Quy chế phối hợp phòng, chống tội phạm rửa tiền, tài trợ khủng bố

Hiện nay, Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, như: Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành, nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường khả năng kiểm soát các dòng tiền bất hợp pháp. Tuy nhiên, do tính chất liên ngành, đa lĩnh vực của các tội phạm này, việc xử lý hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều cơ quan như: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, cơ quan hải quan, thuế, và cả khối tư pháp quốc tế. Để đáp ứng yêu cầu đó, hệ thống quy chế phối hợp phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố đã và đang được xây dựng, cập nhật và triển khai theo hướng ngày càng chuyên sâu, hiệu quả và phù hợp với chuẩn mực quốc tế (FATF, APG...).

1. Định nghĩa và nguyên tắc cốt lõi của phối hợp liên ngành

Quy chế 1947/QĐ-TTg là văn bản pháp lý cấp Chính phủ nhằm thiết lập một cơ chế hợp tác đồng bộ, có hệ thống giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác nhau để đạt được mục tiêu chung là phòng ngừa và đấu tranh chống ML/TF. 

Quy chế này gồm 12 Điều, được xây dựng dựa trên các nguyên tắc cơ bản, đảm bảo sự phối hợp phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật và thẩm quyền của mỗi cơ quan. Sự hợp tác phải được thực hiện trên tinh thần kịp thời, chính xác, và đặc biệt chú trọng đến tính bảo mật của thông tin được trao đổi.  

2. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Quy chế quy định chi tiết về nguyên tắc, hình thức, nội dung và trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan trong công tác phòng, chống ML/TF.  

• Phạm vi: Công tác này bao gồm phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm rửa tiền và tài trợ khủng bố, cũng như công tác hợp tác quốc tế nhằm đáp ứng các yêu cầu quốc tế liên quan.
• Đối tượng: Quy chế áp dụng đối với các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ (bao gồm Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, v.v.) và các tổ chức liên quan khác tham gia vào hệ thống AML/CFT.

3. Các hình thức phối hợp pháp định

Để đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp với nội dung cũng như điều kiện phối hợp cụ thể, Quy chế 1947/QĐ-TTg quy định các hình thức phối hợp đa dạng:  

• Trao đổi thông tin nhanh chóng: Sử dụng Công văn, thư điện tử, điện thoại, hoặc fax để phục vụ việc trao đổi thông tin thường xuyên hoặc yêu cầu khẩn cấp.
• Hội nghị và Lấy ý kiến: Tổ chức họp trao đổi, lấy ý kiến áp dụng cho các vấn đề chiến lược, chính sách, hoặc các vụ việc phức tạp cần sự thống nhất cao về định hướng xử lý.
• Thành lập các Đoàn kiểm tra, giám sát liên ngành: Đây là hình thức phối hợp quan trọng nhất trong công tác phòng ngừa, nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện trong việc giám sát tuân thủ của các đối tượng báo cáo.

Việc pháp điển hóa các kênh trao đổi nhanh như điện thoại và thư điện tử cho thấy nỗ lực của Chính phủ nhằm vượt qua các rào cản hành chính truyền thống. Tội phạm tài chính diễn ra với tốc độ rất nhanh, và nếu cơ quan điều tra chỉ dựa vào công văn chính thức, hoạt động đóng băng tài sản hoặc truy vết dòng tiền sẽ bị chậm trễ. Quy chế chấp nhận các hình thức giao tiếp nhanh chóng này để tạo cơ sở pháp lý cho việc trao đổi thông tin khẩn cấp giữa Cơ quan Tình báo Tài chính (FIU, thuộc NHNN) và các Cơ quan Thực thi Pháp luật (LEA), qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động trong công tác đấu tranh. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cực kỳ cao về bảo mật thông tin khi sử dụng các kênh trao đổi phi chính thức.  

4. Nội dung phối hợp trong công tác phòng ngừa

Công tác phòng ngừa được Quy chế 1947/QĐ-TTg chi tiết hóa thành ba nội dung phối hợp chính: trao đổi thông tin, tuyên truyền, và kiểm tra, giám sát.  

4.1. Phối hợp trong trao đổi và cung cấp thông tin về phòng, chống tội phạm rửa tiền và tài trợ khủng bố

Cơ chế này nhằm đảm bảo thông tin về rủi ro và phương thức phạm tội được chia sẻ đầy đủ, giúp các cơ quan quản lý và các đối tượng báo cáo cập nhật và điều chỉnh biện pháp phòng ngừa.

