Cản trở cung cấp thông tin trong công tác phòng chống rửa tiền bị xử lý như thế nào?

Trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ tài chính, hoạt động rửa tiền ngày càng tinh vi, đe dọa nghiêm trọng đến an ninh tài chính và ổn định xã hội. Tại Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 (PCRT) đã khẳng định vai trò then chốt của việc thu thập và cung cấp thông tin kịp thời từ các tổ chức, cá nhân liên quan, nhằm phát hiện và ngăn chặn kịp thời các giao dịch đáng ngờ. Tuy nhiên, hành vi cản trở việc cung cấp thông tin này không chỉ làm suy yếu hiệu quả của công tác phòng ngừa mà còn có thể tạo điều kiện cho tội phạm lan rộng. Theo quy định tại Nghị định 143/2021/NĐ-CP, hành vi này bị xử lý nghiêm khắc bằng các biện pháp hành chính, thậm chí hình sự nếu gây hậu quả lớn, nhằm răn đe và bảo vệ lợi ích quốc gia.

1. Khái niệm và bản chất của "Cản trở cung cấp thông tin"

"Cản trở cung cấp thông tin" trong lĩnh vực Công tác phòng, chống rửa tiền là sự cố ý vi phạm nghĩa vụ pháp lý nhằm ngăn chặn, trì hoãn hoặc làm sai lệch quá trình các cơ quan chức năng tiếp cận, điều tra, xử lý tài sản do phạm tội mà có. Hành vi này có thể diễn ra dưới hình thức thụ động (không làm những gì pháp luật yêu cầu) hoặc chủ động (làm những điều bị pháp luật nghiêm cấm).

Bản chất của hành vi cản trở là phản ánh lỗi cố ý của chủ thể. Nếu sự thiếu sót chỉ là do sơ suất kỹ thuật hoặc năng lực quản lý yếu kém, nó thường chỉ bị xử lý hành chính. Tuy nhiên, khi hành vi không tuân thủ có mục đích rõ ràng nhằm bảo vệ người phạm tội hoặc tài sản phi pháp, nó sẽ cấu thành hành vi cản trở nguy hiểm và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

2. Các hành vi bị nghiêm cấm trong phòng, chống rửa tiền

Các hành vi cản trở, làm suy yếu công tác PCRT được phân loại như sau:

2.1. Cố ý không báo cáo giao dịch đáng ngờ (STR) hoặc giao dịch có giá trị lớn (CTR)

Đối tượng báo cáo có nghĩa vụ pháp lý phải báo cáo ngay lập tức các giao dịch có dấu hiệu đáng ngờ (STRs) hoặc các giao dịch vượt ngưỡng giá trị lớn (CTRs) theo quy định chi tiết tại Nghị định 19/2023/NĐ-CP. Hành vi không báo cáo, đặc biệt khi chủ thể biết rõ giao dịch có liên quan đến hành vi phạm tội nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, thể hiện sự bao che thụ động. Hành vi này sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, nhưng nếu đạt mức độ nguy hiểm cao và đáp ứng đủ các yếu tố cấu thành, nó có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Tội Không tố giác tội phạm (Điều 390 BLHS).

2.2. Cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, hoặc chậm trễ

Đây là hành vi làm sai lệch hồ sơ giao dịch, thông tin nhận biết khách hàng (KYC), hoặc thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng. Việc cố ý cung cấp thông tin sai lệch có thể nhằm mục đích đánh lừa cơ quan điều tra hoặc che giấu sự thật về nguồn gốc tài sản. Hành vi này trực tiếp làm cản trở khả năng truy vết và thu hồi tài sản bị rửa tiền. Việc chậm trễ báo cáo một cách có chủ đích cũng là hình thức cản trở, vì tính kịp thời là yếu tố then chốt trong việc ngăn chặn tiền được dịch chuyển qua các giai đoạn rửa tiền.

2.3. Che giấu, tiêu hủy tài liệu, hồ sơ, chứng cứ

Hành vi này cấu thành sự cản trở chủ động và trực tiếp nhất. Việc tiêu hủy, ẩn giấu các chứng từ giao dịch, hồ sơ khách hàng, hoặc bất kỳ dữ liệu nào liên quan đến tài sản phạm tội được thực hiện nhằm xóa bỏ "dấu vết, tang vật của tội phạm". Nếu hành vi này diễn ra sau khi đối tượng biết tội phạm đã được thực hiện, nó có thể cấu thành Tội Che giấu tội phạm (Điều 389 BLHS).   

