Mục lục bài viết

>> Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi:  1900 6162

 

Trả lời:

1. Khái niệm chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu

Khái niệm chứng cứ là cơ sở để giải quyết những vấn đề quan trọng khác như các thuộc tính của chứng cứ, các phương pháp thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự (TTHS) ... Nội hàm của khái niệm chứng cứ còn có ảnh hưởng đến việc xác định quyền và nghĩa vụ của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và có mối quan hệ biện chứng với việc thực hiện các nguyên tắc của luật tố tụng hình sự. Do không trực tiếp chứng kiến sự việc phạm tội nên cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải dựa vào các thông tin liên quan đến đối tượng chứng minh được thu thập theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định để kết luận các tình tiết nhằm giải quyết đúng đắn vụ án hình sự (VAHS).
Tức là, phải căn cứ vào chứng cứ đã thu thập được theo quy định của pháp luật để rút ra kết luận nhằm giải quyết vụ án hình sự. Chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu (XPSH) là những gì có thật, tồn tại khách quan và được thu thập theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Với tính chất là sự vật, hiện tượng tồn tại trong thế giới khách quan, chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu phải tuân theo những quy luật chung của quá trình nhận thức khách quan mà các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã chứng minh rằng: Con người có thể nhận thức được thế giới khách quan và quy luật của nó; trên thế giới không có sự vật, hiện tượng không thể nhận thức được, mà chỉ có sự vật, hiện tượng chưa nhận thức được, nhưng con người sẽ nhận thức được.
Theo lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, mọi tội phạm xảy ra trên thực tế, con người đều có thể phát hiện, chứng minh được và mọi sự vật, hiện tượng đều có thuộc tính phản ánh, nên các hành vi phạm tội đều để lại dấu vết trong thế giới khách quan. Trên cơ sở việc thu thập đầy đủ, có hệ thống các dấu vết này, con người có thể nhận thức được diễn biến của hành vi phạm tội.
Có rất nhiều quan điểm khác liên quan đến chứng cứ trong vụ án hình sự,  từ đó có thể rút ra khái niệm chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu như sau: Chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu là những thông tin có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) quy định và đã được kiểm tra, đánh giá công khai tại phiên tòa, được dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội xâm phạm sở hữu, người thực hiện hành vi phạm tội xâm phạm sở hữu và những tình tiết khác có ý nghĩa để Toà án ban hành bản án, quyết định giải quyết vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu.
 

2. Đặc điểm của chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu:

Chứng cứ trong vụ án hình sự sơ thẩm có 03 đặc điểm chính gồm: Tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháp. Luật Minh Khuê phân tích cụ thể như sau:
 

2.1. Tính khách quan:

Thứ nhất, chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu thể hiện đầy đủ ba thuộc tính của chứng cứ, đó là tính khách quan, liên quan và hợp pháp.

Chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu là những thông tin có thật, tức là phải tồn tại trong thực tế khách quan. Chứng cứ được sử dụng làm căn cứ để xác định tội phạm xâm phạm sở hữu, người phạm tội và những tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu, cho nên để bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu phải có tính khách quan. Nếu chứng cứ không bảo đảm thuộc tính khách quan, việc xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu chắc chắn sẽ dẫn tới oan, sai. Tính khách quan của chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu có cơ sở lý luận là nguyên tắc khách quan của chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Nguyên tắc khách quan của chủ nghĩa duy vật biện chứng đòi hỏi khi xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu phải xuất phát từ những thông tin tồn tại trong thực tế khách quan, tôn trọng sự thật, tránh thái độ chủ quan, nóng vội, phiến điện, định kiến, không trung thực, đồng thời phải phát huy nỗ lực chủ quan của Thẩm phán, Hội thẩm trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu.
 

2.2. Tính liên quan:

Những thông tin có thật, tồn tại khách quan, chỉ được coi là chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu khi có liên quan đến vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu, khi nó chứng minh cho những vấn đề cần biết, nhưng chưa biết. Chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội xâm phạm sở hữu, người thực hiện hành vi phạm tội, cũng như các tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu, cho nên chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu phải có tính liên quan. Tính liên quan của chứng cứ có cơ sở lý luận là nguyên tắc toàn diện của chủ nghĩa duy vật biện chứng. Khi giải quyết vụ án hình sự, phải xem xét toàn diện các mối quan hệ có liên quan đến vụ án, rút ra được những mối quan hệ bản chất, chủ yếu để làm sáng tỏ bản chất vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu. Việc xác định tính liên quan của chứng cứ về các tội xâm phạm sở hữu phụ thuộc vào nhận thức đúng đắn, khách quan, toàn diện của người tiến hành tố tụng đối với bản chất vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu để tránh thu thập tài liệu một cách tràn lan, đồng thời lại không bỏ sót những tài liệu có liên quan đến vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu.
 

2.3. Tính hợp pháp:

Thứ hai, chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu là cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề phải chứng minh của vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu.

