1. Cấu thành tội phạm là gì ?

- Cấu thành tội phạm là tổng thể các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội phạm cụ thể được quy định trong Luật Hình sự. Cấu thành tội phạm gồm có 4 yếu tố sau: Khách thể, khách quan, chủ thể, chủ quan cụ thể như sau:

+ Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại bằng cách gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho các quan hệ xã hội đó.

Ví dụ: Tội phạm giết người xâm phạm khách thể được luật hình sự bảo vệ là xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người.

+ Mặt khách quan của tội phạm là những biểu hiện bên ngoài của tội phạm bao gồm hành vi, hậu quả, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, công cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm và hoàn cảnh phạm tội.

Ví dụ: Hành vi giết người được biểu hiện qua bên ngoài như việc dùng dao cố ý tước đoạt mạng sống của người khác và hậu quả là người đó chết.

+ Chủ thể của tội phạm là người thực hiện hành vi phạm tội phải có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt một độ tuổi được luật định.

Ví dụ: Chủ thể của tội giết người là là người từ đủ 14 tuổi trở lên, có năng lực hành vi hình sự.

+ Mặt chủ quan của tội phạm là diễn biến tâm lý bên trong của người phạm tội bao gồm lỗi, động cơ và mục đích phạm tội.

Ví dụ: Động cơ của tội giết người có thể vì mâu thuẫn tranh chấp tài sản, người phạm tội biết rõ hành vi của mình là nguy hiểm có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của nạn nhân, nhưng vẫn thực hiện và mong muốn hậu quả xảy ra.

- Đặc điểm của cấu thành tội phạm:

+ Cấu thành tội phạm là tổng hợp các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của một tội phạm cụ thể. Các dấu hiệu này phải thể hiện đúng bản chất của tội phạm và phải giúp phân biệt tội phạm này với tội phạm khác.

+ Cấu thành tội phạm phải có dấu hiệu bắt buộc. Bao gồm dấu hiệu bắt buộc chung và dấu hiệu bắt buộc riêng tùy thuộc vào từng tội danh. Dấu hiệu bắt buộc chung là dấu hiệu mà tội phạm nào cũng phải có ví dụ như hành vi, lỗi, năng lực trách nhiệm hình sự, ... Dấu hiệu bắt buộc riêng là dấu hiệu mà chỉ có ở một số tội phạm và chỉ phạm vào các tội này khi có đầy đủ dấu hiệu bắt buộc chung và dấu hiệu bắt buộc riêng. Ví dụ như người có chức vụ quyền hạn, hay các ngành nghề hoạt động có điều kiện mà chỉ một số chủ thể mới có thể thỏa mãn đáp ứng yêu cầu dấu hiệu của các tội phạm này.

- Cuối cùng cấu thành tội phạm giúp chúng ta xác định rõ một chủ thể nào đó có vi phạm quy định pháp luật Hình sự hay không?

 

2. Cấu thành cơ bản, cấu thành tăng nặng và cấu thành giảm nhẹ là gì ?

Trước hết phải khẳng định cấu thành cơ bản, cấu thành tăng nặng và cấu thành giảm nhẹ đều là các yếu tố cấu thành tội phạm của khoa học luật Hình sự.

- Cấu thành cơ bản là cấu thành không có các tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Ví dụ: Như khoản 1 Điều 141 (tội hiếp dâm) Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017. Ở khoản này cơ bản đã có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cụ thể là yếu tố cấu thành cơ bản. Tức là một người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự đã dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc bằng thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục trái với ý muốn của nạn nhân, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

- Cấu thành tăng nặng là cấu thành nếu có một hoặc một số tình tiết khác ngoài những tình tiết đã được quy định trong cấu thành cơ bản và những tình tiết này làm cho tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội nguy hiểm hơn so với trường hợp không có tình tiết này, cấu thành tăng nặng bao giờ cũng có khung hình phạt nặng so với cấu thành cơ bản. Điều đó cũng thể hiện rõ tính chất mức độ nghiêm trọng của tội phạm và chế tài xử lý cũng phải mạnh tay hơn mới có thể đủ sức răn đe với người vi phạm.

