Mục lục bài viết

Người chưa thành niên là nhóm đối tượng đặc biệt cần được quan tâm và bảo vệ do còn hạn chế về nhận thức, kinh nghiệm sống cũng như khả năng tự kiểm soát hành vi. Khi người chưa thành niên có liên quan đến các vấn đề pháp lý, đặc biệt là trong lĩnh vực hình sự, việc áp dụng các quy định pháp luật cần được thực hiện một cách thận trọng, nhân văn và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi. Chính vì vậy, hệ thống tư pháp đã xây dựng cơ chế tư pháp dành riêng cho người chưa thành niên nhằm đảm bảo quá trình giải quyết các vụ việc có liên quan đến đối tượng này được thực hiện theo hướng bảo vệ quyền lợi, hỗ trợ giáo dục và giúp họ có cơ hội sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập với xã hội. Tư pháp cho người chưa thành niên vì thế không chỉ là hoạt động áp dụng pháp luật mà còn thể hiện quan điểm nhân đạo và trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo vệ và phát triển thế hệ trẻ.

1. Tư pháp người chưa thành niên là gì? 

Theo khoản 7 Điều 3 Luật tư pháp người chưa thành niên năm 2024, Tư pháp người chưa thành niên là hệ thống các quy định liên quan đến chính sách và biện pháp xử lý áp dụng đối với người chưa thành niên trong quá trình giải quyết các vấn đề pháp lý có liên quan đến họ. Các quy định này được xây dựng nhằm bảo đảm việc xử lý người chưa thành niên phù hợp với đặc điểm về độ tuổi, tâm lý và khả năng nhận thức, đồng thời hướng đến mục tiêu giáo dục, hỗ trợ và tạo điều kiện để họ sửa chữa sai lầm.

Nội dung của tư pháp người chưa thành niên bao gồm các chính sách và biện pháp xử lý đối với người chưa thành niên khi họ có hành vi vi phạm. Những biện pháp này thường chú trọng đến việc giáo dục, giúp người chưa thành niên nhận thức được hành vi của mình, từ đó có cơ hội thay đổi và phát triển tích cực trong tương lai.

Tư pháp người chưa thành niên cũng quy định về thủ tục thân thiện trong quá trình xử lý các vụ việc liên quan đến người chưa thành niên. Các thủ tục này được áp dụng trong nhiều giai đoạn như xử lý chuyển hướng, tiếp nhận và giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án phạt tù và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng. Việc áp dụng các thủ tục thân thiện giúp giảm bớt áp lực tâm lý, tạo môi trường phù hợp để người chưa thành niên tham gia vào quá trình giải quyết vụ việc.

Ngoài ra, tư pháp người chưa thành niên còn xác định nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan trong việc giải quyết các vụ việc có người chưa thành niên tham gia. Những quy định này nhằm bảo đảm sự phối hợp giữa các chủ thể trong quá trình xử lý vụ việc, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên và nâng cao hiệu quả của hoạt động tư pháp đối với nhóm đối tượng đặc thù này.

2. Kinh phí, chi phí và hỗ trợ cho hoạt động tư pháp người chưa thành niên được bảo đảm như thế nào?

Theo điều 4 Luật tư pháp người chưa thành niên 2024, Hoạt động tư pháp đối với người chưa thành niên cần có sự bảo đảm về nguồn lực tài chính để triển khai các chính sách, biện pháp và thủ tục phù hợp với đặc thù của nhóm đối tượng này. Các quy định về kinh phí nhằm bảo đảm cho việc tổ chức thực hiện các hoạt động tố tụng, giáo dục, quản lý và hỗ trợ người chưa thành niên được thực hiện đầy đủ, hiệu quả và nhân văn. Nội dung này có thể được phân tích theo ba nhóm chính sau:

2.1. Nguồn kinh phí bảo đảm cho hoạt động tư pháp người chưa thành niên

Kinh phí phục vụ cho hoạt động tư pháp người chưa thành niên được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn kinh phí hợp pháp khác. Điều này thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong việc tổ chức và duy trì hệ thống tư pháp phù hợp với người chưa thành niên.

Ngân sách nhà nước đóng vai trò là nguồn tài chính chủ yếu để bảo đảm các hoạt động liên quan đến việc xử lý, giáo dục và hỗ trợ người chưa thành niên trong quá trình giải quyết vụ việc hoặc vụ án. Ngoài ra, các nguồn kinh phí hợp pháp khác như sự hỗ trợ của tổ chức, cá nhân hoặc các chương trình xã hội cũng có thể được sử dụng nhằm tăng cường nguồn lực cho hoạt động này.