2.4. Đe dọa, gây sức ép để ngăn chặn việc cung cấp thông tin

Đây là hành vi xâm phạm đến quyền lợi và an toàn của những người có trách nhiệm báo cáo hoặc tố giác (whistleblowers). Hành vi này không chỉ bị xử lý nghiêm khắc vì vi phạm các quy định về bảo vệ người báo cáo theo Luật PCTLRD, mà còn có thể bị xử lý theo các tội danh khác trong BLHS nếu hành vi đe dọa đủ nghiêm trọng để cấu thành tội phạm.

3. Các hành vi cản trở cụ thể cấu thành vi phạm

Các hành vi cản trở, làm suy yếu công tác PCRT được phân loại như sau:

3.1. Cố ý không báo cáo giao dịch đáng ngờ (STR) hoặc giao dịch có giá trị lớn (CTR)

Đối tượng báo cáo có nghĩa vụ pháp lý phải báo cáo ngay lập tức các giao dịch có dấu hiệu đáng ngờ (STRs) hoặc các giao dịch vượt ngưỡng giá trị lớn (CTRs) theo quy định chi tiết tại Nghị định 19/2023/NĐ-CP. Hành vi không báo cáo, đặc biệt khi chủ thể biết rõ giao dịch có liên quan đến hành vi phạm tội nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, thể hiện sự bao che thụ động. Hành vi này sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, nhưng nếu đạt mức độ nguy hiểm cao và đáp ứng đủ các yếu tố cấu thành, nó có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Tội Không tố giác tội phạm (Điều 390 BLHS).

3.2. Cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, hoặc chậm trễ

Đây là hành vi làm sai lệch hồ sơ giao dịch, thông tin nhận biết khách hàng (KYC), hoặc thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng. Việc cố ý cung cấp thông tin sai lệch có thể nhằm mục đích đánh lừa cơ quan điều tra hoặc che giấu sự thật về nguồn gốc tài sản. Hành vi này trực tiếp làm cản trở khả năng truy vết và thu hồi tài sản bị rửa tiền. Việc chậm trễ báo cáo một cách có chủ đích cũng là hình thức cản trở, vì tính kịp thời là yếu tố then chốt trong việc ngăn chặn tiền được dịch chuyển qua các giai đoạn rửa tiền.

3.3. Che giấu, tiêu hủy tài liệu, hồ sơ, chứng cứ

Hành vi này cấu thành sự cản trở chủ động và trực tiếp nhất. Việc tiêu hủy, ẩn giấu các chứng từ giao dịch, hồ sơ khách hàng, hoặc bất kỳ dữ liệu nào liên quan đến tài sản phạm tội được thực hiện nhằm xóa bỏ "dấu vết, tang vật của tội phạm". Nếu hành vi này diễn ra sau khi đối tượng biết tội phạm đã được thực hiện, nó có thể cấu thành Tội Che giấu tội phạm (Điều 389 BLHS).  

3.4. Đe dọa, gây sức ép để ngăn chặn việc cung cấp thông tin

Đây là hành vi xâm phạm đến quyền lợi và an toàn của những người có trách nhiệm báo cáo hoặc tố giác. Hành vi này không chỉ bị xử lý nghiêm khắc vì vi phạm các quy định về bảo vệ người báo cáo theo Luật PCTLRD, mà còn có thể bị xử lý theo các tội danh khác trong BLHS nếu hành vi đe dọa đủ nghiêm trọng để cấu thành tội phạm.

4. Cản trở việc cung cấp thông tin trong công tác phòng, chống rửa tiền bị xử lý thế nào?

4.1. Xử phạt vi phạm hành chính

Căn cứ tại Khoản 1 Điều 46 Nghị định 88/2019/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 143/2021/NĐ-CP), hành vi cản trở việc cung cấp thông tin phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền sẽ bị phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng.