a. Nhiệm vụ chủ trì của bộ công an và bộ quốc phòng

Bộ Công an, với vai trò là cơ quan thực thi pháp luật chủ trì, có nhiệm vụ cung cấp thông tin về phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm rửa tiền và tài trợ khủng bố. Bộ này cũng cung cấp kết quả điều tra, xử lý các vụ việc cụ thể để các cơ quan khác tham khảo, đưa vào đánh giá rủi ro. Ngoài ra, Bộ Công an có trách nhiệm phối hợp rà soát, thu thập thông tin để đáp ứng yêu cầu đánh giá đa phương của Nhóm Châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG). Bộ Quốc phòng phối hợp trong các vấn đề liên quan đến phòng, chống tài trợ khủng bố, đặc biệt là các thông tin liên quan đến an ninh quốc gia.  

b. Nhiệm vụ chủ trì của ngân hàng nhà nước Việt Nam (NHNN)

NHNN, đại diện cho Cơ quan Tình báo Tài chính quốc gia, chủ trì cung cấp thông tin về công tác phòng, chống rửa tiền theo Luật Phòng, chống rửa tiền, bao gồm kết quả đánh giá rủi ro quốc gia và rủi ro ngành. NHNN cũng là đơn vị cung cấp thông tin tình báo tài chính phục vụ xác minh, điều tra các vụ việc nghi ngờ (STRs/CTRs). 

c. Trách nhiệm của các bộ, cơ quan khác

Các bộ, cơ quan khác có trách nhiệm cung cấp thông tin theo đề nghị của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, hoặc NHNN. Một chi tiết pháp lý quan trọng là việc các cơ quan này phải cung cấp thông tin trong thời hạn 60 ngày làm việc theo yêu cầu (chi tiết cụ thể trong Quy chế). Ngoài ra, các cơ quan cũng phải trao đổi kết quả công tác phòng chống ML/TF định kỳ hoặc đột xuất với NHNN và Bộ Công an.  

4.2. Phối hợp trong công tác tuyên truyền về phòng, chống tội phạm rửa tiền và tài trợ khủng bố

Mục tiêu của công tác tuyên truyền là nâng cao nhận thức cho công chúng, các đối tượng báo cáo, và cán bộ nhà nước về rủi ro ML/TF và tầm quan trọng của việc tuân thủ pháp luật.

Cung cấp nội dung: Bộ Công an và Bộ Quốc phòng cung cấp thông tin nhạy cảm nhưng cần thiết về phương thức, thủ đoạn, các vụ án, và diễn biến khủng bố để phục vụ công tác tuyên truyền. NHNN cung cấp thông tin về rủi ro rửa tiền quốc gia, tình hình phòng chống quốc gia, và các khuyến nghị quốc tế.  

Triển khai tuyên truyền: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTT&DL) có vai trò chỉ đạo các cơ quan truyền thông thuộc phạm vi quản lý thực hiện tuyên truyền. Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, và Thông tấn xã Việt Nam chủ động phối hợp, triển khai thông tin, đồng thời đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái nhằm xuyên tạc chính sách AML/CFT của Việt Nam.  

4.3. Phối hợp trong công tác kiểm tra, giám sát các tổ chức trong việc chấp hành các quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố

Cơ chế kiểm tra, giám sát liên ngành là điểm nhấn quan trọng, thể hiện sự mở rộng phạm vi quản lý rủi ro ra ngoài lĩnh vực tài chính truyền thống, đặc biệt là đối với các ngành nghề và tổ chức phi tài chính (DNFBPs).

a. Phân định trách nhiệm của 07 bộ chủ trì

Quyết định 1947/QĐ-TTg phân định trách nhiệm kiểm tra, giám sát tuân thủ AML/CFT rõ ràng cho 07 Bộ/Cơ quan chủ trì đối với các đối tượng báo cáo thuộc phạm vi quản lý:  

• Ngân hàng Nhà nước (NHNN): Chủ trì kiểm tra, giám sát lĩnh vực ngân hàng, tổ chức tín dụng, và các tổ chức thanh toán.
• Bộ Tài chính: Chủ trì kiểm tra, giám sát lĩnh vực bảo hiểm, chứng khoán, trò chơi có thưởng, kinh doanh vàng, và dịch vụ kế toán/kiểm toán.  
• Bộ Xây dựng: Chủ trì kiểm tra, giám sát lĩnh vực kinh doanh bất động sản (trừ việc cho thuê, cho thuê lại bất động sản và dịch vụ tư vấn bất động sản).  
• Bộ Tư pháp: Được bổ sung nhiệm vụ chủ trì kiểm tra, giám sát đối với dịch vụ công chứng, luật sư, và tổ chức hành nghề luật sư.  
• Bộ Công Thương: Được bổ sung nhiệm vụ kiểm tra, giám sát các tổ chức thương mại điện tử và các hoạt động có nguy cơ rửa tiền xuyên biên giới.  
• Bộ Công an: Tham gia hoặc chủ trì các Đoàn kiểm tra, giám sát liên ngành đối với các đối tượng có rủi ro cao.
• Bộ Khoa học và Công nghệ: Phối hợp trong quản lý các lĩnh vực công nghệ có nguy cơ bị lợi dụng ML/TF.

