Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ

Bản chất pháp lý của tội danh này không chỉ là sự xâm phạm trật tự quản lý hành chính của Nhà nước trong lĩnh vực vật liệu nổ, mà còn ẩn chứa tính nguy hiểm tiềm tàng, trực tiếp đe dọa đến an toàn công cộng, tính mạng, sức khỏe và tài sản của con người. Mỗi hành vi trong chuỗi hành vi được liệt kê tại điều luật đều tạo ra một nguy cơ bùng nổ, cháy, hoặc gây thương vong không thể lường trước, xâm hại các khách thể được pháp luật hình sự bảo vệ. Do đó, tội phạm này được xếp vào nhóm các tội xâm phạm trật tự quản lý công cộng, phản ánh sự nghiêm minh của pháp luật Việt Nam trong việc kiểm soát các vật phẩm nguy hiểm để duy trì an ninh, an toàn xã hội.

1. Khái quát chung về Điều 305 của Bộ luật Hình sự 

1.1. Định nghĩa 

Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ được quy định cụ thể tại Điều 305 BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Theo đó, Điều luật này mô tả sáu hành vi nguy hiểm cấu thành tội phạm: chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ.

Về mặt định nghĩa, "vật liệu nổ" bao gồm thuốc nổ và phụ kiện nổ. Thuốc nổ là hóa chất hoặc hỗn hợp chất được sản xuất và sử dụng để tạo ra phản ứng nổ khi chịu tác động của xung kích thích. Phụ kiện nổ bao gồm kíp nổ, dây nổ, dây cháy chậm, mồi nổ và các vật phẩm chứa thuốc nổ khác có tác dụng kích nổ khối thuốc nổ. Vật liệu nổ được phân loại thành vật liệu nổ quân dụng (dùng cho mục đích quốc phòng, an ninh) và vật liệu nổ công nghiệp (dùng cho mục đích kinh tế, dân sự).

Bản chất pháp lý của tội danh này là tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính của Nhà nước trong một lĩnh vực đặc thù, đồng thời xâm hại đến sự an toàn công cộng, tính mạng, sức khỏe và tài sản của con người. Về mặt khách quan, đây là tội phạm có cấu thành vật chất. Cụ thể, tội phạm được coi là hoàn thành kể từ thời điểm người phạm tội thực hiện một trong sáu hành vi nêu trên, mà không phụ thuộc vào việc đã gây ra hậu quả nghiêm trọng nào hay chưa.

1.2. Phân biệt với hành vi được cấp phép

Ranh giới giữa hành vi hợp pháp và hành vi trái phép trong lĩnh vực vật liệu nổ được pháp luật quy định hết sức chặt chẽ. Hành vi được cấp phép là hành vi được thực hiện bởi các tổ chức, cá nhân đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt được quy định trong Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017.

Các điều kiện này bao gồm:

• Về chủ thể: Tổ chức kinh doanh vật liệu nổ công nghiệp phải là doanh nghiệp nhà nước được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ.
• Về cơ sở vật chất: Phải có kho bãi, bến cảng, phương tiện vận chuyển đạt chuẩn an toàn, phòng cháy, chữa cháy và bảo đảm khoảng cách an toàn với các công trình khác. Nếu không có kho bãi, phải có hợp đồng thuê bằng văn bản với tổ chức được phép.
• Về nhân sự: Người quản lý, chỉ huy nổ mìn, thợ mìn phải có trình độ chuyên môn phù hợp và được huấn luyện về kỹ thuật an toàn, phòng cháy, chữa cháy.

Một hành vi được coi là "trái phép" khi chủ thể thực hiện không đáp ứng các điều kiện trên hoặc không có giấy phép của cơ quan có thẩm quyền. Ví dụ, hành vi chế tạo trái phép là hành vi làm ra, chế biến, pha chế vật liệu nổ mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Điều này cũng bao gồm cả những trường hợp tổ chức có giấy phép nhưng vi phạm các điều kiện của giấy phép đó, như sản xuất vượt quá định mức cho phép hoặc sản xuất loại vật liệu không có trong danh mục được duyệt. Việc phân biệt rõ ràng này giúp phân loại và đánh giá chính xác tính chất của hành vi phạm tội, vượt ra ngoài cách hiểu thông thường rằng chỉ những người không có giấy phép mới phạm tội.

