Mới đây, Công an tỉnh Thừa Thiên Huế đã phong tỏa hiện trường, điều tra vụ cướp vàng tại chợ Đông Ba. Được biết đối tượng Ngô Văn Quốc (sinh năm 1984) sử dụng súng AK bất ngờ xông vào tiệm vàng Hoàng Đức và Thái Lợi nổ phát súng chỉ thiên, uy hiếp chủ tiệm để cướp vàng. Sau đó, đối tượng Quốc mang theo súng với số vàng cướp được ra khỏi tiệm rồi vứt ra giữa đường. Tiếp đó, đối tượng này đi qua cầu Gia Hội và đến khu vực nhà lục giác ở công viên Trịnh Công Sơn. Lúc này, đối tượng Quốc có những biểu hiện bị kích động và có ý định muốn tự tử. Vậy giả sử tên cướp đó bị tâm thần mà dùng súng để đi cướp thì sẽ được xử lý như thế nào theo quy định của pháp luật?

 

1. Bệnh tâm thần có phải bệnh lý hay không?

Về mặt y học, tâm thần là một loại bệnh lý do con người bị rối loạn các hoạt động trong não bộ, gây ra những biến đổi thất thường trong cơ thể con người và được thể hiện qua nhận thức, lời nói, tác phong, cử chỉ, suy nghĩ, hành động không xác định được của người bệnh...Căn bệnh này khiến cho người bệnh mất đi ý thức tự làm chủ của bản thân, gây đau khổ cho chính người bệnh và thân nhân của người bệnh, đồng thời gây ra nhiều hệ lụy trong cuộc sống hằng ngày và làm ảnh hưởng các mối quan hệ trong xã hội.

Cho đến thời điểm hiện tại, nguyên nhân dẫn đến căn bệnh tâm thần vẫn chưa được khoa học chứng minh. Thông thường, những người không may mắc phải bệnh tâm thần là do họ phải chịu và gặp phải những đả kích lớn về mặt tinh thần trong cuộc sống hằng ngày, hay có thể là do di truyền lại từ những người có mối quan hệ huyết thống trong gia đình hay do các yếu tố sinh học tác động từ bên ngoài vào. Một số triệu chứng của bệnh tâm thần thường xuyên xuất hiện mà chúng ta thường gặp phải trong đời sống như người bệnh hay xuất hiện các ảo giác mơ hồ, đôi khi có xu hướng coi bạo lực là sở thích, luôn trong trạng thái tinh thần không được minh mẫn và có những suy nghĩ kỳ lạ,...

 

2. Dưới góc độ pháp lý thì người tâm thần là người như thế nào?

Theo quy định của các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành thì không có khái niệm cụ thể nào về định nghĩa "người tâm thần". Dưới góc độ pháp luật dân sự hiện tại, thì căn cứ vào Điều 22 Bộ luật Dân sự năm 2015 có quy định rằng: "Khi một người do bị bệnh tâm thần mà không thể nhận thức hay làm chủ được hành vi của mình thì theo yêu cầu của người có quyền và lợi ích liên quan hoặc theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức hữu quan thì khi những người này làm đơn yêu cầu tòa án tuyên bố một người là bị mất năng lực hành vi dân sự thì tòa sẽ trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần sẽ ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự".

Tóm lại, người tâm thần được coi là người mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng nhận thức và làm chủ hành vi của mình. Vì vậy, tất cả các giao dịch dân sự liên quan đến người tâm thần sẽ do người đại diện, người giám hộ của người tâm thần đó đứng ra thay mặt thực hiện, trên cơ sở bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tâm thần.

 

3. Người tâm thần dùng súng đi cướp sẽ bị xử lý như thế nào?

Về vấn đề này, trước hết chúng ta cần phải hiểu súng là một loại vũ khí, được chế tạo bằng cách dùng sức đẩy của sức phóng để phóng hay bắn đạn tới mục tiêu. Ở Việt Nam, không phải tất cả mọi người đều được phép trang bị và sử dụng súng, bởi súng chỉ được dùng để trang bị cho một số đối tượng mà thôi.

Theo quy định tại Điều 3 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) thì súng được coi là một trong những vũ khí quân dụng được chế tạo, sản xuất bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật, thiết kế của nhà sản xuất hợp pháp và được trang bị cho lực lượng vũ trang nhân dân và các lực lượng khác theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ để thi hành công vụ.

Súng theo quy định của Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) bao gồm: súng cầm tay, súng ngắn, súng đại liên, súng cối, súng ĐKZ, súng máy phòng không là những vũ khí quân dụng.

