Mục lục bài viết

Đất đai là nguồn tài nguyên đặc biệt của quốc gia, giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và ổn định đời sống của Nhân dân. Trong thực tiễn quản lý đất đai, việc thiếu đồng bộ, phân tán thông tin và khó khăn trong tiếp cận dữ liệu đã từng là rào cản lớn đối với công tác quản lý nhà nước cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Nhận thức rõ yêu cầu đó, Luật Đất đai 2024 đã có bước đổi mới căn bản khi quy định cụ thể về cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai – nền tảng quan trọng để số hóa toàn diện lĩnh vực đất đai. Việc xây dựng, vận hành và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu này không chỉ góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận thông tin đất đai, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

1. Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai là gì?

Theo khoản 14 điều 3 Luật đất đai 2024 thì Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai là hệ thống thông tin tập trung, thống nhất trên phạm vi cả nước, được hình thành từ việc tích hợp các cơ sở dữ liệu đất đai ở trung ương và địa phương. Trong hệ thống này, dữ liệu đất đai được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, được chuẩn hóa, sắp xếp và tổ chức một cách khoa học nhằm bảo đảm việc lưu trữ, truy cập, khai thác, chia sẻ, quản lý và cập nhật thông tin được thực hiện thông qua các phương tiện điện tử hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý cơ sở dữ liệu đất đai giúp nâng cao độ chính xác, tính đồng bộ và khả năng kết nối giữa các cấp, các ngành.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về đất đai, là nền tảng phục vụ việc xây dựng, điều chỉnh chính sách, pháp luật, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Thông qua việc khai thác và sử dụng dữ liệu đất đai, cơ quan nhà nước có cơ sở để thực hiện các hoạt động như đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận, xác định giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải quyết tranh chấp đất đai. Bên cạnh đó, hệ thống này còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ, cung cấp thông tin đất đai cho người dân, doanh nghiệp và các tổ chức có liên quan, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất đai theo quy định của pháp luật.

2. Quy định về cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai theo Luật đất đai 2024

Theo Điều 165 của Luật Đất đai 2024, cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai được quy định như một phần quan trọng trong hệ thống quản lý đất đai của quốc gia. Các quy định liên quan đến việc xây dựng, quản lý và cập nhật cơ sở dữ liệu này nhằm đảm bảo tính pháp lý, minh bạch, và khả năng tiếp cận thông tin của cơ quan nhà nước cũng như người dân.

2.1. Thành phần cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai 

Theo khoản 1 Điều 165 Luật đất đai 2024, cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai bao gồm nhiều thành phần quan trọng, như sau:

- Cơ sở dữ liệu về văn bản quy phạm pháp luật về đất đai: Đây là kho dữ liệu tập trung tất cả các văn bản pháp luật liên quan đến đất đai, bao gồm các quy định, nghị định, thông tư hướng dẫn. Việc kết nối và chia sẻ các dữ liệu này với cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật nhằm đảm bảo mọi cơ quan và cá nhân có thể truy cập, tham khảo để thực hiện các hoạt động quản lý và sử dụng đất đúng theo pháp luật hiện hành.

- Cơ sở dữ liệu địa chính: Là phần dữ liệu chính, lưu trữ thông tin về thửa đất, vị trí, kích thước, hiện trạng sử dụng đất và quyền sở hữu. Đây là thông tin quan trọng phục vụ cho việc xác định quyền sử dụng đất của người dân và doanh nghiệp, đồng thời giúp cơ quan nhà nước theo dõi tình trạng và biến động của đất đai.

- Cơ sở dữ liệu về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Bao gồm thông tin về việc quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đai trong các khu vực, hỗ trợ cho công tác quản lý và điều phối đất đai phục vụ mục đích phát triển kinh tế, xã hội, cũng như bảo vệ môi trường.

- Cơ sở dữ liệu về giá đất: Dữ liệu này chứa thông tin về giá đất được quy định tại từng khu vực và theo từng mục đích sử dụng. Giá đất là yếu tố quan trọng trong các giao dịch liên quan đến mua bán, chuyển nhượng, và các thủ tục về thuế đất.

- Cơ sở dữ liệu về thanh tra, kiểm tra, tiếp công dân, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai: Đây là dữ liệu về các hoạt động giám sát, thanh tra và giải quyết các vấn đề liên quan đến tranh chấp đất đai. Những dữ liệu này giúp minh bạch hóa quá trình giải quyết các vấn đề về đất đai và hỗ trợ việc xử lý nhanh chóng các khiếu nại từ phía công dân và doanh nghiệp.

- Cơ sở dữ liệu khác liên quan đến đất đai: Bao gồm các thông tin về điều tra, đánh giá, bảo vệ và cải tạo đất, giúp bảo đảm tính bền vững trong việc sử dụng và khai thác tài nguyên đất.

2.2. Nguyên tắc xây dựng và thẩm quyền quy định Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai

Theo quy định của khoản 2 điều 165 Luật Đất đai năm 2024, Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai được xây dựng theo nguyên tắc đồng bộ và thống nhất trong phạm vi cả nước, bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về dữ liệu và hạ tầng kỹ thuật. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai theo nguyên tắc này nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa các cơ sở dữ liệu đất đai ở trung ương và địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết nối, liên thông, chia sẻ và khai thác thông tin đất đai. Qua đó, cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai trở thành nền tảng quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước về đất đai, lập và điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, xác định giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cũng như cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Bên cạnh nguyên tắc xây dựng đồng bộ, thống nhất, khoản 3 điều 165 Luật Đất đai năm 2024 cũng quy định rõ thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường trong việc quy định nội dung, cấu trúc và kiểu thông tin của Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Trên cơ sở quy định này, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành các văn bản hướng dẫn nhằm thống nhất cách thức xây dựng, quản lý, cập nhật và khai thác dữ liệu đất đai trên phạm vi toàn quốc. Việc giao thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường không chỉ bảo đảm tính thống nhất về mặt pháp lý và kỹ thuật của hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực đất đai, bảo đảm tính công khai, minh bạch và phục vụ tốt hơn nhu cầu tiếp cận thông tin đất đai của người dân, doanh nghiệp theo quy định của pháp luật.