2. Cấu thành tội chế tạo, tàng chữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ

Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ có cấu thành tội phạm bao gồm bốn yếu tố cơ bản: chủ thể, khách thể, mặt khách quan và mặt chủ quan.

2.1. Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội danh này là cá nhân có đủ năng lực trách nhiệm hình sự. Theo quy định của BLHS, đó là người từ đủ 16 tuổi trở lên. Tuy nhiên, đối với tội phạm này, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu phạm tội ở khung hình phạt rất nghiêm trọng h

2.2. Khách thể của tội phạm

Khách thể mà tội danh này xâm hại là trật tự an toàn công cộng, đồng thời xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe và tài sản của cá nhân, tổ chức. Tội phạm này được đặt trong nhóm các tội xâm phạm an toàn công cộng, thể hiện mức độ nguy hiểm đối với xã hội. Mặc dù hậu quả cụ thể có thể chưa xảy ra, hành vi vi phạm đã đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của cộng đồng.

2.3. Mặt khách quan

Mặt khách quan của tội danh được thể hiện qua sáu hành vi được liệt kê tại Điều 305 BLHS.

1. Chế tạo trái phép: Hành vi làm ra vật liệu nổ bằng các phương thức khác nhau, bao gồm cả việc chế biến, pha chế. Thực tiễn cho thấy hành vi này còn bao gồm việc lấy thuốc nổ từ các nguồn không chính thức, ví dụ như từ bom, mìn, đạn còn sót lại từ chiến tranh.
2. Tàng trữ trái phép: Hành vi cất giữ, cất giấu vật liệu nổ tại bất kỳ địa điểm nào, trong bất kỳ khoảng thời gian nào, mà không có giấy phép hoặc trái với quy định của pháp luật.
3. Vận chuyển trái phép: Hành vi di chuyển vật liệu nổ từ một địa điểm này đến một địa điểm khác mà không có giấy phép hoặc không tuân thủ quy định.
4. Sử dụng trái phép: Hành vi dùng vật liệu nổ vào mục đích không được phép, ví dụ như dùng thuốc nổ để đánh cá hoặc khai thác khoáng sản trái phép.
5. Mua bán trái phép: Hành vi trao đổi, mua, bán, tặng, cho vật liệu nổ không có giấy phép hoặc không tuân thủ các quy định về kinh doanh.
6. Chiếm đoạt: Hành vi dùng vũ lực, lén lút, lừa đảo hoặc các thủ đoạn khác để chiếm hữu vật liệu nổ một cách bất hợp pháp.

2.4. Mặt chủ quan

Tội danh này được thực hiện với lỗi cố ý. Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là trái pháp luật và mong muốn hoặc chấp nhận việc thực hiện hành vi đó. Mục đích của tội phạm có thể là để thu lợi bất chính hoặc chỉ đơn thuần là thỏa mãn sự tò mò.

Một điểm đặc biệt trong việc phân tích mặt khách quan của tội danh này là sự lượng hóa chi tiết của hành vi. Các văn bản hướng dẫn, đặc biệt là Nghị quyết 03/2022/NQ-HĐTP, đã quy định khối lượng thuốc nổ và số lượng phụ kiện nổ cụ thể cho từng khung hình phạt. Điều này giúp việc áp dụng luật trở nên chính xác và công bằng hơn, giảm thiểu sự tùy tiện trong quá trình xét xử. Sự hiện diện của các định lượng này cho thấy nỗ lực của các cơ quan tư pháp trong việc tạo ra sự minh bạch, bảo đảm nguyên tắc pháp chế, và là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam.

 3. Hình phạt tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ

Nội dung Điều 305 Bộ luật hình sự năm 2015 được quy định như sau:

Điều 305. Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ

1. Người nào chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:

a) Có tổ chức;

b) Thuốc nổ các loại từ 10 kilôgam đến 30 kilôgam hoặc từ 1.000 đến 3.000 nụ xuỳ hoặc ống nổ; từ 3.000 mét đến dưới 10.000 mét dây cháy chậm, dây nổ;

c) Vận chuyển, mua bán qua biên giới;

d) Làm chết 01 người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

đ) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60%;

e) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

g) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

h) Tái phạm nguy hiểm.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Thuốc nổ các loại từ trên 31 kilôgam đến 100 kilôgam; từ 3.001 đến 10.000 nụ xuỳ hoặc ống nổ hoặc từ 10.000 mét đến dưới 30.000 mét dây cháy chậm, dây nổ;

b) Làm chết 02 người;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên;

d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;

đ) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.

