Dấu hiệu pháp lý cấu thành hành vi thao túng thị trường chứng khoán

1. Các hành vi theo túng thị trường chứng khoán phổ biến

Thao túng thị trường chứng khoán là hành vi tạo cung - cầu giả, đẩy giá tăng hoặc giảm đột ngột để lừa nhà đầu tư là một trong những cách thao túng thị trường chứng khoán. Thao túng thị trường chứng khoán là một trong những hành vi gian lận có tính toán, gây ảnh hưởng nghiêm trọng và bị pháp luật nghiêm cấm. Tuy nhiên, vẫn chưa có định nghĩa cụ thể và thống nhất về khái niệm này.

- Hành vi lan truyền tin đồn thất thiệt, tung tin giả: Có thể kế đến như tung tin đồn xấu về một công ty trên mạng xã hội. Hậu quả là gây ra tiếng xấu bất lợi cho đơn vị phát hành, làm giá cổ phiếu bị giảm.

- Hành vi thổi phồng giá cổ phiếu (Pump and dump): Đây là hành vi dùng nhiều tài khoản mua vào một lượng lớn cổ phiếu nhằm đẩy giá lên cao. Khi giá được thổi lên đến mức kỳ vọng thì sẽ bán ra để thu lợi nhuận. Những người nhận hậu quả nhiều nhất là các nhà đầu tư nhỏ lẻ, mới tham gia thị trường hoặc thích đu đỉnh.

- Hành vi thực hiện những giao dịch giả tạo (Spoofing the tape): Đây là hành vi đặt lệnh giao dịch chứng khoán lớn tạo ra nhu cầu ảo khiến cho giá cổ phiếu tăng vọt, nhiều nhà đầu tư cũng mua theo. Kẻ thao túng sẽ bán cổ phiếu của mình ra với giá cao sau đó rút lại giao dịch mua. Vậy là có thể bán được cổ phiếu của mình với giá cao và khiến các nhà đầu tư đã mua vào bị lỗ.

- Hành vi mua và bán cổ phiếu ngay lập tức: Hậu quả của hành vi này khiến giá cổ phiếu tăng hoặc giảm đột ngột, nhiều nhà đầu tư bị ảnh hưởng tâm lý và đu theo gây mất cân bằng thị trường.

Thao túng thị trường chứng khoán Việt Nam bằng hình thức này khá là khó bởi sau khi mua cổ phiếu thì nhà đầu tư phải chờ từ 2 đến 3 ngày sau cổ phiếu mới về tài khoản và nhà đầu tư mới được phép bán. Tuy nhiên, nếu kẻ thực hiện thao túng chứng khoán sử dụng nhiều tài khoản và có sẵn lượng cổ phiếu và lượng tiền nhất định thì hoàn toàn có thể mua bán, thao túng dễ dàng. Giới chuyên môn gọi đây là lướt trong phiên hay lướt sóng T+.

2. Dấu hiệu pháp lý cấu thành hành vi thao túng thị trường chứng khoán

Khách thể của tội phạm:

Khách thể của tội phạm là trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước về lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán.

Đối tượng tác động của tội phạm này là thị trường chứng khoán.

Như vậy, Tội thao túng thị trường chứng khoán xâm phạm các quy định của Nhà nước về quản lý thị trường chứng khoán.

Mặt khách quan của tội phạm:

Mặt khách quan của tội phạm là hành vi thao túng thị trường chứng khoán.

Tội thao túng thị trường chứng khoán được thực hiện bằng các hành vi sau:

- Sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc của người khác hoặc thông đồng với nhau liên tục mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo;

- Thông đồng với người khác đặt lệnh mua và bán cùng loại chứng khoán hoặc thông đồng với nhau giao dịch mua bán chứng khoán

- Liên tục mua hoặc bán chứng khoán với khối lượng chi phối vào thời điểm mở cửa hoặc đóng cửa thị trường nhằm tạo ra mức giá đóng cửa hoặc giá mở cửa mới cho loại chứng khoán đó trên thị trường;

- Giao dịch chứng khoán bằng hình thức cấu kết, lôi kéo người khác liên tục đặt lệnh mua, bán chứng khoán gây ảnh hưởng lớn đến cung cầu và giá chứng khoán, thao túng giá chứng khoán;

Các hành vi trên chỉ cấu thành tội phạm này nếu thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 1.000.000.000 đồng đến dưới 3.000.000.000 đồng.

