>> Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi: 1900.6162

Luật sư tư vấn:

1. Quy định luật hình sự về tội làm lây lan dịch bệnh ?

Thứ nhất, theo quy định tại Điều 240 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 thì:

Điều 240. Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người

1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Đưa ra hoặc cho phép đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật hoặc vật phẩm khác có khả năng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

b) Đưa vào hoặc cho phép đưa vào lãnh thổ Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người;

c) Hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người.

Như vậy, Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm gây nguy hiểm cho người khác sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự nếu có đầy đủ các yếu tố cấu thành cơ bản như sau:

* "Dịch bệnh nguy hiểm" là những loại bệnh nguy hiểm, có khả năng gây tổn hại nặng đến sức khoẻ hoặc tính mạng của người bị lây nhiễm, dễ lây nhiễm, dễ lan rộng và nhanh chóng từ người này sang người khác như dịch tả, bệnh cúm virus A-H5N1,.... Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người không chỉ xâm hại đến sự bền vững và ổn định của môi trường; gây ra những hậu quả nghiêm trọng; hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng cho tính mạng, sức khỏe của con người cũng như cho môi trường sinh thái.

2. Các hành vi làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm

- Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người thể hiện ở một trong các hành vi sau đây:

+ Có hành vi đưa ra hoặc cho phép đưa ra khỏi vùng dịch bệnh động vật (như trâu, bò, lợn, gà...), thực vật (như rau, củ, quả...) hoặc vật phẩm khác có khả năng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người như gà, vịt bị nhiễm virus cúm A-H5N1...Do dịch bệnh thường phát sinh từ những vùng, những khu vực nhất định nên khi phát hiện dịch bệnh, các cơ quan y tế địa phương có chức năng sẽ khoanh vùng có dịch để xử lý và hạn chế sự lây lan. Hành vi đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh động vật, thực vật, sản phẩm động vật,... hoặc các vật phẩm khác (như các dụng cụ, phương tiện giết mổ động vật, vật liệu, bao bì đóng gói,.....) có khả năng truyền dịch cho con người, làm cho dịch bệnh lây lan nhanh chóng ra khỏi vùng có dịch nên bị coi là hành vi phạm tội.

+ Có hành vi đưa vào hoặc cho phép đưa vào lãnh thổ Việt Nam động, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người. Hành vi này cũng góp phần làm cho bệnh tật nguy hiểm lây lan vào Việt Nam, gây hậu quả xấu cho môi trường, xã hội và tính mạng con người nên cũng bị coi là hành vi phạm tội.

+ Có những hành vi khác làm lây lan dịch bệnh cho người: ví dụ như vi phạm các quy định về phòng chống dịch bệnh nguy hiểm như không tiêu hủy động vật, thực vật bị nhiễm bệnh, không khoanh vùng tẩy uế khu vực bị dịch bệnh, không tiến hành cách ly người nhiễm bệnh.... từ đó tạo điều kiện cho dịch bệnh lây lan nhanh.

- Người thực hiện tội phạm với lỗi cố ý, biết hành vi đó sẽ gây ảnh hưởng tới sức khoẻ, tính mạng con người, gây ảnh hưởng tới xã hội nhưng vẫn thực hiện hành vi đó.

- Người thực hiện hành vi phạm tội có thể là bất cứ ai có đủ năng lực trách nhiệm hình sự.

- Trong trường hợp người thực hiện hành vi phạm tội thực hiện các hành vi sau:

a) Dẫn đến phải công bố dịch thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh hoặc Bộ trưởng Bộ Y tế;

b) Làm chết người.

Theo khoản 2 Điều 240 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm.

Khung hình phạt này áp dụng đối với trường hợp phạm tội gây hậu quả rất nghiêm trọng như làm chết người, dẫn đến việc phải công bố dịch thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh hoặc Bộ trưởng Bộ y tế .

* Nếu phạm tội thuộc một trong các trường hợp dưới đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 12 năm:

a) Dẫn đến phải công bố dịch thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ;

b) Làm chết 02 người trở lên.