Việc quy định nhiều nguồn kinh phí khác nhau giúp tạo điều kiện huy động thêm nguồn lực xã hội, góp phần nâng cao chất lượng các hoạt động bảo vệ và giáo dục người chưa thành niên trong hệ thống tư pháp.

2.2. Các nội dung được ngân sách nhà nước bảo đảm

Ngân sách nhà nước được sử dụng để bảo đảm nhiều nội dung quan trọng phục vụ cho hoạt động tư pháp người chưa thành niên.

- Cơ sở vật chất để thực hiện thủ tục tố tụng thân thiện đối với người chưa thành niên

Nhà nước đầu tư xây dựng và trang bị cơ sở vật chất phù hợp để thực hiện các thủ tục tố tụng thân thiện. Điều này nhằm tạo ra môi trường làm việc phù hợp với tâm lý và độ tuổi của người chưa thành niên, giúp họ cảm thấy an toàn, giảm bớt áp lực và lo lắng khi tham gia vào quá trình giải quyết vụ việc.

- Tổ chức thi hành biện pháp giám sát điện tử

Ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí để triển khai việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử đối với người chưa thành niên trong những trường hợp cần thiết. Biện pháp này giúp cơ quan có thẩm quyền theo dõi, quản lý người chưa thành niên mà vẫn tạo điều kiện để họ tiếp tục sinh hoạt trong môi trường gia đình và xã hội.

- Tổ chức thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng

Kinh phí cũng được sử dụng để tổ chức việc thi hành các quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng. Đây là các biện pháp mang tính giáo dục và hỗ trợ, giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm mà không phải chịu các biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn.

- Tổ chức thi hành quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng

Trong những trường hợp cần thiết, người chưa thành niên có thể được đưa vào trường giáo dưỡng để giáo dục và rèn luyện. Ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho việc tổ chức thực hiện các quyết định này, bao gồm các hoạt động quản lý, giáo dục và hỗ trợ học tập.

- Bảo đảm cơ sở vật chất và chế độ sinh hoạt cho người chưa thành niên

Nhà nước đầu tư cơ sở vật chất cho trường giáo dưỡng, trại giam riêng hoặc các khu giam giữ dành riêng cho người chưa thành niên. Đồng thời, ngân sách cũng bảo đảm các chế độ cần thiết như ăn, mặc, ở, đồ dùng sinh hoạt, chăm sóc y tế, học văn hóa, giáo dục hướng nghiệp, học nghề, lao động, sinh hoạt văn hóa và các hoạt động giải trí nhằm bảo đảm điều kiện sống và phát triển cho người chưa thành niên.

- Phần chi của Quỹ Bảo trợ trẻ em cho hoạt động tư pháp người chưa thành niên

Một phần kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em được sử dụng để hỗ trợ cho các hoạt động liên quan đến tư pháp người chưa thành niên. Điều này góp phần tăng cường nguồn lực hỗ trợ cho các hoạt động giáo dục, chăm sóc và bảo vệ trẻ em có liên quan đến các vụ việc pháp lý.

- Đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho những người tham gia công tác tư pháp người chưa thành niên

Ngân sách nhà nước được sử dụng để tổ chức các chương trình đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho người làm công tác xã hội và những người trực tiếp giám sát việc thi hành các quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. Việc đào tạo này giúp nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng làm việc với người chưa thành niên.

- Chi phí cho các cá nhân, tổ chức tham gia vào quá trình giải quyết vụ việc

Nhà nước cũng bảo đảm kinh phí cho các cá nhân và tổ chức tham gia vào quá trình giải quyết vụ việc liên quan đến người chưa thành niên. Những đối tượng này có thể bao gồm người làm công tác xã hội, chuyên gia y tế, tâm lý, giáo dục, xã hội học, đại diện cơ sở giáo dục, đại diện các tổ chức xã hội và các cơ quan liên quan khác.

- Các nội dung khác phục vụ hoạt động tư pháp người chưa thành niên

Ngoài những nội dung nêu trên, ngân sách nhà nước còn có thể được sử dụng để bảo đảm các hoạt động khác liên quan đến tư pháp người chưa thành niên theo các quy định có liên quan.

2.3. Sự hỗ trợ đối với trường giáo dưỡng trong hoạt động giáo dục người chưa thành niên

Trường giáo dưỡng ngoài nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước còn có thể tiếp nhận sự hỗ trợ về vật chất từ nhiều nguồn khác nhau. Các nguồn hỗ trợ này có thể đến từ chính quyền địa phương, cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước hoặc tổ chức, cá nhân nước ngoài.