4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:

a) Thuốc nổ các loại từ 101 kilôgam trở lên; từ 10.001 nụ xuỳ hoặc ống nổ trở lên hoặc từ 30.000 mét dây cháy chậm, dây nổ trở lên;

b) Làm chết 03 người trở lên;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên;

d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;

đ) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.

5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.

Điểm 107 Điều 1 Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã sửa đổi Điều 305 như sau:

107. Sửa đổi, bổ sung các khoản 2, 3 và 4 Điều 305 như sau:

“2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:

a) Có tổ chức;

b) Thuốc nổ các loại từ 10 kilôgam đến dưới 30 kilôgam;

c) Các loại phụ kiện nổ có số lượng lớn;

d) Vận chuyển, mua bán qua biên giới;

đ) Làm chết người;

e) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

g) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

h) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

i) Tái phạm nguy hiểm.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Thuốc nổ các loại từ 30 kilôgam đến dưới 100 kilôgam;

b) Các loại phụ kiện nổ có số lượng rất lớn;

c) Làm chết 02 người;

d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;

đ) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.

4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:

a) Thuốc nổ các loại 100 kilôgam trở lên;

b) Các loại phụ kiện nổ có số lượng đặc biệt lớn;

c) Làm chết 03 người trở lên;

d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;

đ) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.”.

Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2025 không có thay đổi nào liên quan đến tội danh này.

3.1 Các khung hình phạt chính, bổ sung

Điều 305 BLHS quy định bốn khung hình phạt chính với mức độ tăng dần tùy thuộc vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể phải chịu các hình phạt bổ sung.

• Khung 1 (Khoản 1): Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Đây là khung cơ bản áp dụng cho những hành vi chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ mà chưa đến mức phải chịu các tình tiết tăng nặng tại các khoản sau.
• Khung 2 (Khoản 2): Phạt tù từ 03 năm đến 10 năm. Khung này áp dụng khi tội phạm thuộc một trong các trường hợp nghiêm trọng hơn, bao gồm: có tổ chức; thuốc nổ các loại từ 10kg đến dưới 30kg; các loại phụ kiện nổ có số lượng lớn; vận chuyển, mua bán qua biên giới; làm chết người; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên; gây thương tích cho 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 121%; gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; hoặc tái phạm nguy hiểm.
• Khung 3 (Khoản 3): Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm. Áp dụng khi hành vi phạm tội có mức độ nguy hiểm rất nghiêm trọng, như: thuốc nổ từ 30kg đến dưới 100kg; các loại phụ kiện nổ có số lượng rất lớn; làm chết 02 người; gây thương tích cho 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% đến 200%; hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
• Khung 4 (Khoản 4): Phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân. Đây là khung hình phạt đặc biệt nghiêm trọng, áp dụng cho các hành vi có hậu quả đặc biệt lớn, bao gồm: thuốc nổ các loại từ 100kg trở lên; các loại phụ kiện nổ có số lượng đặc biệt lớn; làm chết 03 người trở lên; gây thương tích cho 03 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 201% trở lên; hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 1.500.000.000 đồng trở lên.
• Hình phạt bổ sụng (khoản 5): Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.

Để làm rõ hơn, Nghị quyết 03/2022/NQ-HĐTP đã cụ thể hóa các định lượng về phụ kiện nổ :

• "Số lượng lớn": dây cháy chậm, dây nổ từ 3.000m đến dưới 15.000m; kíp mìn, nụ xùy từ 1.001 cái đến 10.000 cái.
• "Số lượng rất lớn": dây cháy chậm, dây nổ từ 15.000m đến dưới 50.000m; kíp mìn, nụ xùy từ 10.001 cái đến 30.000 cái.
• "Số lượng đặc biệt lớn": dây cháy chậm, dây nổ từ 50.000m trở lên; kíp mìn, nụ xùy từ 30.001 cái trở lên.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.