(khoản 3 Điều 240 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017)

Trường hợp làm phát tán dịch bệnh trên diện rộng, phải công bố dịch thuộc thẩm quyền của Thủ Tướng Chính phủ hoặc làm chết từ hai người trở lên thuộc trường hợp phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Ngoài ra, Người phạm tội còn có thể phải chịu hình phạt bổ sung như: bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm theo quy định của pháp luật.

3. Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người là gì ?

Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người (Điều 240 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017):

Tội làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người là hành vi đưa ra hoặc cho phép đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật hoặc vật phẩm khác có khả năng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc đưa vào hoặc cho phép đưa vào lãnh thổ Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người hoặc có hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người.

- Hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người. Đây là các hành vi có khả năng làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người ngoài những hành vi kể trên.

Hậu quả của tội phạm được quy định là làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người.

4. Cấu thành tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ?

+ Dấu hiệu mặt chủ quan của tội phạm: Lỗi của người phạm tội đối với hành vi vi phạm là cố ý.

+ Hình phạt Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm: Điều luật quy định 03 khung hình phạt chính và 01 khung hình phạt bổ sung.

Khung hình phạt cơ bản có mức phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Khung hình phạt tăng nặng thứ nhất có mức phạt tù từ 05 năm đến 10 năm được quy định cho trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung hình phạt tăng nặng sau:

- Dần đến phải công bổ dịch thuộc thẩm quyền của chủ tịch ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc Bộ trưởng Bộ y tế;

- Làm chết người.

Khung hình phạt tăng nặng thứ hai có mức phạt tù từ 10 năm đến 12 năm được quy định cho trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung hình phạt tăng nặng sau:

- Dẫn đến phải công bố dịch thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ;

- Làm chết 02 người trở lên.

Khung hình phạt bổ sung được quy định (có thể được áp dụng) là: Phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cẩm dân tỉnh, thành phố hoặc Bộ trưởng Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn công bố trên phương tiện thông tin đại chúng là có dịch như dịch chó dại, mèo dại; dịch lở mồm, long móng ở trâu, bò; dịch bò điên...;

- Đưa vào hoặc cho phép đưa vào Việt Nam động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật thuộc diện kiểm dịch mà không thực hiện các quy định của pháp luật về kiểm dịch. Trong đó, diện kiểm dịch bao gồm động vật, thực vật và các sản phẩm động vật, thực vật; các phương tiện, dụng cụ giết mổ và chế biến động vật, thực vật; các loại bao bì đóng gói, chứa đựng các loại sản phẩm này...

- Hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho động vật, thực vật được hiểu là bất kì hành vỉ nào ngoài những hành vi kể trên vi phạm các quy định của pháp luật về thú y và kiểm dịch động vật, thực vật như cố tình giết, mổ, bán các loại sản phẩm động vật, thực vật bị dịch bệnh.

Hậu quả của tội phạm được quy định là làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho động vật, thực vật, gây thiệt hại về tài sản từ 100 triệu đồng trở lên. Nếu chủ thể đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong những hành vi này mà còn vi phạm thì điều luật không đòi hỏi thiệt hại này.

5. Các yếu tố cấu thành tội phạm và quy định về hình phạt theo Bộ luật hình sự năm 2015

Trên cơ sở thực tiễn và nghiên cứu của những người làm chính sách pháp luật thì “Làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người” được hiểu là hành vi: Đưa ra hoặc cho phép đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh động vật, thực vật, sản phẩm động vật, thực vật hoặc vật phẩm khác có khả năng truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người; đưa vào hoặc cho phép đưa vào Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người; các hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người. Các yếu tố cấu thành tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người như sau:

Mặt khách quan của tội này có các dấu hiệu cơ bản về hành vi, gồm: Có hành vi đưa ra hoặc cho phép đưa ra khỏi vùng dịch bệnh động vật (như: trâu, bò, gà, vịt,…), thực vật (như: các loại cây ăn trái, cây giống, rau,…); sản phẩm động vật, thực vật hoặc vật phẩm khác có khả năng truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người, gây chết người (như: đưa các loại sản phẩm gia cầm gà, vịt bị nhiễm vi rút cúm A/H5N1, A/H5N6, A(H7N9),… là các loại vi rút cúm gia cầm nguy hiểm có tên khoa học là avian influenza (AI) thuộc nhóm vi rút cúm A họ Orthomyxciridae). Có hành vi đưa vào hoặc cho phép đưa vào (từ nước ngoài vào) Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng lây truyền cho người. Có hành vi khác, thường là không hành động làm lây lan dịch bệnh cho người. Tức là bất kỳ hành vi nào khác vi phạm quy định về phòng, chống dịch bệnh nguy hiểm, như: không tiêu hủy động vật, thực vật bị nhiễm bệnh, không khoanh vùng tẩy uế khu vực bị dịch bệnh, không tiến hành cách ly người bị nhiễm bệnh,… tạo điều kiện thuận lợi làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người. Các hành vi nêu trên phải gây ra hậu quả là làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người, đây là dấu hiệu cấu thành cơ bản của tội này.

Trong thực tế, còn có nhiều quan điểm và cách hiểu khác nhau giữa những người thi hành pháp luật về tội phạm này. Đến thời điểm hiện nay, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao chưa ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể như thế nào là “Hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người” theo điểm c khoản 1 Điều 240 BLHS 2015; thực tiễn tình hình dịch bệnh viêm đường hô hấp do chủng mới của vi rút Corona (Covid-19) trong những tháng đầu năm 2020 đặt ra câu hỏi cho hành vi xảy ra trong thực tế, nhưng điều luật lại chưa quy định cụ thể hành vi đưa người hoặc cho phép đưa người hoặc người bệnh, người có nguy cơ nhiễm bệnh (theo phân loại F1, F2, F3, F4,… theo khuyến cáo của Bộ Y tế) cố ý di chuyển khỏi vùng dịch trái phép hoặc nhập cảnh trái phép vào lãnh thổ Việt Nam gây lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người.

Khách thể: Các hành vi nêu trên xâm phạm đến quy định về phòng, chống dịch bệnh ở người, cụ thể là vi phạm Luật phòng, chống bệnh truyền nhiễm và các văn bản khác liên quan. Ngoài ra, các hành vi nêu trên còn có thể xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác.

Mặt chủ quan và chủ thể: Người phạm tội thực hiện tội phạm này với lỗi cố ý và chủ thể là bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự.

Về hình phạt: Mức hình phạt của tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người được chia thành 03 khung, gồm:

- Khung một (khoản 1): Có mức phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

- Khung hai (khoản 2): Có mức phạt tù từ 05 năm đến 10 năm.

- Khung ba (khoản 3): Có mức phạt tù từ 10 năm đến 12 năm.

Ngoài việc bị áp dụng một trong các hình phạt chính nêu trên, trong thực tế giải quyết tùy từng trường hợp cụ thể, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Như vậy, theo quy định về phân loại tội phạm tại Điều 9 BLHS năm 2015 và tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, cũng như mức hình phạt của tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người quy định tại Điều 240 BLHS năm 2015 cho thấy: mức cao nhất của khung hình phạt quy định tại khoản 3 quy định là đến 12 năm tù, nghĩa là tội phạm này được phân loại từ tội phạm ít nghiêm trọng đến rất nghiêm trọng mà chưa được các nhà xây dựng pháp luật hình sự đưa vào phân loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, trong khi hậu quả của tội phạm này gây ra cho môi trường có thể là đặc biệt nghiêm trọng. Qua thực tiễn, chúng tôi đề nghị cân nhắc sửa đổi BLHS theo hướn quy định khung hình phạt nghiêm khắc hơn đối với tội phạm này.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật Hình sự - Công ty luật Minh Khuê