Trong quá trình xử lý hành vi vi phạm pháp luật của người dưới 18 tuổi, pháp luật Việt Nam chú trọng áp dụng các biện pháp mang tính giáo dục, giúp họ nhận thức được sai lầm và có cơ hội sửa chữa trong môi trường gia đình và xã hội. Theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên, khiển trách là một trong những biện pháp xử lý chuyển hướng được áp dụng đối với người dưới 18 tuổi trong những trường hợp nhất định. Biện pháp này nhằm nhắc nhở, phê bình người vi phạm để họ nhận thức rõ hành vi của mình, từ đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và tránh tái phạm.
1. Khiển trách đối với người chưa thành niên phạm tội được hiểu như thế nào?
Theo khoản 1 điều 40 Luật tư pháp người chưa thành niên 2024, Khiển trách là một biện pháp mang tính giáo dục được áp dụng đối với người chưa thành niên có hành vi vi phạm, khi xét thấy chưa cần thiết phải áp dụng các biện pháp nghiêm khắc hơn. Đây là hình thức phê bình nghiêm khắc của cơ quan có thẩm quyền nhằm nhắc nhở, cảnh tỉnh và giúp người chưa thành niên nhận thức rõ sai lầm của mình. Thông qua việc khiển trách, người chưa thành niên được giải thích cụ thể về hành vi vi phạm đã thực hiện, những thiệt hại mà hành vi đó có thể gây ra cho người khác, cho cộng đồng cũng như những ảnh hưởng tiêu cực đối với bản thân.
Trong quá trình thực hiện việc khiển trách, người có thẩm quyền sẽ phân tích cho người chưa thành niên hiểu rõ tính chất sai trái của hành vi, đồng thời chỉ ra những hậu quả có thể xảy ra nếu tiếp tục có những hành vi vi phạm tương tự trong tương lai. Việc này nhằm giúp người chưa thành niên nâng cao nhận thức, biết tự kiểm điểm bản thân, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm và thái độ đúng đắn trong cuộc sống. Mục đích chính của biện pháp này là giúp người chưa thành niên nhận ra lỗi lầm, khuyến khích họ sửa đổi hành vi và hướng đến lối sống tích cực hơn.
Bên cạnh ý nghĩa giáo dục trực tiếp đối với người chưa thành niên, việc khiển trách còn có tác dụng nhắc nhở gia đình và những người xung quanh quan tâm hơn đến quá trình quản lý, giáo dục và hỗ trợ các em trong cuộc sống hằng ngày. Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc giúp người chưa thành niên nhận ra sai lầm và tránh tái phạm.
Việc khiển trách thường được thực hiện ngay tại phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng hoặc tại phiên tòa. Trong một số trường hợp, việc khiển trách cũng có thể được tiến hành tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người chưa thành niên cư trú. Việc thực hiện tại địa phương giúp tăng cường sự tham gia của gia đình và cộng đồng trong quá trình giáo dục, đồng thời tạo điều kiện để người chưa thành niên nhận thức rõ trách nhiệm của mình trước tập thể và xã hội. Qua đó, biện pháp khiển trách không chỉ mang ý nghĩa nhắc nhở mà còn góp phần định hướng người chưa thành niên phát triển theo hướng tích cực và lành mạnh hơn trong tương lai.
2. Người dưới 18 tuổi phạm tội bị khiển trách trong những trường hợp nào?
Theo khoản 2 Điều 40 Luật tư pháp người chưa thành niên 2024, Biện pháp khiển trách được áp dụng đối với người chưa thành niên trong một số trường hợp nhất định khi hành vi vi phạm chưa đến mức cần áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn. Việc áp dụng biện pháp này nhằm mục đích giáo dục, nhắc nhở và giúp người chưa thành niên nhận thức được sai lầm của mình để sửa chữa. Cụ thể, khiển trách người dưới 18 tuổi có thể được áp dụng trong các trường hợp sau:
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội nghiêm trọng do vô ý hoặc phạm tội ít nghiêm trọng
Trường hợp này áp dụng đối với người chưa thành niên trong độ tuổi từ đủ 16 đến dưới 18 khi thực hiện hành vi phạm tội nhưng mức độ nguy hiểm của hành vi không lớn. Nếu hành vi phạm tội thuộc loại nghiêm trọng nhưng được thực hiện do vô ý, tức là người thực hiện không mong muốn hậu quả xảy ra mà do thiếu cẩn trọng hoặc không lường trước được hậu quả, thì có thể xem xét áp dụng biện pháp khiển trách. Ngoài ra, đối với những hành vi phạm tội ít nghiêm trọng, mức độ gây thiệt hại cho xã hội không lớn, việc áp dụng khiển trách sẽ giúp người chưa thành niên nhận thức được lỗi lầm mà không cần áp dụng các biện pháp nặng hơn. Điều này tạo cơ hội để họ sửa chữa sai lầm và tiếp tục học tập, sinh hoạt trong môi trường bình thường.
