10 điểm mới Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2025

Bài viết này sẽ phân tích toàn diện và chuyên sâu về những sửa đổi, bổ sung quan trọng đối với Bộ luật Hình sự Việt Nam (BLHS), tập trung vào các quy định đã được thông qua trong Luật số 86/2025/QH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025. Đây không chỉ là một sự điều chỉnh kỹ thuật mà còn là một bước tiến quan trọng trong công cuộc cải cách tư pháp, nhằm thể chế hóa các nguyên tắc hiến định về bảo vệ quyền con người, quyền công dân đã được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013. Đồng thời, các sửa đổi này còn thể hiện sự đổi mới chính sách hình sự của Nhà nước Việt Nam theo hướng nhân văn hơn, nhưng vẫn đảm bảo tính nghiêm minh và hiệu quả trong đấu tranh phòng chống tội phạm trong bối cảnh mới. 

TOP 10 ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ SỬA ĐỔI, BỔ SUNG NĂM 2025 

Dưới đây, Luật Minh Khuê tổng hợp 10 điểm mới (thay đổi quan trọng) của Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2025:

1. Bãi bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh

Một trong những điểm đột phá và mang tính nhân đạo của Luật sửa đổi BLHS lần này là việc bãi bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, bao gồm: Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109), Tội gián điệp (Điều 110), Tội phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114), Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh (Điều 194), Tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250), Tội tham ô tài sản (Điều 353), Tội nhận hối lộ (Điều 354) và Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421). Quy định này cũng nêu rõ, các bản án tử hình đã tuyên đối với 8 tội danh này nhưng chưa thi hành trước ngày 01/7/2025 sẽ được Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao chuyển thành hình phạt tù chung thân. Sự thay đổi này được đánh giá là phù hợp với xu hướng giảm nhẹ hình phạt tử hình trên thế giới, đồng thời thể hiện chính sách hình sự nhân đạo của Nhà nước.   

2. Quy định khắt khe hơn về xét giảm án đối với tội tham nhũng

Trên cơ sở bãi bỏ hình phạt tử hình đối với tội tham ô tài sản và nhận hối lộ, Luật sửa đổi đã đồng thời siết chặt các điều kiện để được xét giảm án đối với người bị kết án tù chung thân về các tội này. Cụ thể, người phạm tội chỉ được xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù khi chủ động nộp lại ít nhất ¾ giá trị tài sản đã tham ô hoặc nhận hối lộ, hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong quá trình tố tụng, hoặc lập công lớn. Đây là thay đổi mang tính chiến lược nhằm giải quyết những hạn chế trong việc thu hồi tài sản tham nhũng, đồng thời khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả.   

3. Bổ sung tội danh "Sử dụng trái phép chất ma tuý" (Điều 256a)

Luật sửa đổi đã bổ sung một tội danh mới, đó là “Sử dụng trái phép chất ma túy”. Tội danh này nhằm lấp khoảng trống pháp lý trước đây và nâng cao hiệu quả phòng, chống ma túy. Theo đó, người nào sử dụng trái phép chất ma túy trong một số trường hợp nhất định sẽ bị xử lý hình sự, cụ thể là khi đang trong thời gian cai nghiện, quản lý sau cai nghiện hoặc trong vòng 2 năm kể từ khi kết thúc cai nghiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện.  

4. Nâng mức hình phạt tiền và tù đối với một số tội danh

BLHS sửa đổi đã nâng mức phạt tiền gấp đôi đối với 24 điều luật, tập trung vào các tội về hàng giả, môi trường, an toàn thực phẩm và tham nhũng. Ngoài ra, Luật cũng nâng mức hình phạt tù đối với 8 điều luật khác, chủ yếu thuộc nhóm tội về môi trường, ma túy và an toàn thực phẩm. Một đề xuất khác là tăng mức phạt tù có thời hạn tối đa lên 30 năm cho một tội danh, nhằm tăng tính nghiêm minh và răn đe.   

5. Bổ sung các hình phạt mới

Dự thảo BLHS sửa đổi năm 2025 đề xuất bổ sung hai hình phạt mới mang tính hiện đại là "tù chung thân không xét giảm án" và "giám sát điện tử". Hình phạt tù chung thân không xét giảm án được áp dụng cho 14 tội danh đặc biệt nghiêm trọng, trong đó có 7 tội danh thay thế hình phạt tử hình, với mục tiêu giảm thiểu án tử hình nhưng vẫn đảm bảo tính răn đe. Trong khi đó, hình phạt giám sát điện tử được áp dụng cho một số trường hợp hưởng án treo, cải tạo không giam giữ để giảm áp lực lên hệ thống trại giam và hỗ trợ người vi phạm tái hòa nhập xã hội.   

