Kính chào công ty Luật Minh Khuê. Tôi tên là Nguyễn Long, hiện đang sinh sống và làm việc tại Đồng Nai. Tôi có thắc mắc liên quan đến hình sự mong được luật sư giải đáp. Xin luật sư cho hỏi: Biện pháp xem xét dấu vết trên thân thể là gì? Ai có thẩm quyền thực hiện việc xem xét này? Xem xét dấu vết trên thân thể có giống với biện pháp khám xét người hay không?
Rất mong nhận được phản hồi từ luật sư. Xin chân thành cảm ơn!
Người gửi: Nguyễn Long - Đồng Nai
Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Hình sự của Công ty luật Minh Khuê
>> Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi: 1900 6162
Trả lời:
Chào bạn, cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đề nghị tư vấn luật đến Bộ phận luật sư tư vấn pháp luật của Công ty Luật Minh Khuê. Nội dung câu hỏi của bạn đã được đội ngũ luật sư của Chúng tôi nghiên cứu và tư vấn cụ thể như sau:
Cơ sở pháp lý:
- Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015
1. Xem xét dấu vết trên thân thể là gì?
Xem xét dấu vết trên thân thể là biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự do Điều tra viên áp dụng, tạm thời hạn chế quyền tự do thân thê người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, người bị hại, người làm chứng để phát hiện trên người họ dấu vết của tội phạm hoặc các dấu vết khác có ý nghĩa đối với vụ án.
2. Ý nghĩa của việc xem xét dấu vết trên thân thể là gì?
Xem xét dấu vết trên thân thể là cụm từ thông thường được sử dụng vối ba ý nghĩa: thứ nhất, chỉ việc kiểm tra thân thể của bác sĩ đối với bệnh nhân trong khám chữa bệnh; thứ hai, chỉ việc kiểm tra dấu vết trên thân thể vổi tính chất là bộ phận cấu thành của giám định pháp y; thứ ba, chỉ một biện pháp điều tra trong tố tụng hình sự. Vấn đề xem xét dấu vết trên thân thể được đề cập trong phần này mang ý nghĩa thứ ba của cụm từ.
Xem xét dấu vết trên thân thể là biện pháp điều tra được áp dụng tương đối phổ biến trên thế giới. Theo số liệu của GS.TS. I.L. Petrukhin, ồ Liên Xô cũ, biện pháp xem xét dấu vết trên thân thể được áp dụng trong khoảng 20% vụ án hình sự.
Xem xét dấu vết trên thân thể được áp dụng nhằm tìm hiểu và xác minh những dấu vết của tội phạm hoặc các dấu vết khác có ý nghĩa đối vối vụ án trên thân thể người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, người bị hại, người làm chứng. Những dấu vết trên thân thể có thể là: vết đâm, chém, vết sây sát, thâm tím hoặc những vết đặc biệt như vết chàm, bốt, sẹo, V.V..
Dưới góc độ khoa học luật tố tụng hình sự, xung quanh bản chất pháp lý của biện pháp này có hai quan điểm khác nhau:
Quan điểm thứ nhất của học giả Xôviết GS.TS. I.L. Petrukhin cho rằng, Xem xét dấu vết trên thân thể không phải là biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự, bởi lẽ một số trường hợp xem xét dấu vết trên thân thể là do người bị hại, thậm chí bị can, bị cáo tự đề nghị.
Quan điểm thứ hai có tính thuyết phục hơn, của học giả Xôviết khác GS. TS. V.M. Kôrnukốv cho rằng, xem két dấu vết trên thân thể là biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự2,
Quan điểm thứ hai có tính thuyết phục hơn, bởi lẽ đây là biện pháp mang tính quyền lực nhà nước do cơ quan, người có thậm quyền áp dụng theo trình tự, thủ tục do pháp luật tô' tụng hình sự quy định. Khi Điều tra viên tiến hành xem xét dấu vết trên thân thể người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, người bị hại, V.V., để phát hiện trên người họ dâu vết của tội phạm hoặc các dấu vết khác có ý nghĩa đô'i vổi vụ án, thì họ không cỏ quyển từ chối; nếu họ không chịu chấp hành, thì sẽ bị áp dụng biện pháp cưỡng chê về thân thể để thu thập những chứng cứ cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án.
Người bị hại, bị can, bị cáo, V.V., đề xuất xem xét dấu vêt trên thân thể chỉ là việc thực hiện quyển trình bày ý kiến để bảo vệ các quyển và lợi ích hợp pháp của mình, còn đê xuất đó có được cơ quan, người có thẩm quyền chấp nhận hay không là vấn đề khác.
Trong các Bộ luật tố tụng hình sự trước đây, cũng như Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 hiện hành của nước ta, trình tự, thủ tục xem xét dấu vết trên thân thể được quy định cụ thể. Điều 203 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định:
"Điều 203. Xem xét dấu vết trên thân thể
1. Khi cần thiết, Điều tra viên tiến hành xem xét dấu vết của tội phạm hoặc các dấu vết khác có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án trên thân thể người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị hại, người làm chứng. Trong trường hợp cần thiết thì Cơ quan điều tra trưng cầu giám định.
2. Việc xem xét dấu vết trên thân thể phải do người cùng giới tiến hành và phải có người cùng giới chứng kiến. Trường hợp cần thiết thì có thể mời bác sĩ tham gia.
Nghiêm cấm xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người bị xem xét dấu vết trên thân thể.
Khi xem xét dấu vết trên thân thể phải lập biên bản mô tả dấu vết để lại trên thân thể; trường hợp cần thiết phải chụp ảnh, trưng cầu giám định. Biên bản xem xét dấu vết trên thân thể được lập theo quy định tại Điều 178 của Bộ luật này."