- Người chưa thành niên là người đồng phạm có vai trò không đáng kể trong vụ án
Biện pháp khiển trách cũng có thể được áp dụng đối với người chưa thành niên tham gia vào vụ án với tư cách là đồng phạm nhưng chỉ giữ vai trò rất nhỏ, không phải là người chủ mưu, cầm đầu hoặc người thực hiện hành vi chính. Trong nhiều trường hợp, người chưa thành niên có thể bị lôi kéo, rủ rê hoặc thiếu nhận thức đầy đủ nên tham gia vào hành vi vi phạm. Nếu vai trò của họ không đáng kể và mức độ tham gia hạn chế, việc áp dụng khiển trách sẽ mang tính giáo dục, giúp họ nhận ra sai lầm và tránh bị ảnh hưởng tiêu cực từ các biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn. Đồng thời, biện pháp này cũng tạo điều kiện để người chưa thành niên có cơ hội sửa chữa lỗi lầm và phát triển theo hướng tích cực trong tương lai.
Như vậy, việc quy định các trường hợp áp dụng biện pháp khiển trách thể hiện sự chú trọng đến yếu tố giáo dục và tạo cơ hội cho người chưa thành niên sửa chữa sai lầm, đặc biệt đối với những trường hợp hành vi vi phạm có mức độ nguy hiểm không lớn hoặc vai trò tham gia trong vụ án là không đáng kể.
3. Người chưa thành niên bị áp dụng biện pháp khiển trách phải thực hiện trong thời hạn nào và những nghĩa vụ gì?
Người chưa thành niên phạm tội khi bị áp dụng biện pháp khiển trách không chỉ dừng lại ở việc bị phê bình, nhắc nhở mà còn phải thực hiện một số nghĩa vụ nhất định trong một khoảng thời gian cụ thể. Theo quy định, người bị áp dụng biện pháp khiển trách phải thực hiện các nghĩa vụ của người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng trong thời hạn từ 03 tháng đến 01 năm. Khoảng thời gian này nhằm bảo đảm quá trình theo dõi, giáo dục và giúp người chưa thành niên có đủ thời gian để nhận thức rõ sai lầm, đồng thời rèn luyện để thay đổi hành vi theo hướng tích cực.
Trong thời gian này, người chưa thành niên phải thực hiện các nghĩa vụ sau:
Thứ nhất, chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. Người chưa thành niên phải nghiêm túc thực hiện các nội dung đã được quyết định áp dụng. Đây là nghĩa vụ cơ bản thể hiện sự tôn trọng đối với quyết định của cơ quan có thẩm quyền và là điều kiện quan trọng để quá trình giáo dục đạt hiệu quả.
Thứ hai, tuân thủ các quy định chung và chấp hành nội quy tại nơi cư trú, học tập hoặc làm việc. Trong thời gian chấp hành biện pháp, người chưa thành niên phải có ý thức tuân thủ các quy định chung trong đời sống xã hội, đồng thời chấp hành nội quy, quy chế của nơi mình sinh sống, học tập hoặc làm việc. Điều này giúp hình thành ý thức kỷ luật, trách nhiệm và thói quen sống đúng chuẩn mực.
Thứ ba, chịu sự giám sát và giáo dục của cơ quan, tổ chức hoặc người có thẩm quyền. Người chưa thành niên phải chấp nhận sự theo dõi, hướng dẫn và giáo dục của những cá nhân hoặc tổ chức được giao nhiệm vụ giám sát trong thời gian chấp hành biện pháp. Sự giám sát này nhằm hỗ trợ, định hướng và giúp họ nhận ra sai lầm để sửa chữa.
Thứ tư, báo cáo tình hình chấp hành khi được yêu cầu. Khi có yêu cầu từ cơ quan hoặc người có thẩm quyền, người chưa thành niên phải báo cáo về việc thực hiện các nghĩa vụ của mình, cũng như tình hình học tập, sinh hoạt hoặc lao động. Việc báo cáo giúp cơ quan quản lý nắm bắt được quá trình rèn luyện và có biện pháp hỗ trợ phù hợp.
Thứ năm, trình diện cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu trong thời gian chấp hành biện pháp tại cộng đồng. Trong thời gian thực hiện biện pháp khiển trách tại cộng đồng, người chưa thành niên phải có mặt theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Việc trình diện giúp kiểm tra, đánh giá quá trình chấp hành và bảo đảm người chưa thành niên thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đã được đặt ra.
Nhìn chung, việc thực hiện các nghĩa vụ này giúp tăng cường hiệu quả giáo dục, tạo điều kiện để người chưa thành niên sửa chữa sai lầm và phát triển theo hướng tích cực trong quá trình hòa nhập với cộng đồng.
Kết luận
Việc áp dụng biện pháp khiển trách đối với người dưới 18 tuổi thể hiện chính sách nhân văn của pháp luật Việt Nam khi đặt trọng tâm vào yếu tố giáo dục và hỗ trợ sự phát triển của người chưa thành niên. Thông qua sự nhắc nhở, phê bình của cơ quan có thẩm quyền cùng với sự giám sát của gia đình và xã hội, người vi phạm có điều kiện nhận ra sai lầm và từng bước điều chỉnh hành vi của mình. Qua đó, biện pháp khiển trách không chỉ góp phần nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật mà còn tạo cơ hội để người dưới 18 tuổi tiếp tục học tập, rèn luyện và phát triển lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội trong tương lai.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.