3.2. Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ

Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự của tội danh này đã được quy định cụ thể tại các khoản 2, 3 và 4 của Điều 305 BLHS. Các tình tiết này không chỉ là dấu hiệu định tội mà còn là căn cứ để định khung hình phạt.

Ngoài ra, trong quá trình xét xử, Tòa án có thể xem xét áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự chung được quy định tại Điều 51 BLHS, như: tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, tự nguyện bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả, hoặc phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng. Việc áp dụng linh hoạt các tình tiết này giúp đảm bảo sự công bằng và nhân đạo của pháp luật.

4. Phân biệt các tội danh liên quan

4.1. So sánh với Tội vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ (Điều 306 BLHS)

Điều 306 BLHS quy định về tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt súng săn, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao hoặc công cụ hỗ trợ. Sự khác biệt cốt lõi giữa hai tội danh này nằm ở

vật phẩm phạm tội. Trong khi Điều 305 nhắm đến "vật liệu nổ," một loại vật phẩm có khả năng gây ra thiệt hại trên diện rộng và hậu quả thảm khốc, thì Điều 306 tập trung vào các loại vũ khí và công cụ hỗ trợ có tính nguy hiểm thấp hơn.

Sự khác biệt về mức độ nguy hiểm này được thể hiện rõ rệt qua khung hình phạt. Mức phạt tù cao nhất của Tội vi phạm Điều 306 là 07 năm , thấp hơn đáng kể so với mức tù chung thân của Tội vi phạm Điều 305. Điều này cho thấy nhận thức của nhà làm luật về mức độ nguy hiểm khác nhau của các loại vật phẩm này, phản ánh một logic phân loại rõ ràng trong hệ thống luật hình sự Việt Nam.

Bảng so sánh đặc điểm pháp lý giữa Tội danh tại Điều 305 và Điều 306 BLHS

4.2. Phân biệt với Tội khủng bố (Điều 299 BLHS)

Tội khủng bố, được quy định tại Điều 299 BLHS, là một tội danh có mối liên hệ nhưng cũng có sự khác biệt rõ rệt với tội danh tại Điều 305, đặc biệt là ở mặt chủ quan. Tội khủng bố được định nghĩa là hành vi "nhằm gây ra tình trạng hoảng sợ trong công chúng" mà xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản. Trong khi đó, Tội chế tạo, tàng trữ... vật liệu nổ tại Điều 305 không yêu cầu mục đích đặc biệt này, chỉ cần lỗi cố ý là đủ để cấu thành tội phạm.

Mối quan hệ giữa hai tội danh được thể hiện như sau: hành vi sử dụng vật liệu nổ có thể là phương tiện để thực hiện hành vi khủng bố. Khi một người sử dụng vật liệu nổ để phá hoại tài sản hoặc xâm phạm tính mạng người khác với mục đích gây hoảng sợ trong công chúng, hành vi đó sẽ được xử lý theo Điều 299 BLHS thay vì Điều 305. Khung hình phạt của Tội khủng bố nghiêm khắc hơn nhiều, có thể lên đến tử hình , điều này phản ánh sự đánh giá của nhà làm luật về mức độ nguy hiểm đặc biệt của hành vi được thực hiện với mục đích chống lại an ninh quốc gia và sự an toàn của toàn bộ cộng đồng.

Việc phân định rõ ràng giữa các điều luật này cho thấy một hệ thống luật hình sự tinh vi, không chỉ tập trung vào hành vi mà còn dựa trên mối nguy hiểm tiềm tàng của vật phẩm và mục đích đặc biệt của người phạm tội.

