Tội vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ Điều 307 BLHS

Theo thống kê của Bộ Công an, trong 5 năm (tính đến giữa năm 2024), toàn quốc đã phát hiện gần 29.000 vụ với gần 49.000 đối tượng vi phạm liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Trong đó, tội phạm sử dụng súng tự chế, vũ khí thô sơ và các loại dao để gây án chiếm tỷ lệ rất cao, lên tới hơn 94% tổng số vụ. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách về một khung pháp lý chặt chẽ, đồng bộ để quản lý hiệu quả các loại vật phẩm nguy hiểm này, đồng thời làm cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác phòng ngừa, đấu tranh và xử lý tội phạm.  

Những con số này không chỉ phản ánh mức độ nguy hiểm đối với trật tự, an toàn xã hội mà còn cho thấy những thách thức trong việc áp dụng và hoàn thiện pháp luật. Do đó, bài viết này được Luật Minh Khuê thực hiện nhằm cung cấp một cái nhìn toàn diện về "Tội vi phạm về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ" (Điều 307, Bộ luật Hình sự), đồng thời phân tích các vướng mắc bất cập trong thực tiễn và đưa ra các kiến nghị thiết thực để phòng ngừa và đấu tranh với loại tội phạm này.

1. Cấu thành tội vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ

Tội vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ là một tội phạm cấu thành vật chất, tức là trách nhiệm hình sự chỉ phát sinh khi hành vi vi phạm đã gây ra hậu quả nguy hiểm trên thực tế.  Tội danh này có các yếu tố cấu thành cụ thể:

• Khách thể của tội phạm: Tội phạm này xâm phạm đến các quy định của Nhà nước về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, từ đó gây nguy hại đến trật tự, an toàn xã hội, tính mạng, sức khỏe và tài sản của cá nhân, tổ chức.
• Mặt khách quan của tội phạm: Hành vi phạm tội là "không thực hiện hoặc thực hiện không đúng" các quy định về quản lý việc sản xuất, sửa chữa, trang bị, sử dụng, bảo quản, lưu giữ, vận chuyển, mua bán hoặc tiêu hủy vũ khí quân dụng, súng săn, vũ khí thể thao, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Hậu quả của hành vi này là dấu hiệu bắt buộc của tội phạm, được thể hiện bằng thiệt hại về tính mạng, sức khỏe (làm chết người, gây thương tích) hoặc tài sản.
• Chủ thể của tội phạm: Chủ thể là bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự (đủ 16 tuổi trở lên) và có trách nhiệm trong việc quản lý, sử dụng các vật phẩm nói trên. Chủ thể của tội danh này thường là người được giao nhiệm vụ quản lý, bảo quản, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, hoặc người đứng đầu các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm trong lĩnh vực này. Trách nhiệm này do tính chất nghề nghiệp mà có như: Giám đốc, đốc công ở các nhà máy sản xuất, thủ kho, lái xe, người áp tải... Do đó, khi xác định chủ thể của tội phạm này cần chú ý đến nghề nghiệp và mối liên hệ giữa nghề nghiệp với trách nhiệm của họ khi thực hiện công việc được giao.
• Mặt chủ quan của tội phạm: Tội phạm này được thực hiện với lỗi vô ý. Người phạm tội đã thực hiện hành vi vi phạm quy định, và tuy không mong muốn hậu quả xảy ra nhưng đã để hậu quả đó xảy ra, hoặc có thể thấy trước hậu quả nhưng vẫn tin rằng nó sẽ không xảy ra.

2. Hình phạt tội vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ

Nội dung Điều 307 Bộ luật hình sự năm 2015 quy định về tội danh này như sau:

Điều 307. Tội vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ

1. Người nào vi phạm quy định về quản lý việc sản xuất, sửa chữa, trang bị, sử dụng, bảo quản, lưu giữ, vận chuyển, mua bán vũ khí quân dụng, súng săn, vũ khí thể thao, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Làm chết 01 người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60%;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:

a) Làm chết 02 người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;

d) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm:

a) Làm chết 03 người trở lên;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;

d) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.

4. Phạm tội gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 31% đến 60%, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

5. Phạm tội trong trường hợp có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản của người khác nếu không được ngăn chặn kịp thời, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

6. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Điểm 109, Điều 1 Bộ luật hình sự sửa đổi bổ sung năm 2017 đã sửa đổi nội dung Điều 307 như sau:

109. Sửa đổi, bổ sung Điều 307 như sau:

“Điều 307. Tội vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ

1. Người nào vi phạm quy định về quản lý việc sản xuất, sửa chữa, trang bị, sử dụng, bảo quản, lưu giữ, vận chuyển, mua bán hoặc tiêu hủy vũ khí quân dụng, súng săn, vũ khí thể thao, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Làm chết người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:

a) Làm chết 02 người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;

c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Làm chết 03 người trở lên;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;

c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.

4. Vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ trong trường hợp có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả quy định tại một trong các điểm a, b và c khoản 3 Điều này nếu không được ngăn chặn kịp thời, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

5. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”.

2.1 Khung hình phạt cơ bản và tăng nặng

Điều 307 quy định các khung hình phạt chính tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hậu quả:

- Khung cơ bản (Khoản 1): Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm nếu hành vi vi phạm gây ra hậu quả:

• Làm chết 01 người hoặc gây thương tích/tổn hại cho sức khỏe của 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên.
• Gây thương tích/tổn hại cho sức khỏe của 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60%.
• Gây thương tích/tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 121%.
• Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

- Các khung tăng nặng (Khoản 2 và 3):

• Khung 2: Phạt tù từ 03 năm đến 10 năm nếu gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn như làm chết 02 người, gây thương tích cho nhiều người với tổng tỷ lệ tổn thương cao, hoặc gây thiệt hại tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
• Khung 3: Phạt tù từ 10 năm đến 15 năm nếu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng như làm chết 03 người trở lên, gây thương tích cho 03 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể trên 201%, hoặc gây thiệt hại tài sản từ 1.500.000.000 đồng trở lên.

- Các trường hợp khác (Khoản 4 và 5):

• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm đối với hành vi gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho 01 người với tỷ lệ từ 31% đến 60%, hoặc tổng tỷ lệ từ 31% đến 60% cho 02 người trở lên.
• Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm nếu hành vi có "khả năng thực tế dẫn đến hậu quả gây thiệt hại" mà được ngăn chặn kịp thời.

- Hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

- Tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ: Mặc dù Điều 307 không quy định trực tiếp các tình tiết tăng nặng theo từng khoản, nhưng các yếu tố về hậu quả (làm chết người, gây thương tích, gây thiệt hại tài sản) đã là cơ sở để xác định khung hình phạt cao hơn. Đối với các tình tiết giảm nhẹ, Bộ luật Hình sự Việt Nam quy định nhiều trường hợp như người phạm tội tự thú, thành khẩn khai báo, ngăn chặn hoặc khắc phục hậu quả, hoặc phạm tội lần đầu thuộc trường hợp ít nghiêm trọng. Đây là những cơ sở để Tòa án cân nhắc, quyết định mức hình phạt cụ thể, thể hiện sự khoan hồng của pháp luật.

2.2 Phân tích hình phạt thông qua bản án xét xử thực tiễn

Trong thực tiễn xét xử, việc xác định tội danh không chỉ phụ thuộc vào vật phạm pháp mà còn dựa trên ý chí chủ quan (lỗi cố ý hay vô ý) và hành vi thực tế của người phạm tội. Điều này được minh họa rõ nét trong một bản án thực tế của Tòa án nhân dân huyện Y, tỉnh Nghệ An.

Tóm tắt vụ án: Bị cáo Cao Văn D đã sử dụng súng để đi săn, sau khi nổ súng thì phát hiện đã bắn trúng và gây ra cái chết của anh Cao Văn M (là người cùng bản), do tưởng nhầm là động vật. Ngay sau đó, bị cáo đã ra tự thú và giao nộp khẩu súng cùng vỏ đạn cho cơ quan công an.

Phân tích thực tiễn xử lý: Tòa án cấp sơ thẩm đã tuyên phạt bị cáo Cao Văn D tội danh "Vô ý làm chết người" theo Khoản 1, Điều 128 BLHS, với mức án 17 tháng tù nhưng được hưởng án treo. Trường hợp này cho thấy dù hành vi có liên quan đến vũ khí (súng), nhưng người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội "Vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ". Lý do là hành vi của bị cáo không có lỗi cố ý và hậu quả xảy ra là "vô ý". Cụ thể, bị cáo không có ý định giết người hay gây ra hậu quả, mà chỉ là một tai nạn trong quá trình săn bắn. Tòa án đã cân nhắc đến bản chất của hành vi và yếu tố lỗi để xác định đúng tội danh. Thêm vào đó, việc bị cáo ra tự thú và thành khẩn khai báo sau khi gây án cũng là các tình tiết giảm nhẹ quan trọng mà Tòa án đã áp dụng để cho bị cáo hưởng án treo, thể hiện sự khoan hồng của pháp luật.

4. Phân biệt với tội danh liên quan 

Điều 304 và Điều 307 BLHS là hai tội danh thường gây nhầm lẫn do cùng liên quan đến vũ khí, tuy nhiên, bản chất và cấu thành của chúng có sự khác biệt rõ rệt.