6. Không thi hành án tử hình đối với người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối

Luật sửa đổi quy định không thi hành án tử hình đối với người bị kết án đang mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối. Trong trường hợp này, Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao sẽ quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.   

7. Mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Một bước tiến đáng kể là việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại. Dự thảo đã đề xuất bổ sung 35 tội danh mới, nâng tổng số lên 68 tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm, bao gồm các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm, môi trường, tham nhũng và mua bán người. Sự điều chỉnh này phù hợp với thực tiễn hoạt động kinh doanh hiện nay, khi nhiều hành vi vi phạm pháp luật mang tính hệ thống, tổ chức chặt chẽ và gây hậu quả nghiêm trọng.   

8. Mở rộng trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên

Các đề xuất sửa đổi liên quan đến người chưa thành niên phạm tội nhằm phù hợp với thực tiễn tội phạm đang ngày càng phức tạp. Dự thảo BLHS sửa đổi đã đề xuất mở rộng trách nhiệm hình sự đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi đối với hai tội danh mới: tàng trữ, vận chuyển tiền chất ma túy và sản xuất, mua bán phương tiện dùng vào sản xuất ma túy. Đề xuất này phản ánh thực trạng tội phạm ma túy đang có xu hướng lợi dụng trẻ vị thành niên để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, các sửa đổi cũng bổ sung điều kiện để áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng, bao gồm sự đồng ý của người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ, nhằm đảm bảo tính khả thi của biện pháp này.   

9. Cập nhật danh mục chất ma túy trong các cấu thành tội phạm

Luật đã bổ sung hai loại ma túy tổng hợp nguy hiểm là Ketamine và Fentanyl vào cấu thành của 5 tội danh về ma túy. Việc bổ sung này là một phản ứng chính sách kịp thời nhằm nâng cao khả năng nhận diện và xử lý các hành vi liên quan đến ma túy tổng hợp, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ với danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành. Ngoài ra, Luật cũng điều chỉnh tăng khối lượng, thể tích chất ma túy làm căn cứ định khung hình phạt cao nhất đến tử hình đối với một số tội danh.   

10. Điều chỉnh tiêu chí định khung hình phạt trong tội gây ô nhiễm môi trường

Luật sửa đổi đã điều chỉnh ngưỡng thông số kỹ thuật môi trường vượt chuẩn dùng làm căn cứ xử lý hình sự đối với "Tội gây ô nhiễm môi trường" (Điều 235) theo hướng hạ thấp. Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ giúp loại bỏ khoảng trống pháp lý khi mà nhiều hành vi gây ô nhiễm nghiêm trọng nhưng chưa đủ ngưỡng để bị xử lý hình sự, chỉ bị xử phạt hành chính.

Kết luận  

Các đề xuất sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2025 là một bước tiến quan trọng và cần thiết, thể hiện sự nỗ lực của Nhà nước trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật để đối phó với những thách thức mới của tình hình tội phạm.

Phân tích đã chỉ ra rằng, các sửa đổi này không chỉ là những thay đổi về mặt kỹ thuật mà còn là sự chuyển dịch chiến lược trong chính sách hình sự. Việc bãi bỏ tử hình cho một số tội danh tham nhũng, kết hợp với việc siết chặt các điều kiện giảm án và tập trung vào thu hồi tài sản, cho thấy một cách tiếp cận vừa nhân đạo vừa hiệu quả. Tương tự, việc mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại cho thấy pháp luật đang thích ứng với thực tiễn hoạt động kinh doanh, trong khi các đề xuất về tội phạm mạng phản ánh sự cần thiết của việc xây dựng một khung pháp lý vững chắc cho không gian số.   

Tuy nhiên, báo cáo cũng đã chỉ ra những thách thức tiềm tàng trong quá trình thực thi. Các vụ án như vụ Nguyễn Thành Long cho thấy sự thiếu thống nhất trong việc áp dụng pháp luật liên quan đến thẩm quyền tố tụng và định tội danh, đòi hỏi phải có các văn bản hướng dẫn chi tiết và sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan. Việc so sánh với các quốc gia như Singapore và Nhật Bản cũng đã làm nổi bật những điểm mà Việt Nam có thể học hỏi, như cách tiếp cận chủ động trong phòng chống tội phạm mạng và việc xây dựng một hệ thống tư pháp chuyên biệt và toàn diện hơn cho người chưa thành niên.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê. Rất mong nhận được sự hợp tác! Trân trọng./.