về tội phát tán sai lệch thông tin xã hội, ví dụ như thông tin liên quan đến dịch bệnh COVID-19, gây ra hậu quả nghiêm trọng. Theo quy định này, cá nhân có thể bị phạt tiền lên đến 700.000 RUB (tương đương khoảng 9.000 USD), trong khi pháp nhân có thể bị phạt tiền lên đến 2 triệu RUB (tương đương khoảng 26.000 USD), đồng thời có thể bị phạt tù lên đến 05 năm. Một ví dụ cụ thể là trường hợp của một thanh niên 26 tuổi tại Nga, người đã bị phạt với mức phạt tương tự khi ông bình luận sai thông tin về một người đã chết do dịch bệnh COVID-19 tại một bệnh viện.

3. Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người theo luật Nhật Bản

Pháp luật Nhật Bản hiện nay là một sự hòa trộn đặc biệt giữa hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa (Civil law) và hệ thống pháp luật Anh - Mỹ (Common Law). Quốc gia này đã thể hiện sự khéo léo trong việc học hỏi và tiếp thu kinh nghiệm của nước ngoài để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật nội địa. Đối với các hành vi vi phạm tội liên quan đến lây lan dịch bệnh truyền nhiễm, BLHS Nhật Bản đã quy định một số tội phạm liên quan đến ô nhiễm và độc hại của nguồn nước, gây ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới sức khỏe và tính mạng của con người. Cụ thể, các quy định tại Điều 143, Điều 144 và Điều 145 trong BLHS Nhật Bản liên quan đến các tội phạm như sau:

- Điều 143: Tội gây ô nhiễm hệ thống cấp nước. Người nào gây ô nhiễm nước sạch được cung cấp cho công chúng qua đường ống nước hoặc gây ô nhiễm nguồn nước sạch và làm cho nước không đáp ứng tiêu chuẩn sử dụng, sẽ bị phạt tù từ 6 tháng đến 7 năm.

- Điều 144: Tội bỏ chất độc vào nước sạch. Người nào bỏ chất độc vào nước sạch được sử dụng làm nước uống hoặc gây ô nhiễm nước sạch bằng các chất có hại cho sức khỏe con người, sẽ bị phạt tù lên đến 3 năm.

- Điều 145: Tội gây ô nhiễm nước sạch dẫn đến chết người hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Người nào thực hiện một trong các tội được quy định tại các Điều 142, 143 và 144 mà gây chết người hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, sẽ bị xử phạt nặng hơn so với các tội gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác.

Có thể thấy, BLHS Nhật Bản tập trung vào bảo vệ nguồn nước và đã quy định một cách cụ thể về các hành vi vi phạm liên quan đến ô nhiễm và độc hại của nguồn nước, từ đó phát sinh các hành vi làm lây truyền dịch bệnh và gây ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng con người. Trong khi đó, BLHS Việt Nam trực tiếp quy định riêng biệt về tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm.

Tuy nhiên, nhận thức về mức độ nguy hiểm của các bệnh truyền nhiễm đối với cuộc sống của người dân, vào năm 1998, Chính phủ Nhật Bản đã ban hành một Luật riêng về phòng, chống các bệnh truyền nhiễm và chăm sóc y tế cho bệnh nhân mắc bệnh truyền nhiễm. Luật này bao gồm 14 chương chi tiết và một hệ thống quy định rộng lớn gồm 81 điều luật và một điều khoản bổ sung. Trong đó, chương XIV của luật này trực tiếp liên quan đến việc xử lý hình sự các tội phạm liên quan đến phòng, chống các bệnh truyền nhiễm. Cụ thể, quy định tại các Điều 67 đến 72 của Luật này xác định mức phạt tù và phạt tiền đối với các hành vi vi phạm của đối tượng bị nghi ngờ hoặc bị nhiễm bệnh truyền nhiễm. Các hành vi này bao gồm làm lây lan bệnh truyền nhiễm, không tuân thủ quy định về cách ly và giám sát y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ hoặc bị nhiễm các bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm I và II gây nguy hiểm cho cộng đồng. Mức phạt tù cao nhất trong các quy định này là tù chung thân và mức phạt tiền tối đa là 10 triệu Yên.

Ngoài ra, Điều 73 của Luật quy định chế tài đối với hành vi tiết lộ thông tin y tế của bệnh nhân bị nhiễm bệnh để lợi dụng cá nhân hoặc vì mục đích không tốt, trong trường hợp này mức phạt tù tối đa là 01 năm và mức phạt tiền tối đa là 01 triệu Yên.

Các Điều 74 đến 77 quy định chế tài đối với hành vi che giấu thông tin, không khai báo thông tin hoặc khai báo sai thông tin cho cán bộ nhà nước có thẩm quyền về trường hợp nghi ngờ hoặc mắc bệnh truyền nhiễm. Trong trường hợp này, mức phạt tù tối đa là 01 năm và mức phạt tiền tối đa là 03 triệu Yên.

Điều 79 của Luật quy định thêm rằng đối tượng là tổ chức, bao gồm người đại diện, nhân viên hoặc công nhân của tổ chức đó thực hiện các hành vi phạm tội liên quan đến tổ chức sẽ phải chịu hình phạt tiền. Quy định này đã tiên liệu rất rộng rãi về phạm vi chủ thể vi phạm tội, hạn chế tối đa việc bỏ lọt tội phạm.

Bài viết liên quan: Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người qua các thời kỳ đến nay

Mời quý khách hàng vui lòng liên hệ đến số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn nếu như có bất kỳ thắc mắc nào cần hỗ trợ về mặt pháp lý. Xin trân trọng cảm ơn!