Mức hình phạt của Điều 304 BLHS cao hơn đáng kể so với Điều 307, với khung hình phạt cao nhất lên đến tù chung thân. Điều này phản ánh tính chất nghiêm trọng và mức độ nguy hiểm đặc biệt của các loại vũ khí quân dụng, vốn được chế tạo để phục vụ mục đích quân sự và có khả năng sát thương hàng loạt.Trong khi đó, Điều 307 tập trung vào các hành vi vi phạm trách nhiệm quản lý, do đó, chỉ khi những hành vi đó dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm mới bị xử lý hình sự.

5. Thực trạng tội phạm ở Việt Nam và giải pháp kiến nghị 

Tình hình tội phạm liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ tại Việt Nam diễn biến phức tạp với sự gia tăng của các vụ án có tính chất nghiêm trọng. Theo thống kê từ Bộ Công an, trong 5 năm gần đây, đã có gần 29.000 vụ việc được phát hiện, bắt giữ gần 49.000 đối tượng vi phạm liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Cụ thể, tội phạm sử dụng súng tự chế, vũ khí thô sơ, dao và các phương tiện tương tự để gây án chiếm tỷ lệ rất cao, với 27.161 vụ và 46.693 đối tượng bị phát hiện và bắt giữ, chiếm 94,5% tổng số vụ và 92,8% tổng số đối tượng. Riêng tội phạm sử dụng súng tự chế đã có 1.783 vụ gây án, trong đó nhiều vụ gây hậu quả chết người. Các vụ án liên quan đến súng tự chế và vũ khí thô sơ không chỉ gia tăng mà còn có tính chất nguy hiểm và manh động, gây bức xúc dư luận xã hội, như vụ nổ súng ở Vĩnh Long hay các vụ việc phức tạp tại địa bàn giáp ranh giữa các tỉnh.

Các đối tượng phạm tội cũng thay đổi phương thức, thủ đoạn. Tình trạng mua bán, vận chuyển vũ khí trái phép qua mạng xã hội và các dịch vụ bưu chính diễn ra phức tạp, gây khó khăn cho công tác đấu tranh, phòng ngừa của các lực lượng chức năng. Các hội nhóm mua bán vũ khí, dao, kiếm trên mạng xã hội thu hút hàng nghìn thành viên, thậm chí còn có các video clip hướng dẫn cách sử dụng, gây ra nhiều hệ lụy cho xã hội.

Để giải quyết tình trạng phức tạp trên, các cơ quan chức năng và chuyên gia pháp lý đã đưa ra một số kiến nghị và giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện pháp luật: Sửa đổi và bổ sung các khái niệm về vũ khí, đặc biệt là quy định rõ ràng hơn về "dao có tính sát thương cao" để tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc xử lý tội phạm.
• Nâng cao quản lý: Tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chuyên trách và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý vũ khí nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm.
• Tăng cường phòng ngừa: Đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật và vận động người dân tự giác giao nộp vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ trái phép để thu hồi các vật phẩm nguy hiểm ra khỏi cộng đồng.

Kết luận

Tóm lại, tội "Vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ" theo Điều 307 BLHS là một tội danh quan trọng, phản ánh nỗ lực của hệ thống pháp luật Việt Nam trong việc kiểm soát các vật phẩm nguy hiểm. Cấu thành tội phạm này mang tính vật chất, nhấn mạnh hậu quả là yếu tố then chốt để truy cứu trách nhiệm hình sự, khác biệt với tội danh về vũ khí quân dụng vốn hình sự hóa hành vi ngay cả khi chưa có hậu quả.

Thực tiễn cho thấy tội phạm liên quan đến vũ khí, đặc biệt là súng tự chế và vũ khí thô sơ, đang có xu hướng gia tăng, đặt ra những thách thức mới cho các cơ quan chức năng. Việc áp dụng pháp luật cũng gặp một số vướng mắc, đặc biệt là trong việc phân loại các loại vũ khí thô sơ có tính sát thương cao. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự đồng bộ trong việc hoàn thiện các văn bản pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước thông qua ứng dụng công nghệ, và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân tham gia phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ và các giải pháp đồng bộ, công tác quản lý vũ khí mới đạt được hiệu quả cao, góp phần đảm bảo an ninh, an toàn xã hội.

Mọi vướng mắc pháp lý liên quan vui lòng liên hệ với Công ty Luật Minh Khuê hiện qua hotline Luật sư tư vấn pháp luật hình sự: 1900.6162 để hỗ trợ khách hàng khi có yêu cầu. Trân trọng!