3. Quy định về việc khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là nền tảng thông tin thống nhất, tập trung và có giá trị pháp lý cao. Việc khai thác, sử dụng thông tin từ cơ sở dữ liệu này không chỉ phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý, điều hành của các cơ quan nhà nước mà còn đáp ứng nhu cầu chính đáng của người sử dụng đất, tổ chức, cá nhân trong xã hội.

Do đó, khoản 5 Điều 166 Luật đất đai 2024 quy định cụ thể, chặt chẽ về nguyên tắc, chủ thể, phạm vi, điều kiện và nghĩa vụ tài chính khi khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch, an toàn dữ liệu, đồng thời phát huy tối đa giá trị của nguồn tài nguyên thông tin đất đai.

- Dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai có giá trị sử dụng chính thức, tương đương văn bản giấy được cơ quan có thẩm quyền cung cấp;
 Quy định này khẳng định giá trị pháp lý của dữ liệu đất đai dưới dạng điện tử, tạo cơ sở để sử dụng trực tiếp dữ liệu số trong quản lý nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính, giao dịch và các hoạt động có liên quan mà không bắt buộc phải xuất trình văn bản giấy, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực đất đai.

- Cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu của Bộ, ngành, địa phương, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội được khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai thuộc phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình

Quy định này xác định rõ các chủ thể được quyền khai thác thông tin đất đai để phục vụ hoạt động quản lý, điều hành, thực thi công vụ, đồng thời giới hạn phạm vi khai thác theo đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, nhằm bảo đảm việc sử dụng thông tin đúng mục đích và đúng thẩm quyền.

- Người sử dụng đất được khai thác thông tin của mình trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai

Nội dung này bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người sử dụng đất đối với dữ liệu liên quan trực tiếp đến thửa đất, quyền và nghĩa vụ của mình, qua đó tăng cường tính công khai, minh bạch và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

- Tổ chức, cá nhân không thuộc quy định tại điểm b và điểm c khoản này có nhu cầu khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai phải được sự đồng ý của cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai theo quy định của pháp luật

Quy định này nhằm kiểm soát chặt chẽ việc tiếp cận và sử dụng thông tin đất đai đối với các chủ thể khác, bảo đảm an toàn dữ liệu, tránh việc khai thác tràn lan, sử dụng sai mục đích hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân liên quan.

- Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân được tiếp cận, khai thác thông tin, dữ liệu về đất đai theo quy định của pháp luật. Khuyến khích các tổ chức, cá nhân phản hồi, cung cấp, bổ sung thông tin cho cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai

Quy định này thể hiện chính sách của Nhà nước trong việc thúc đẩy tiếp cận thông tin đất đai một cách minh bạch, đồng thời khuyến khích sự tham gia của xã hội trong việc phản hồi, cập nhật, bổ sung thông tin, góp phần hoàn thiện và nâng cao chất lượng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

- Việc khai thác, sử dụng thông tin, dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai phải trả phí khai thác, sử dụng tài liệu đất đai và giá cung cấp dịch vụ thông tin, dữ liệu về đất đai theo quy định

Quy định này xác lập nghĩa vụ tài chính đối với tổ chức, cá nhân khi khai thác và sử dụng thông tin đất đai, bảo đảm có nguồn lực để duy trì, vận hành, cập nhật và phát triển hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu đất đai một cách ổn định, lâu dài.

- Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý, sử dụng phí khai thác và sử dụng tài liệu đất đai từ Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai; Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường quyết định giá sản phẩm, dịch vụ gia tăng sử dụng thông tin từ cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin đất đai theo quy định của pháp luật về giá

 Quy định này phân định rõ thẩm quyền giữa các bộ trong quản lý tài chính và định giá dịch vụ liên quan đến thông tin đất đai, bảo đảm việc thu phí, xác định giá sản phẩm, dịch vụ được thực hiện thống nhất, minh bạch và phù hợp với pháp luật về phí và giá.

Nhìn chung, các quy định về khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ, vừa bảo đảm giá trị pháp lý của dữ liệu số, vừa xác định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các chủ thể tham gia. Qua đó, không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai mà còn góp phần thúc đẩy công khai, minh bạch, cải cách thủ tục hành chính và phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận, sử dụng thông tin đất đai.

Kết luận 

Quy định về cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai theo Luật Đất đai 2024 là bước tiến quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa quản lý đất đai ở Việt Nam. Cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất, đầy đủ và cập nhật kịp thời sẽ giúp các cơ quan nhà nước ra quyết định chính xác, hạn chế tranh chấp, khiếu nại, đồng thời tăng cường sự giám sát của xã hội đối với hoạt động quản lý, sử dụng đất. Bên cạnh đó, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu đất đai với các cơ sở dữ liệu quốc gia khác còn góp phần thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, phát triển chính phủ số và kinh tế số. Trong thời gian tới, việc tổ chức thực hiện nghiêm túc và hiệu quả các quy định này sẽ là yếu tố then chốt để Luật Đất đai 2024 đi vào cuộc sống, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.