5. Thách thức và đề xuất công tác phòng chống

Các thách thức chính trong công tác phòng chống tội phạm liên quan đến vật liệu nổ bao gồm:

• Thách thức về giám định: Các loại vật liệu nổ tự chế thường không có tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng, gây khó khăn cho công tác giám định để xác định tính chất và khối lượng nhằm định khung hình phạt. Việc xác định số lượng vật liệu nổ được chế tạo thủ công là một vấn đề phức tạp, gây cản trở cho việc áp dụng các quy định định lượng của pháp luật.
• Thách thức về xác định tội danh: Như đã phân tích, sự thiếu thống nhất trong việc xác định tội danh khi hành vi phạm tội có nhiều yếu tố đan xen (ví dụ: vừa tàng trữ vừa vận chuyển) hoặc khi vật phẩm có nguồn gốc từ vũ khí quân dụng cũ là một vấn đề lớn.
• Thách thức từ sự phát triển công nghệ: Sự phổ biến của internet và các nền tảng mạng xã hội đã tạo điều kiện cho việc học hỏi, trao đổi các phương thức chế tạo vật liệu nổ thủ công, tự chế. Điều này gây khó khăn cho công tác phòng ngừa từ xa và điều tra, xử lý tội phạm.

Các vướng mắc này cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa quy định pháp luật và thực tiễn. Mặc dù các văn bản đã nỗ lực lượng hóa các hành vi, sự xuất hiện của các loại vật liệu không theo chuẩn mực đã làm cho việc áp dụng các tiêu chuẩn định lượng trở nên phức tạp. Vấn đề này không chỉ đơn thuần là thiếu văn bản hướng dẫn mà còn là sự thiếu thống nhất trong quan điểm pháp lý của các cơ quan tố tụng, phản ánh tính phức tạp của thực tiễn khi các vật phẩm phạm tội không phải lúc nào cũng tuân theo một danh mục phân loại rõ ràng.

Để nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh và phòng chống tội phạm liên quan đến vật liệu nổ, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

- Về mặt lập pháp:

• Hoàn thiện khái niệm: Cần sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ để làm rõ hơn các khái niệm, đặc biệt đối với vật liệu nổ tự chế và tiền chất. Điều này sẽ giúp việc áp dụng các quy định định lượng trở nên nhất quán hơn.
• Đơn giản hóa thủ tục hành chính: Đề xuất cắt giảm các thủ tục hành chính, giấy tờ liên quan đến việc cấp phép để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các tổ chức, doanh nghiệp hợp pháp, từ đó giảm thiểu hành vi vi phạm do thủ tục rườm rà.
• Ban hành hướng dẫn liên ngành thống nhất: Các cơ quan tư pháp trung ương cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn để giải quyết dứt điểm vướng mắc trong việc xác định tội danh đối với vật liệu nổ từ bom, mìn, đạn cũ, bảo đảm sự đồng bộ trong toàn ngành.

- Về mặt thực tiễn:

• Nâng cao năng lực giám định: Tăng cường đầu tư trang thiết bị và đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ giám định viên để đối phó với các loại vật liệu nổ mới, tự chế. Việc này giúp việc thu thập chứng cứ và áp dụng các định lượng trở nên chính xác hơn.
• Tăng cường hợp tác quốc tế: Tận dụng nguồn lực nước ngoài để hỗ trợ nghiên cứu, sản xuất, và phòng chống tội phạm liên quan đến vật liệu nổ. Hợp tác quốc tế cũng giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm trong việc quản lý và xử lý các loại vật phẩm nguy hiểm.
• Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục: Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, đặc biệt là với giới trẻ, để nâng cao nhận thức về sự nguy hiểm và hậu quả pháp lý của hành vi chế tạo, tàng trữ vật liệu nổ. Điều này góp phần quan trọng trong việc phòng ngừa tội phạm từ gốc rễ.

Kết luận

Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ tại Điều 305 BLHS là một tội danh quan trọng, đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ an toàn công cộng tại Việt Nam. Tội danh này có cấu thành chặt chẽ, được định lượng rõ ràng thông qua hệ thống văn bản pháp luật liên ngành. Tuy nhiên, trong thực tiễn, việc áp dụng pháp luật vẫn còn tồn tại nhiều vướng mắc, đặc biệt là trong việc xác định tội danh, giám định vật liệu nổ tự chế và xử lý các hành vi liên quan đến vật liệu nổ còn sót lại từ chiến tranh. Những thách thức này chỉ ra rằng hệ thống pháp luật, mặc dù đã có những bước tiến, vẫn cần được hoàn thiện và cập nhật liên tục để theo kịp với sự thay đổi của thực tiễn tội phạm.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê. Rất mong nhận được sự hợp tác! Trân trọng./.