Lưu ý: Đây là mức phạt tiền áp dụng đối với cá nhân; mức phạt tiền đối với tổ chức có cùng một hành vi vi phạm hành chính bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân (điểm b khoản 3 Điều 3 Nghị định 88/2019/NĐ-CP).

Việc xử lý VPHC trong lĩnh vực PCRT hiện nay được thực hiện chủ yếu dựa trên Nghị định số 88/2019/NĐ-CP của Chính phủ, quy định về xử phạt VPHC trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng. Nghị định này quy định các mức phạt đối với các hành vi không tuân thủ nghĩa vụ theo Luật PCRT, bao gồm:  

• Không xây dựng, ban hành hoặc thực hiện quy trình nội bộ về PCRT.
• Vi phạm quy định về nhận biết khách hàng (KYC), như không thu thập hoặc lưu trữ đầy đủ thông tin.  
• Không báo cáo hoặc báo cáo không kịp thời các giao dịch có giá trị lớn hoặc giao dịch đáng ngờ.
• Vi phạm quy định về bảo quản hồ sơ, tài liệu liên quan đến giao dịch và khách hàng.

Hình thức xử phạt chính là phạt tiền đối với tổ chức và cá nhân vi phạm. Ngoài ra, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, có thể áp dụng hình thức phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Do Nghị định 88/2019/NĐ-CP được ban hành dựa trên Luật PCRT 2012, hiện nay, Ngân hàng Nhà nước đang trong quá trình dự thảo Nghị định mới để thay thế và đồng bộ hóa với Luật PCRT 2022. Sự chậm trễ này dẫn đến một tình huống pháp lý mà trong đó các nghĩa vụ mới được chi tiết hóa trong Luật 2022 và Nghị định 19/2023/NĐ-CP có thể chưa được áp dụng các mức phạt VPHC tương xứng và chi tiết nhất theo tinh thần của Luật mới. Việc này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện Nghị định xử phạt để đảm bảo tính răn đe và hiệu quả thực thi, đặc biệt đối với các hành vi cản trở có tính chất tinh vi hơn.  

4.2. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Đối với các hành vi cản trở có lỗi cố ý và gây hậu quả nghiêm trọng hoặc liên quan đến tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, TNHS sẽ được truy cứu thông qua các tội danh gián tiếp liên quan đến hành vi cản trở hoạt động tố tụng, cụ thể là Che giấu tội phạm và Không tố giác tội phạm.

a. Tội Che giấu tội phạm (Điều 389 Bộ luật Hình sự 2025)

Hành vi cấu thành: Tội Che giấu tội phạm được quy định tại Điều 389 BLHS 2025. Hành vi cấu thành là hành vi của một người không hứa hẹn trước, nhưng sau khi biết tội phạm đã được thực hiện, đã che giấu người phạm tội, dấu vết, tang vật của tội phạm hoặc có hành vi khác cản trở việc phát hiện, điều tra, xử lý người phạm tội.  

Áp dụng trong PCTLRD: Trong công tác PCTLRD, hành vi cản trở như cố ý tiêu hủy, làm sai lệch các chứng từ tài chính, hồ sơ giao dịch, hoặc chuyển dịch tài sản phạm tội (tang vật) nhằm mục đích xóa dấu vết sẽ cấu thành tội này.

Khung hình phạt: Tùy thuộc vào tội phạm nguồn bị che giấu, hình phạt cao nhất đối với Tội che giấu tội phạm có thể lên đến 7 năm tù.  

Vấn đề miễn trừ thân thích: Khoản 2 Điều 18 BLHS 2025 quy định người thân thích (cha, mẹ, vợ, chồng,...) của người phạm tội không phải chịu TNHS, trừ trường hợp che giấu các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng khác. Tội Rửa tiền (Điều 324 BLHS) có khung hình phạt tối đa lên đến 15 năm tù và thường liên quan đến các tội phạm nguồn đặc biệt nghiêm trọng (như tham ô, tham nhũng). Do đó, trong các vụ án rửa tiền quy mô lớn (điển hình như vụ án Giang Kim Đạt ), hành vi che giấu tài sản phi pháp (tang vật) của người thân có thể không được miễn trách nhiệm hình sự nếu tội phạm nguồn là tội đặc biệt nghiêm trọng, thể hiện sự nghiêm khắc của pháp luật đối với việc bao che tài sản phạm pháp.  

b. Tội Không tố giác tội phạm (Điều 390 Bộ luật Hình sự 2015/2017)

Hành vi cấu thành: Tội Không tố giác tội phạm được quy định tại Điều 390 BLHS. Hành vi cấu thành là việc người nào biết rõ một trong các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng (quy định tại Khoản 2 hoặc Khoản 3 Điều 14 BLHS) đang được chuẩn bị hoặc đã được thực hiện mà không tố giác.  