Chủ thể của tội phạm:

Chủ thể của tội phạm có thể là bất kỳ ai hoặc bất kỳ pháp nhân thương mại nào tham gia thị trường chứng khoán và đạt các điều kiện luật định.

Chủ thể của tội thao túng thị trường chứng khoán là người từ đủ 16 tuổi trở lên  và có năng lực trách nhiệm hình sự.

Mặt chủ quan của tội phạm:

Người phạm tội thực hiện tội phạm với lỗi cố ý, có thể là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp. Tức là người phạm tội hoàn toàn nhận thức được hành vi của mình là hành vi không được phép nhưng vẫn muốn thực hiện hành vi đó và mong muốn hậu quả xảy ra hoặc dù không mong muốn nhưng vẫn có ý thức bỏ mặc cho hậu quả xảy ra.

Động cơ và mục đích không phải dấu hiệu bắt buộc của tội phạm. Thông thường người phạm tội này đều vì vụ lợi.

3. Hậu quả của việc thao túng thị trường chứng khoán

Biểu hiện dễ nhận thấy nhất của một vụ thao túng là giá cổ phiếu tăng hoặc giảm đột ngột với khối lượng giao dịch bất thường. Theo Ủy ban Giao dịch và Chứng khoán Mỹ (SEC), cổ phiếu vốn hóa siêu nhỏ dễ bị thao túng hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa những doanh nghiệp vốn hóa lớn không bị thao túng. Thực tế chỉ ra việc thao túng những mã cổ phiếu lớn vẫn diễn ra và mang lại ảnh hưởng nghiêm trọng, thậm chí khó kiểm soát. Nhìn chung, các vụ thao túng thị trường chứng khoán gây thiệt hại lớn và trên diện rộng cho nhà đầu tư.

Thao túng thị trường chứng khoán không chỉ gây hại cho nhà đầu tư, công ty môi giới chứng khoán, công ty phát hành chứng khoán mà còn gây ra hậu quả nghiêm trọng cho thị trường chứng khoán và sự phát triển của nền kinh tế.

Dễ thấy nhất, thao túng thị trường chứng khoán gây thiệt hại lớn cho nhà đầu tư. Do tin vào thông tin sai lệch, nhà đầu tư mua vào số lượng lớn cổ phiếu. Sau đó, giá cổ phiếu sụt giảm, nhà đầu tư nhận lỗ, thậm chí mất trắng.

Thao túng thị trường chứng khoán không chỉ ảnh hưởng đến giá cổ phiếu mà còn ảnh hưởng đến giá trị các khoản đầu tư. Các doanh nghiệp không thể phân tích và xác định chính xác đâu là khoản đầu tư tốt nhất. Từ đó, bỏ lỡ hoặc trì hoãn các hoạt động sản xuất kinh doanh. Cuối cùng làm giảm số lượng việc làm, tăng số người thất nghiệp, làm chậm sự phát triển kinh tế.

Giá cổ phiếu thường là cơ sở để đánh giá tình trạng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, với cổ phiếu bị thao túng, giá cổ phiếu không thể hiện đúng “sức khỏe” của doanh nghiệp. Thêm nữa, việc gia tăng số lượng giao dịch dẫn tới tăng thanh khoản trong thời gian ngắn. Điều này gây khó khăn cho việc tập trung vốn của doanh nghiệp phát hành, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

Ngoài ra, thao túng thị trường chứng khoán còn có thể liên quan đến các hoạt động phạm tội khác như gian lận và rửa tiền. Do đó, để thị trường chứng khoán, nền kinh tế lớn mạnh, phải có những biện pháp để ngăn chặn hành động này.

Để tránh bị cuốn vào những vụ thao túng thị trường chứng khoán, nhà đầu tư nên hạn chế mua những cổ phiếu đang có giá tăng vọt bất ngờ. Ngoài ra, nhà đầu tư cũng cần trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin, ưu tiên chọn những kênh truyền thông đại chúng chính thống như trang thông tin của các cơ quan chức năng, trang thông tin cổ đông của doanh nghiệp, báo chí.

Để tham khảo thêm thông tin về vấn đề này, quý khách hàng có thể tìm hiểu tại bài viết: Tội thao túng thị trường chứng khoán điều 211 Bộ luật hình sự của Luật Minh Khuê.

Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!