Đánh nhau gây thương tích khi có nồng độ cồn trong máu

 Từ góc độ pháp lý, hành vi đánh nhau gây thương tích được điều chỉnh bởi Điều 134 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Tuy nhiên, một vấn đề pháp lý phức tạp và thường gây tranh cãi trong thực tiễn xét xử là: Việc người phạm tội có nồng độ cồn trong máu hoặc đang trong tình trạng say rượu có làm thay đổi bản chất hành vi, trách nhiệm hình sự hoặc được xem là tình tiết giảm nhẹ hay tăng nặng không? Và ngược lại, liệu trạng thái say rượu có thể được dùng làm căn cứ để giảm nhẹ trách nhiệm, hay thậm chí miễn trừ trách nhiệm hình sự cho người gây thương tích?

1. Cố ý gây thương tích là gì?

Cố ý gây thương tích là một hành vi nguy hiểm cho xã hội, được pháp luật hình sự Việt Nam định nghĩa là hành vi của một người cố ý dùng vũ lực hoặc các thủ đoạn khác nhằm gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho người khác. Hành vi này xâm phạm trực tiếp đến quyền được bảo hộ về sức khỏe, một trong những quyền cơ bản của con người được pháp luật Việt Nam bảo vệ. Khái niệm này được quy định cụ thể tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, cùng với các văn bản pháp luật liên quan như Nghị định 144/2021/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn xét xử của Tòa án nhân dân tối cao.  

Để một hành vi được coi là Tội cố ý gây thương tích, cần phải xác định đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm. Về mặt khách thể, hành vi này xâm phạm đến quyền bất khả xâm phạm về sức khỏe của con người, với đối tượng là thân thể con người đang sống. Về mặt khách quan, hành vi có thể được thực hiện bằng cách dùng vũ lực trực tiếp như đấm, đá, đâm, chém hoặc sử dụng các công cụ, phương tiện khác tác động vào cơ thể nạn nhân. Đây là một tội phạm có cấu thành vật chất, tức là hậu quả thực tế phải xảy ra và phải có mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi và hậu quả đó. Hậu quả của tội phạm này là gây thương tích cho người khác, được xác định bằng tỷ lệ tổn thương cơ thể do Hội đồng Giám định y khoa xác định sau khi vết thương đã được điều trị. Về chủ thể, người phạm tội phải là người từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự. Cuối cùng, về mặt chủ quan, tội phạm này được thực hiện với lỗi cố ý. Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình có thể gây ra thương tích nhưng vẫn mong muốn hoặc có ý thức để mặc cho hậu quả đó xảy ra.  

2. Nồng độ cồn và hành vi phạm pháp

2.1. Nồng độ cồn ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi như thế nào?

Việc sử dụng rượu, bia gây ra những tác động tiêu cực và nguy hiểm lên hệ thần kinh trung ương, từ đó làm suy giảm đáng kể khả năng nhận thức và kiểm soát hành vi của con người. Các nghiên cứu chỉ ra rằng rượu bia có thể làm tổn thương mô mắt, làm giảm thị lực và khả năng kiểm soát chuyển động của mắt, khiến người sử dụng có xu hướng tập trung vào một điểm duy nhất trong thời gian dài và bỏ qua các khu vực ngoại vi quan trọng.  

Bên cạnh đó, nồng độ cồn cao làm chậm phản ứng của hệ thần kinh, khiến các khối cơ bị thả lỏng và thiếu linh hoạt, ảnh hưởng lớn đến sự phối hợp nhịp nhàng giữa mắt, tay và chân. Nồng độ cồn trong máu vượt quá 100 mg/100 ml máu có thể làm thay đổi hành vi và nhân cách, gây ức chế thần kinh trung ương, dẫn đến mất khả năng làm chủ bản thân và trở nên hung hăng, thiếu kiểm soát. Chính sự suy giảm nhận thức và khả năng kiểm soát này là một trong những nguyên nhân chính khiến các mâu thuẫn nhỏ nhặt, bất đồng trong lúc ăn nhậu có thể nhanh chóng leo thang thành hành vi bạo lực, gây thương tích nghiêm trọng.  