Súng trường hơi, súng trường bắn đạn nổ, súng ngắn hơi, súng bắn đạn nổ, súng thể thao bắn đạn sơn, súng bắn đĩa bay là những vũ khí thể thao. Còn súng bắn điện, hơi ngạt, chất độc, chất gây mê, súng bắn từ trường, laze, súng phóng dây mồi, súng bắn đạn nhựa, đạn nổ, cao su, hơi cay, pháo hiệu, hiệu lệnh, súng đánh dấu là những công cụ hỗ trợ.

Trong quy định tại Điều 16 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017 được hướng dẫn tại khoản 1 và khoản 3 Điều 3 Thông tư số 37/2018/TT-BCA thì chỉ có những đơn vị nghiệp vụ thuộc Bộ Công An, trại giam, trại tạm giam, học viện, trưởng công an nhân dân, trung tâm huấn luyện và bồi dưỡng nghiệp vụ công an nhân dân làm công tác đào tạo, huấn luyện, công an cấp tỉnh, công an quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, công an xã, phường, thị trấn, quân đội nhân dân, dân quân tự vệ, cảnh sát biển, cơ yếu, cơ quan điều tra của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, kiểm lâm, kiểm ngư, an ninh hàng không, hải quan cửa khẩu, lực lượng chuyên trách chống buôn lậu của hải quan mới được phép trang bị các loại súng là vũ khí quân dụng và được sử dụng tùy theo tính chất, nhiệm vụ và yêu cầu công việc mà mình được giao.

Còn "cướp" được coi là hành vi dùng vũ lực hay đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản của người khác để tư lợi cho chính bản thân mình, đây được coi là một loại tội phạm chiếm đoạt tài sản, xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản nghiêm trọng nhất trong các tội xâm phạm quyền sở hữu được quy định tại Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Từ những phân tích trên, xét thấy việc người tâm thần sử dụng một hoặc một số loại súng được quy định tại Luật Quản lý sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017 là sai và trái với quy định của pháp luật, bởi người tâm thần không nằm trong những đối tượng được trang bị vũ khí là súng nên không được phép.

Tại Điều 21 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định rằng: Khi một người đang mắc bệnh tâm thần mà người đó thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, trường hợp người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, cộng đồng nhưng mắc một số bệnh làm mất khả năng nhận thực hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình cũng không phải chịu trách nhiệm hình sự. Nhưng không phải trường hợp nào người tâm thần đều được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu người đó thực hiện hành vi phạm tội trong trạng thái hoàn toàn bình thường mà trước khi kết án mới lâm vào tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc mất khả năng điều khiển hành vi thì có thể vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Ngay cả khi, người tâm thần gây thiệt hại về tài sản thì người giám hộ của người tâm thần sẽ có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do họ gây ra.

Đối với vụ nổ súng cướp tiệm vàng ở tỉnh Thừa Thiên Huế vào ngày 31/07/2022, ta có thể nhận thấy rằng việc đối tượng Ngô Văn Quốc đã sử dụng súng để đe dọa, uy hiếp, bóp cò nổ súng và loại súng mà đối tượng này sử dụng là AK. Súng AK là vũ khí quân dụng mà đối tượng sử dụng để uy hiếp, gây sức ép về mặt tinh thần cho những người có mặt tại tiệm vàng, tiến hành việc thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản là vàng trong tiệm được coi là hành vi trái pháp luật và có thể cấu thành 02 hành vi phạm tội: một là hành vi cướp tài sản theo quy định tại Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015, hai là hành vi chiếm đoạt sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại Điều 304 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Tại thời điểm mà đối tượng Quốc nổ súng và thực hiện hành vi cướp vàng tại tiệm vàng mà được cơ quan có thẩm quyền giám định pháp y tâm thần xác định đối tượng này bị bệnh tâm thần thì có thể sẽ được loại trừ trách nhiệm hình sự, không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một trong hai hành vi phạm tội được nêu trên dựa vào Điều 21 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Còn nếu tại thời điểm mà đối tượng này nổ súng cướp vàng vẫn đang trong trạng thái tinh thần minh mẫn, sáng suốt mà sau khi thực hiện xong hành vi phạm tội mới bị tâm thần và bị trước khi kết án thì đối tượng này buộc phải chữa bệnh. Sau khi khỏi bệnh sẽ có thể phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 49 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Nếu anh chị có bất kỳ vướng mắc nào về nội dung bài viết hoặc cần tư vấn trực tiếp thì vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật miễn phí của công ty qua số điện thoại 19006162 . Xin chân thành cảm ơn!