Những sự hỗ trợ này thường được sử dụng để phục vụ cho các hoạt động giáo dục và sinh hoạt của học sinh tại trường giáo dưỡng, chẳng hạn như dạy văn hóa, giáo dục hướng nghiệp, đào tạo nghề, mua sắm đồ dùng học tập hoặc các vật dụng phục vụ sinh hoạt hằng ngày.

Việc cho phép tiếp nhận sự hỗ trợ từ xã hội giúp tăng cường nguồn lực cho các cơ sở giáo dưỡng, đồng thời tạo điều kiện nâng cao chất lượng giáo dục, giúp người chưa thành niên có cơ hội học tập, rèn luyện kỹ năng và chuẩn bị tốt hơn cho quá trình tái hòa nhập cộng đồng sau này.

3. Chuyên môn hóa trong hoạt động tư pháp người chưa thành niên được thực hiện như thế nào?

Hoạt động tư pháp liên quan đến người chưa thành niên có những đặc thù riêng do đối tượng tham gia tố tụng là những người đang trong giai đoạn phát triển về thể chất, tâm lý và nhận thức. Vì vậy, việc giải quyết các vụ việc, vụ án có người chưa thành niên cần được thực hiện bởi những người có trình độ chuyên môn phù hợp, kinh nghiệm thực tiễn và hiểu biết về đặc điểm tâm lý của lứa tuổi này. Việc chuyên môn hóa trong hoạt động tư pháp người chưa thành niên nhằm bảo đảm quá trình giải quyết vụ việc diễn ra thận trọng, nhân văn và phù hợp với mục tiêu giáo dục, hỗ trợ người chưa thành niên.

Theo quy định Điều 16 Luật tư pháp người chưa thành niên 2024, Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán khi tham gia giải quyết các vụ việc hoặc vụ án có liên quan đến người chưa thành niên phải là những người đã được đào tạo hoặc bồi dưỡng về nghiệp vụ liên quan đến tư pháp người chưa thành niên, hoặc là những người đã có kinh nghiệm trong việc điều tra, truy tố, xét xử các vụ án có liên quan đến người chưa thành niên. Điều này giúp bảo đảm rằng những người tiến hành tố tụng có khả năng nhận diện đúng tính chất của vụ việc, đánh giá đầy đủ các yếu tố liên quan đến hoàn cảnh, điều kiện sống và mức độ nhận thức của người chưa thành niên.

Ngoài yêu cầu về đào tạo và kinh nghiệm, những người này còn cần có hiểu biết cần thiết về tâm lý học và khoa học giáo dục đối với người chưa thành niên. Kiến thức về tâm lý học giúp họ hiểu được cách suy nghĩ, cảm xúc và phản ứng của người chưa thành niên khi tham gia vào quá trình tố tụng. Trong khi đó, hiểu biết về khoa học giáo dục giúp định hướng việc áp dụng các biện pháp xử lý theo hướng giáo dục, hỗ trợ và tạo cơ hội để người chưa thành niên sửa chữa sai lầm.

Việc bảo đảm tính chuyên môn hóa trong hoạt động tư pháp đối với người chưa thành niên không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giải quyết các vụ việc, vụ án, mà còn giúp tạo ra môi trường tố tụng phù hợp với đặc điểm của người chưa thành niên. Điều này góp phần hạn chế những tác động tiêu cực về tâm lý, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên được tôn trọng và bảo vệ trong suốt quá trình điều tra, truy tố và xét xử

Kết luận

Tư pháp cho người chưa thành niên là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tư pháp, được xây dựng với mục tiêu vừa bảo đảm việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, vừa đặt trọng tâm vào việc giáo dục, hỗ trợ và phục hồi đối với người chưa thành niên. Thay vì chỉ tập trung vào việc trừng phạt, các quy định pháp luật hướng đến việc tạo điều kiện để người chưa thành niên nhận thức được sai lầm, sửa chữa hành vi và phát triển theo hướng tích cực trong tương lai. Điều này thể hiện rõ tính nhân văn, tiến bộ của pháp luật khi luôn đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu. Việc thực hiện hiệu quả tư pháp cho người chưa thành niên không chỉ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các em mà còn giúp xây dựng một môi trường pháp lý công bằng, nhân đạo, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lành mạnh của thế hệ trẻ và của toàn xã hội.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.