2.2. Tình trạng có nồng độ cồn có phải là tình tiết tăng nặng không?

Theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam, tình trạng say rượu, bia không được coi là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Hơn nữa, tại Điều 13 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, việc phạm tội trong tình trạng mất khả năng nhận thức do sử dụng rượu, bia vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự.  

Mặc dù nồng độ cồn không phải là một tình tiết tăng nặng trực tiếp, được liệt kê cụ thể trong Điều 134 Bộ luật Hình sự về tội cố ý gây thương tích , trong thực tế xét xử, tình trạng say xỉn thường là nguyên nhân dẫn đến việc áp dụng các tình tiết định khung tăng nặng khác. Cụ thể, khi một người say rượu, bia và mất khả năng kiểm soát, họ dễ dàng thực hiện hành vi với "tính chất côn đồ" hoặc "sử dụng hung khí nguy hiểm". "Tính chất côn đồ" là một tình tiết thể hiện sự coi thường pháp luật, bất chấp hậu quả, thường xuất phát từ những nguyên cớ nhỏ nhặt. Do đó, thay vì được giảm nhẹ, người phạm tội sẽ phải đối mặt với mức hình phạt cao hơn vì hành vi của họ đã cấu thành các tình tiết tăng nặng được quy định rõ ràng trong Bộ luật Hình sự. Điều này cho thấy pháp luật không trừng phạt trực tiếp hành vi say rượu, mà trừng phạt hậu quả của việc say rượu đã dẫn đến những hành vi có tính chất nguy hiểm cho xã hội.  

2.3. Cách xác định nồng cồn trong máu

Để xác định nồng độ cồn trong máu của một người, các cơ quan chức năng hoặc cơ sở y tế thường sử dụng hai phương pháp chính. Phổ biến nhất là đo nồng độ cồn trong hơi thở bằng máy đo chuyên dụng, thường được Cảnh sát giao thông sử dụng để xử lý vi phạm trên đường. Phương pháp thứ hai là xét nghiệm nồng độ cồn trong máu, được thực hiện tại các cơ sở y tế. Mặc dù các quy định về giao thông có các ngưỡng cụ thể (ví dụ: vượt quá 80 mg/100 ml máu hoặc 0,4 mg/1 lít khí thở) , trong các vụ án hình sự nói chung, sự hiện diện của nồng độ cồn (dù ở ngưỡng nào) cũng đủ để các cơ quan tố tụng xem xét mối liên hệ với hành vi phạm tội, đặc biệt là khi nó làm suy giảm khả năng làm chủ hành vi của người phạm tội. Nồng độ cồn trong máu có thể được đo bằng đơn vị miligam trên 100 mililít máu (mg/100 ml) hoặc milimol trên lít (mmol/l).  

3. Đánh nhau gây thương tích khi có nồng độ cồn trong máu bị phạt thế nào?

3.1. Xử phạt hành chính

Hành vi cố ý gây thương tích sẽ bị xử phạt hành chính khi hậu quả gây ra chưa đủ nghiêm trọng để cấu thành tội phạm hình sự. Điều này thường xảy ra khi tỷ lệ tổn thương cơ thể của người bị hại dưới 11% và không có các tình tiết tăng nặng được quy định tại khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự.  

Các hành vi cố ý gây thương tích chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự được xử lý cụ thể tại Nghị định 144/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Theo đó, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng. Bên cạnh đó, người vi phạm còn có thể phải chịu các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và bị buộc phải bồi thường thiệt hại cho người bị hại. Bảng dưới đây tóm tắt các mức xử phạt hành chính liên quan đến hành vi gây thương tích và vi phạm trật tự công cộng.  