b. Cơ chế thành lập và vận hành đoàn kiểm tra, giám sát liên ngành

Các đơn vị chủ trì (ví dụ: NHNN, Bộ Tài chính) chịu trách nhiệm thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành. Các bộ, cơ quan khác có trách nhiệm phối hợp tham gia các Đoàn kiểm tra, giám sát này theo đề nghị. Cơ chế này cho phép lồng ghép hoặc phối hợp việc thành lập Đoàn kiểm tra, giám sát liên ngành với các đoàn kiểm tra khác có liên quan, nhằm tối ưu hóa nguồn lực và tránh chồng chéo.  

c. Phối hợp ở cấp địa phương

Quy chế cũng đảm bảo tính xuyên suốt bằng cách quy định trách nhiệm của các Bộ chủ trì hướng dẫn các Sở, ngành tại địa phương (ví dụ: Sở Xây dựng) tham mưu cấp có thẩm quyền thành lập Đoàn kiểm tra, giám sát liên ngành đối với đối tượng báo cáo tại địa bàn.  

5. Nội dung phối hợp trong công tác đấu tranh

Công tác đấu tranh chống tội phạm rửa tiền và tài trợ khủng bố đòi hỏi sự phối hợp khẩn cấp và linh hoạt hơn nhiều so với công tác phòng ngừa, chủ yếu tập trung vào việc chia sẻ thông tin tình báo và hỗ trợ điều tra.

5.1. Trao đổi và cung cấp thông tin nghi ngờ

Trong giai đoạn đấu tranh, trọng tâm phối hợp là việc chia sẻ kịp thời các thông tin tình báo tài chính (Financial Intelligence) từ NHNN/Cục PCRT đến các cơ quan thực thi pháp luật, đặc biệt là Bộ Công an. Nội dung trao đổi tập trung vào các giao dịch, hoạt động có dấu hiệu rửa tiền hoặc liên quan đến tài trợ khủng bố.  

Sự chậm trễ trong việc cung cấp thông tin có thể khiến tội phạm kịp thời chuyển tiền, tẩu tán tài sản. Do đó, Quy chế nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cung cấp thông tin kịp thời để phục vụ công tác điều tra, truy tố, xử lý tội phạm, đặc biệt là việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp như phong tỏa hoặc tạm giữ tài sản.

5.2. Các hình thức phối hợp trong điều tra và xử lý tội phạm

Quy chế 1947/QĐ-TTg cho phép áp dụng các hình thức phối hợp đã nêu tại Điều 3 một cách linh hoạt nhất để phục vụ hoạt động tác chiến.  

Khả năng chấp nhận hình thức phối hợp nhanh chóng như thư điện tử hoặc điện thoại là thiết yếu trong công tác đấu tranh. Tội phạm rửa tiền thường lợi dụng các kênh chuyển tiền tức thời. Nếu Cơ quan Điều tra phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình công văn chính thức, cơ hội thu hồi tài sản tội phạm (Asset Recovery) gần như bằng không. Việc pháp điển hóa các hình thức liên lạc nhanh tạo cơ sở pháp lý cho việc trao đổi thông tin khẩn cấp giữa các cơ quan, từ đó tăng cường tốc độ và hiệu quả điều tra.

Cơ chế phối hợp còn mở rộng sang việc hỗ trợ pháp lý trong quá trình thu hồi tài sản tội phạm và tương trợ tư pháp quốc tế, với sự tham gia của Bộ Ngoại giao và Bộ Tư pháp, nhằm giải quyết các yêu cầu liên quan đến ML/TF xuyên quốc gia.

Kết luận

Quyết định số 1947/QĐ-TTg, ban hành Quy chế phối hợp liên ngành trong phòng, chống tội phạm rửa tiền và tài trợ khủng bố, là một văn bản pháp lý cấp thiết và là cột mốc quan trọng trong việc thể chế hóa cơ chế hợp tác liên ngành tại Việt Nam. Quy chế đã phân định rõ ràng trách nhiệm giám sát đối với các ngành nghề và tổ chức phi tài chính (DNFBPs), cung cấp các hình thức phối hợp linh hoạt để đáp ứng yêu cầu tốc độ trong công tác đấu tranh.

Quy chế 1947/QĐ-TTg không chỉ là công cụ để nâng cao hiệu quả hoạt động phòng, chống tội phạm trong nước mà còn là bằng chứng cụ thể về cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế (FATF/APG). Việc thực thi thành công Quy chế này đòi hỏi sự đồng bộ về quy trình, đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ và nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ, qua đó góp phần bảo vệ sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia và nâng cao uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

Mọi vướng mắc pháp lý hãy gọi ngay hotline tổng đài: 1900.6162 để được tư vấn pháp luật trực tuyến. Email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ khi có yêu cầu. Trân trọng!