Tính hợp pháp của chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu được thể hiện ở việc chứng cứ được chứa đựng trong những nguồn và được thu thập bằng những biện pháp do pháp luật tố tụng hình sự quy định. Nguồn chứng cứ được hiểu là nơi, mà từ đó, cơ quan tiến hành tố tụng cũng như người tiến hành tố tụng có thể tìm ra chứng cứ trong vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu. Biện pháp thu thập chứng cứ là cách thức mà các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng sử dụng để thu thập chứng cứ. Những tài liệu không được phản ánh từ những nguồn và thu thập bằng những biện pháp do pháp luật tố tụng hình sự quy định, thì không được coi là chứng cứ để làm căn cứ ra bản án, quyết định trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu.
Ba thuộc tính của chứng cứ có mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại lẫn nhau. Tính khách quan là tiền đề của tính hợp pháp, tính liên quan; tính liên quan tạo tiền đề bảo đảm tính hợp pháp, tính khách quan; tính hợp pháp là cơ sở pháp lý của tính khách quan và tính liên quan. Chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu phải là sự thống nhất của ba thuộc tính, thỏa mãn đầy đủ ba thuộc tính, nếu thiếu một trong ba thuộc tính, thì không được xác định là chứng cứ.
Những vấn đề phải chứng minh của vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu là những tình tiết, sự kiện cần phải làm rõ trong một vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu. Làm rõ những vấn đề phải chứng minh là để rút ra kết luận về bản chất của vụ án là mục đích của hoạt động chứng minh vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu trong quá trình xét xử sơ thẩm và mục đích này chỉ đạt được khi có phương tiện chứng minh là chứng cứ.
Trong xét xử sơ thẩm của vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu cần phải xác định đối tượng chứng minh, điều này quyết định tính có kế hoạch của việc xét xử sơ thẩm của Toà án, tính định hướng có mục đích trong hoạt động xét xử sơ thẩm của Thẩm phán, Hội thẩm. Nếu những vấn đề phải chứng minh trong vụ án được xác định rất rõ ràng thông qua hệ thống chứng cứ của vụ án, thì HĐXX tập trung đến các sự kiện về mặt thực tế có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án và sẽ không mất thời gian trong việc làm sáng tỏ các sự kiện không có ý nghĩa đối với vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu.
Các sự kiện, tình tiết của vụ án xâm phạm sở hữu do cơ quan, người có thẩm quyền trong mỗi giai đoạn tố tụng xem xét và giải quyết được chứng minh bằng các chứng cứ. Mỗi chứng cứ liên quan đến đối tượng chứng minh xác định một tình tiết, sự kiện nào đó thuộc đối tượng chứng minh của vụ án. Do đó, khi xét xử sơ thẩm, Toà án cũng cần làm rõ những vấn đề phải chứng minh của vụ án bằng chứng cứ hay nói cách khác, chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu là cơ sở để làm sáng tỏ những vấn đề phải chứng minh của vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu.
Trong trường hợp hệ thống chứng cứ chưa đầy đủ để làm rõ những vấn đề phải chứng minh của vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu, thì Toà án có thể chủ động thực hiện các hoạt động thu thập chứng cứ hoặc có thể trả hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc yêu cầu viện kiểm sát bổ sung tài liệu, chứng cứ hoặc có thể tuyên bố bị cáo không phạm tội.
Thứ ba, trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu thì chứng cứ xác định giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại luôn được làm rõ và có ý nghĩa quan trọng để giải quyết đúng đắn vụ án xâm phạm sở hữu.
Khi xét xử sơ thẩm vụ án hình sự các tội xâm phạm sở hữu cần xác định được thiệt hại về tài sản do tội phạm gây ra. Giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại do tội phạm gây ra là căn cứ để định tội hoặc định khung hình phạt tăng nặng đối với các tội xâm phạm sở hữu. Hồ sơ vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu luôn có các tài liệu, chứng cứ thể hiện giá trị tài sản bị thiệt hại do các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thu thập trong các giai đoạn tố tụng, như: biên bản thu giữ tài sản, biên bản xác định giá trị tài sản trong tố tụng hình sự, kết luận giám định hoặc định giá tài sản...Yêu cầu đặt ra khi xét xử sơ thẩm vụ án hình sự các tội xâm phạm sở hữu phải xác định chính xác giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại. Do đó, Toà án cần phải kiểm tra tính hợp pháp về trình tự, thủ tục và tính có căn cứ của kết luận định giá tài sản. Từ đó mới có đủ cơ sở xác định chính xác giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại. Trong trư ng hợp chưa đủ căn cứ để xác định hoặc có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, Toà án cấp sơ thẩm có thể trả hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc yêu cầu Viện kiểm sát (VKS) bổ sung tài liệu, chứng cứ để xác định chính xác giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại. Giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại là căn cứ để xác định đó là hành vi phạm tội hay không (trừ 4 tội có cấu thành hình thức). Bởi lẽ, giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại phải trên mức tối thiểu mới bị coi là tội phạm, nếu không có dấu hiệu bắt buộc khác trong cấu thành cơ bản. Đối với 4 tội có cấu thành hình thức, giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại là căn cứ để định khung tăng nặng. Xác định chính xác giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại chính là cơ sở để định tội danh, xác định khung hình phạt và có ý nghĩa quan trọng để giải quyết đúng đắn các vấn đề khác của vụ án, như: đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự; xử lý vật chứng; án phí...Như vậy, chứng cứ xác định giá trị tài sản bị chiếm đoạt, xâm hại có ý nghĩa quan trọng để giải quyết đúng đắn vụ án xâm phạm sở hữu. 
Trên đây là tư vấn của chúng tôi.  Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900.6162 để được giải đáp. Rất mong nhận được sự hợp tác! Trân trọng./.