Như đã phân tích, pháp luật hình sự Việt Nam không trực tiếp coi nồng độ cồn là tình tiết tăng nặng trong tội cố ý gây thương tích. Tuy nhiên, trong các vụ án thực tế, tình trạng say xỉn thường là yếu tố khởi phát dẫn đến hành vi có "tính chất côn đồ". Khi người phạm tội mất khả năng làm chủ hành vi do rượu bia, họ có thể giải quyết những mâu thuẫn nhỏ nhặt một cách hung hãn, bất chấp hậu quả, thậm chí sử dụng hung khí nguy hiểm.  

Trong quá trình điều tra và xét xử, các cơ quan tố tụng sẽ không chỉ xem xét hành vi gây thương tích mà còn phân tích động cơ, nguyên nhân và tính chất của hành vi đó. Khi một vụ việc bắt nguồn từ những mâu thuẫn nhỏ trong lúc ăn nhậu, việc người phạm tội có nồng độ cồn trong máu và thực hiện hành vi bạo lực, hung hãn sẽ được Tòa án xác định là "có tính chất côn đồ". Điều này trực tiếp làm tăng khung hình phạt của bị cáo. Như vậy, nồng độ cồn, dù không được ghi nhận trong điều luật, đã được phản ánh trong việc xác định tính chất của hành vi phạm tội, dẫn đến việc áp dụng các quy định nghiêm khắc hơn của pháp luật.

3.2. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Khi hành vi cố ý gây thương tích đạt đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017. Tội danh này áp dụng khi tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% trở lên, hoặc dưới 11% nhưng hành vi được thực hiện với các tình tiết định khung tăng nặng như dùng hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ, hoặc đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai.

Điều 134 Bộ luật Hình sự phân loại mức hình phạt dựa trên tỷ lệ tổn thương cơ thể của nạn nhân và các tình tiết tăng nặng liên quan, với các khung hình phạt chi tiết như sau:

• Khung 1: Phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Áp dụng khi tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30% hoặc dưới 11% nhưng có các tình tiết đặc biệt như "có tính chất côn đồ".  
• Khung 2: Phạt tù từ 2 năm đến 6 năm. Áp dụng khi tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% hoặc gây thương tích cho 2 người trở lên với tỷ lệ tổn thương mỗi người từ 11% đến 30%.  
• Khung 3: Phạt tù từ 5 năm đến 10 năm. Áp dụng khi tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên hoặc gây thương tích cho 2 người trở lên với tỷ lệ tổn thương mỗi người từ 31% đến 60%.   
• Khung 4: Phạt tù từ 7 năm đến 14 năm. Áp dụng khi làm chết người hoặc gây thương tích làm biến dạng vùng mặt với tỷ lệ tổn thương 61% trở lên.  
• Khung 5: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân. Áp dụng khi làm chết 2 người trở lên hoặc gây thương tích cho 2 người trở lên với tỷ lệ tổn thương mỗi người 61% trở lên và có các tình tiết đặc biệt.  

Nồng độ cồn không được coi là tình tiết tăng nặng trong tội cố ý gây thương tích. Tuy nhiên, trong các vụ án thực tế, tình trạng say xỉn thường là yếu tố khởi phát dẫn đến hành vi có "tính chất côn đồ". Khi người phạm tội mất khả năng làm chủ hành vi do rượu bia, họ có thể giải quyết những mâu thuẫn nhỏ nhặt một cách hung hãn, bất chấp hậu quả, thậm chí sử dụng hung khí nguy hiểm.   

Trong quá trình điều tra và xét xử, các cơ quan tố tụng sẽ không chỉ xem xét hành vi gây thương tích mà còn phân tích động cơ, nguyên nhân và tính chất của hành vi đó. Khi một vụ việc bắt nguồn từ những mâu thuẫn nhỏ trong lúc ăn nhậu, việc người phạm tội có nồng độ cồn trong máu và thực hiện hành vi bạo lực, hung hãn sẽ được Tòa án xác định là "có tính chất côn đồ". Điều này trực tiếp làm tăng khung hình phạt của bị cáo. Như vậy, nồng độ cồn, dù không được ghi nhận trong điều luật, đã được phản ánh trong việc xác định tính chất của hành vi phạm tội, dẫn đến việc áp dụng các quy định nghiêm khắc hơn của pháp luật.