Áp dụng trong PCTLRD: Đây là cơ sở pháp lý để xử lý các cán bộ, nhân viên tổ chức báo cáo cố ý không thực hiện nghĩa vụ báo cáo giao dịch đáng ngờ (STR) khi họ biết rõ giao dịch đó là hành vi rửa tiền liên quan đến tội phạm đặc biệt nghiêm trọng (lỗi cố ý).  

Khung hình phạt: Người phạm tội có thể bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.  

c. Các tội danh khác liên quan đến chức vụ (Đối với Cán bộ Nhà nước)

Đối với cán bộ, cơ quan nhà nước được giao nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động PCTLRD , nếu có hành vi cản trở do lợi dụng chức vụ hoặc thiếu trách nhiệm (ví dụ: cố ý bỏ qua hành vi vi phạm, không thực hiện thanh tra khi có dấu hiệu rửa tiền) gây hậu quả nghiêm trọng, họ có thể bị truy cứu TNHS theo các tội danh về chức vụ tại BLHS, nhằm đảm bảo tính liêm chính của cơ quan thực thi pháp luật.  

4.3. Trách nhiệm dân sự và kỷ luật

a. Trách nhiệm Dân sự (Bồi thường thiệt hại)

Nếu hành vi cản trở cung cấp thông tin của tổ chức hoặc cá nhân gây ra thiệt hại thực tế cho Nhà nước, các tổ chức liên quan hoặc các cá nhân bị hại (ví dụ: làm thất thoát tài sản, cản trở việc thu hồi tài sản bị chiếm đoạt), chủ thể gây ra thiệt hại phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định của Bộ luật Dân sự.  

b. Trách nhiệm Kỷ luật (đối với cán bộ, công chức, viên chức)

Đối với cán bộ, công chức, viên chức tại các cơ quan quản lý nhà nước (như Ngân hàng Nhà nước, các Bộ quản lý chuyên ngành) , hành vi cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong công tác PCTLRD sẽ bị xử lý kỷ luật theo quy định tại Nghị định 112/2020/NĐ-CP (hoặc các văn bản sửa đổi, thay thế). Chế tài kỷ luật có thể bao gồm khiển trách, cảnh cáo, hoặc hình thức nghiêm khắc nhất là cách chức hoặc buộc thôi việc, đặc biệt nếu hành vi vi phạm nghĩa vụ giám sát, thanh tra gây ra hậu quả nghiêm trọng hoặc có lỗi cố ý. Chế tài kỷ luật là một công cụ mạnh mẽ để đảm bảo sự tuân thủ trong hệ thống công quyền, hoạt động song song với các chế tài hành chính hoặc hình sự.

Kết luận

Tóm lại, việc cản trở cung cấp thông tin trong phòng chống rửa tiền không chỉ vi phạm pháp luật mà còn góp phần nuôi dưỡng hệ sinh thái tội phạm tài chính, gây thiệt hại lâu dài cho nền kinh tế. Với mức phạt hành chính từ 150 triệu đến 250 triệu đồng theo Nghị định 143/2021/NĐ-CP, pháp luật Việt Nam đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc bảo vệ hệ thống tài chính minh bạch và bền vững. Để đạt hiệu quả cao nhất, các tổ chức, cá nhân cần nâng cao ý thức tuân thủ, hợp tác chặt chẽ với cơ quan chức năng, đồng thời đẩy mạnh giáo dục pháp luật. Chỉ khi mọi chủ thể cùng hành động, chúng ta mới có thể xây dựng một môi trường tài chính an toàn, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Mọi vướng mắc pháp lý hãy gọi ngay hotline tổng đài: 1900.6162 để được tư vấn pháp luật trực tuyến. Email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ khi có yêu cầu. Trân trọng!