Ví dụ tại khoản 2 của Điều 141 Tội hiếp dâm có quy định một số trường hợp khi người phạm tội mắc phải thì sẽ là các cấu thành tăng nặng trong trường hợp này. Cụ thể như có tổ chức, đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh, nhiều người hiếp một người, ... và chế tài trong trường hợp này là bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm rõ ràng là nặng hơn so với cấu thành cơ bản ở khoản 1 chỉ là phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

- Cấu thành giảm nhẹ là cấu thành nếu có một hoặc một số tình tiết khác ngoài những tình tiết đã được quy định trong cấu thành cơ bản và những tình tiết này làm cho tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội ít nguy hiểm hơn so với trường hợp không có tình tiết này, cấu thành giảm nhẹ bao giờ cũng có khung hình phạt nhẹ hơn so với cấu thành cơ bản.

Ví dụ ở khoản 2 Điều 116 (Tội phá hoại chính sách đoàn kết) tại khoản này quy định phạm tộji trong trường hợp ít nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm rõ ràng là mức phạt nhẹ hơn so với khoản 1 là bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.

Lưu ý: Cấu thành tăng nặng và cấu thành giảm nhẹ là khác so với các tình tiết tăng nặng hay các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Vì cấu thành tăng nặng và giảm nhẹ yếu các dấu hiệu định tội và định khung. Quy định tại khoản 3 Điều 51 và khoản 2 Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017.

 

3. Trong một tội danh luôn phải có ba loại cấu thành tội phạm là cấu thành cơ bản, cấu thành tăng nặng và cấu thành giảm nhẹ không ?

Khẳng định sai. Bởi vì:

Cấu thành tội phạm cơ bản là loại cấu thành tội phạm nêu lên những dấu hiệu cơ bản, đặc trưng nhất cho phép xác định một tội phạm cụ thể và phân biệt tội phạm đó với tội phạm khác.

Cấu thành tội phạm tăng nặng là cấu thành tội phạm ngoài dấu hiệu định tội còn có thêm những dấu hiệu khác phản ánh mức độ nguy hiểm cao hơn cho xã hội của hành vi phạm tội.

Cấu thành tội phạm giảm nhẹ là loại cấu thành tội phạm ngoài dấu hiệu định tội còn có thêm các dấu hiệu khác phản ánh sự giảm đi mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

Mỗi loại tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự năm 2015 luôn có một cấu thành tội phạm cơ bản, ngoài ra có thể có một hoặc nhiều cấu thành tội phạm táng nặng hay cấu thành tội phạm giảm nhẹ. Một số tội danh trong Bộ luật hình sự năm 2015 có đầy đủ ba loại cấu thành như: Tội gián điệp quy định tại Điều 110 Bộ luật hình sự năm 2015, tội đưa hối lộ quy định tại Điều 364 Bộ luật hình sự năm 2015, tội môi giới hối lộ quy định tại Điều 365 Bộ luật hình sự năm 2015... Tuy vậy một số tội phạm chỉ có cấu thành tội phạm cơ bản và cấu thành tội phạm tăng nặng như tội cướp tài sản quy định tại Điều 168 Bộ luật hình sự năm 2015, tội trộm cắp tài sản quy định tại Điều 173 Bộ luật hình sự năm 2015... một số tội phạm thậm chí chỉ có cấu thành tội phạm cơ bản mà không có cấu thành tội phạm tăng nặng hay cấu thành tội phạm giảm nhẹ như tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ quy định tại Điều 124 Bộ luật hình sự năm 2015, tội tổ chức tảo hôn quy định tại Điều 183 Bộ luật hình sự năm 2015...

Trên đây là bài phân tích của chúng tôi, mọi thắc mắc quý khách hàng vui lòng liên hệ số Hotline 1900.6162 để được giải đáp. Xin chân thành cảm ơn!