3.3. Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại

Bên cạnh việc chịu trách nhiệm hình sự, người phạm tội cố ý gây thương tích còn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự. Trách nhiệm này được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, đặc biệt tại Điều 590 và Điều 591. Người gây thiệt hại phải bồi thường toàn bộ thiệt hại về vật chất và bù đắp tổn thất về tinh thần cho người bị hại.   

Thiệt hại về vật chất bao gồm các chi phí thực tế và hợp lý như chi phí khám, chữa bệnh, tiền thuốc men, chi phí phục hồi sức khỏe, thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút của người bị hại, và cả chi phí mai táng nếu nạn nhân tử vong.   

Tổn thất tinh thần là một khoản tiền nhằm bù đắp những đau đớn về thể xác và tinh thần cho người bị hại. Mức bồi thường này do các bên thỏa thuận. Trường hợp không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định mức bồi thường, nhưng không quá 50 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định tại thời điểm xét xử. Tính đến năm 2025, mức bồi thường tối đa cho tổn thất tinh thần có thể lên đến 90.000.000 đồng.

4. Thực tế xét xử

Thực tiễn xét xử cho thấy mối liên kết chặt chẽ giữa việc sử dụng rượu bia và việc áp dụng các tình tiết tăng nặng trong tội cố ý gây thương tích. Một ví dụ điển hình là Bản án số 06/2023 ngày 15/03/2023 của Tòa án nhân dân thị xã Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.  

Trong vụ án này, bị cáo Nguyễn Quốc H đã dùng dao chém gây thương tích cho nạn nhân chỉ vì một mâu thuẫn nhỏ nhặt, bất đồng trong lúc ăn nhậu. Hậu quả là nạn nhân bị tổn hại sức khỏe 32%. Tòa án đã truy tố bị cáo về tội cố ý gây thương tích theo khoản 3 Điều 134 Bộ luật Hình sự, với các tình tiết định khung tăng nặng là "dùng hung khí nguy hiểm" và "có tính chất côn đồ".  

Vụ án này minh chứng cho việc Tòa án không trực tiếp xử phạt vì nồng độ cồn, nhưng đã dựa vào hành vi xuất phát từ nguyên cớ nhỏ nhặt trong bối cảnh ăn nhậu để xác định bản chất côn đồ. Mặc dù tình trạng say xỉn của bị cáo không được ghi nhận trong điều luật, nó đã được phản ánh trong bản án thông qua việc xác định tính chất của hành vi phạm tội, qua đó dẫn đến mức hình phạt nghiêm khắc hơn.

Kết luận

Để phòng tránh những hậu quả pháp lý và xã hội khó lường, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức pháp luật và kiểm soát hành vi khi sử dụng rượu bia. Điều quan trọng là phải nhận thức rằng việc mất khả năng làm chủ hành vi do say xỉn không thể là lý do bào chữa cho hành vi phạm tội. Đối với những người xung quanh, việc can thiệp, hòa giải các mâu thuẫn nhỏ khi có dấu hiệu căng thẳng trong bối cảnh sử dụng rượu bia là một biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn những xung đột không đáng có có thể leo thang thành hành vi bạo lực.

Nồng độ cồn trong máu không chỉ gây ra những rủi ro cho sức khỏe cá nhân mà còn là ngòi nổ cho các hành vi bạo lực, gây mất an ninh, trật tự xã hội. Người phạm tội do say xỉn phải đối mặt với "thiệt đơn, thiệt kép": vừa phải chịu trách nhiệm hình sự nặng nề với mức hình phạt tù có thể lên đến 20 năm hoặc tù chung thân, vừa phải bồi thường toàn bộ thiệt hại về vật chất và tinh thần cho người bị hại. Những vụ án này không chỉ gây tổn thương nghiêm trọng cho nạn nhân mà còn để lại những vết sẹo sâu sắc cho gia đình và cộng đồng, khẳng định tầm quan trọng của việc kiểm soát hành vi khi sử dụng rượu bia để phòng tránh những hậu quả pháp lý và xã hội khó lường.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!