Việc xem xét dấu vết trên thân thể phải được tiến hành ỏ nơi kín đáo, người tiến hành xem xét và người chứng kiến phải là người cùng giới vối người bị xem xét. Thái đỡ của Điều tra viên khi kiểm tra phải hết sức đúng mực, không được có hành vi xâm phạm đến nhân phẩm, danh dự và sức khỏe của người bị xem xét. Sau khi xem xét thân thể, phải lập biên bản theo quy định tại Điều 178 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, trong đó ghi rõ cách làm và kết quả; nếu có dấu vết của tội phạm và các dấu vết khác có ý nghĩa đối vối vụ án, phải miêu tả tỉ mỉ trong biên bản.
3. Ai có thẩm quyền tiến hành xem xét dấu vết trên thân thể trong vụ án hình sự?
Tại khoản 1, điều 203, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định về thẩm quyền xem xét dấu vết trên thân thể như sau:
“Điều 203. Xem xét dấu vết trên thân thể
1. Khi cần thiết, Điều tra viên tiến hành xem xét dấu vết của tội phạm hoặc các dấu vết khác có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án trên thân thể người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị hại, người làm chứng. Trong trường hợp cần thiết thì Cơ quan điều tra trưng cầu giám định.”
Điều luật quy định về biện pháp xem xét dấu vết trên thân thể. Xem xét dấu vết trên thân thể cũng tác động trực tiếp đến quyền cơ bản của công dân giống biện pháp điều tra khám xét người. Tuy nhiên, hai biện pháp này có mục đích khác nhau.
Đối tượng áp dụng biện pháp này là người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị hại và người làm chứng. Điều luật quy định, khi cần thiết, Điều tra viên tiến hành xem xét dấu vết của tội phạm hoặc các dấu vết khác có ý nghĩa đối với việc giải quyệt vụ án trên thân thể của những người tham gia tố tụng nêu trên.
Nếu cần thiết, Cơ quan điều tra có quyền trưng cầu giám định.
4. Nguyên tắc của việc xem xét dấu vết trên thân thể
Tại khoản 2, điều 203, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định về nguyên tắc xem xét dấu vết trên thân thể như sau:
“2. Việc xem xét dấu vết trên thân thể phải do người cùng giới tiến hành và phải có người cùng giới chứng kiến. Trường hợp cần thiết thì có thể mời bác sĩ tham gia.
Nghiêm cấm xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người bị xem xét dấu vết trên thân thể.
Khi xem xét dấu vết trên thân thể phải lập biên bản mô tả dấu vết để lại trên thân thể; trường hợp cần thiết phải chụp ảnh, trưng cầu giám định. Biên bản xem xét dấu vết trên thân thể được lập theo quy định tại Điều 178 của Bộ luật này”.
Như vậy, nguyên tắc xem xét dấu vết trên thân thể được quy định giống với khám xét người. Việc xem xét dấu vết trên thân thể phải do người cùng giới tiến hành và phải có người cùng giới chứng kiến. Trường hợp cần thiết thì có thể mời bác sĩ tham gia.
Để đảm bảo không xâm phạm đến các quyền của con người khi khám xét thì luật quy định nghiêm cấm xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người bị xem xét dấu vết trên thân thể.
Đồng thời, khi xem xét dấu vết trên thân thể phải lập biên bản mô tả dấu vết để lại trên thân thể. Trong trường hợp cần thiết thì phải chụp ảnh, trưng cầu giám định.
Biên bản xem xét dấu vết trên thân thể được lập theo quy định tại Điều 178 của Bộ luật Tố tụng hình sự.
5. Sự khác nhau giữa xem xét dấu vết trên thân thể và khám xét người
| Tiêu chí | Khám xét người | Xem xét dấu vết trên thân thể |
| Khái niệm | Khám xét người là lục soát, tìm tòi trong người, trong quần áo đang mặc và đồ vật đem theo của bị can, bị cáo, người bị bắt giữ trong trường hợp quả tang hoặc khẩn cấp, người đang bị truy nã hoặc người có mặt ở nơi đang bị khám xét mà có căn cứ cho rằng người đó đang giấu trong người đồ vật cần thu giữ, nhằm mục đích phát hiện, thu giữ những vật chứng và tài liệu liên quan đến vụ án. | Xem xét dấu vết trên thân thể là hoạt động điều tra do Điều tra viên tiến hành nhằm phát hiện trên thân thể người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, người bị hại, người làm chứng để phát hiện dấu vết của tội phạm (tức là dấu vết do hành vi phạm tội gây ra như: vết đâm, chém, vết bầm, vết xước… trên người những đối tượng trên) hoặc các dấu vết khác có ý nghĩa đối với vụ án như vết xăm trổ, chàm, bớt, sẹo cần xem xét để nhận dạng bị can, bị cáo… |
| CSPL | Điều 194 BLTTHS 2015 | Điều 203 BLTTHS 2015 |
| Đối tượng | Bị can, bị cáo, người bị bắt giữ trong trường hợp quả tang hoặc khẩn cấp, người đang bị truuy nã. | Người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, người bị hại người làm chứng (Khoản 1 Điều 203 BLTTHS 2015). |
| Yêu cầu | Có lệnh khám xét | Điều tra viên tiến hành |
| Mục đích | Tìm kiếm công cụ, phương tiện phạm tội, đồ vật, tài sản do phạm tội mà có hoặc đồ vật, tài liệu khác có liên quan đến vụ án | Phát hiện dấu vết của tội phạm hoặc các dấu vết khác có ý nghĩa đối với vụ án |
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
Luật Minh Khuê - Sưu tầm & biên tập
