NỘI DUNG TƯ VẤN​

1. Giá trị tiềm năng của tri thức truyền thống

Tài sản tri thức truyền thống là nguồn thu nhập, lương thực và chăm sóc sức khoẻ quan trọng đối với đại bộ phận dân chúng, đặc biệt là nhưng không chỉ ở các nước đang phát. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tới 80% dân số thế giới lệ thuộc vào thuốc cổ truyền để phục vụ các nhu cầu chăm sóc sức khoẻ chủ yếu của họ. Ví dụ, ở Ấn Độ, có 600.000 người hành nghề y tế được cấp phép thuộc các hệ thống y tế cổ truyền và có hơn một triệu nhân viên y tế cổ truyền tại cộng đồng.

Những cuộc nghiên cứu về cộng đồng địa phương cũng cung cấp bằng chứng cho thấy sự bảo tồn và sử dụng tri thức truyền thống có thể mang lại những lợi ích đáng kể về môi trường. Thực tiễn lâu đời về canh tác và sử dụng đất đai đã thúc đầy sự đa dạng trong chế độ ăn uống, tạo ra thu nhập, ổn định sản xuất, giảm rủi ro tới mức tối thiểu, giảm bớt tai hoạ côn trùng và dịch bệnh, sử dụng lao động có hiệu quả, phát triển sản xuất theo chiều sâu với nguồn lực hạn chế và tối đa hoá lợi nhuận với công nghệ trình độ thấp.

Mặc dù nội dung này dự định tập trung vào khía cạnh kinh tế của SHTT, việc đáng làm là chì rõ ràng tri thức truyền thống cũng quan trọng vì lý do xã hội và văn hoá, đặc biệt là ở các nước đang phát triển và chậm phát triển. Tri thức truyền thống có thể đóng một vai trò trong tổ chức nền kinh tế và xã hội của các nước đó và việc thừa nhận giá trị của loại tri thức này có thể là một phương tiện sử dụng được để thúc đầy ý thức về sự cố kết và bản sắc quốc gia. Các cộng đồng bản địa và địa phương thường nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn, công nhận giá trị và bảo hộ tri thức truyền thống đối với phẩm giá, sự tôn trọng cá nhân và cộng đồng.

2. Tri thức truyền thống đóng vai trò phát triển nền nông nghiệp các nước

2.1 Tổng quát chung:

Tri thức truyền thống vẫn còn là cơ sở của sản xuất lương thực tại chỗ ở nhiều nước đang phát triển. Theo Lazare Sehoueto, Viện Kilimanjaro, Benin: "Tri thức địa phương là nguồn tri thức chủ yếu đối với những nhà nông quy mô nhỏ hiện chiếm từ 70% đến 90% nhà sản xuất nông nghiệp và hơn 60% dân số của tiểu vùng Sahara châu Phi."

Tri thức truyền thống có thể gần với những nguồn gen nhất định. Với sự xuất hiện của công nghệ sinh học hiện đại, nguồn gen đã mang giá trị kinh tế, khoa học và thương mại ngày càng tăng đối với nhiều tầng lớp người được uỷ thác. Những sáng tạo khác dựa trên truyền thống, chẳng hạn như sự thể hiện trong văn học và nghệ thuật dân gian, cũng tỏ ra có tầm quan trọng mới về kinh tế và văn hoá trong xã hội thông tin toàn cầu hoá, đặc biệt là do hệ quả của Internet . Như vậy, sự tiếp cận các nguồn lực này, nguồn lực gắn với tri thức truyền thống, có thể mang lại lợi ích cơ bản cho xã hội nhờ sự đóng góp của chúng vào sự tiến bộ trong các lĩnh vực dược phẩm, công nghệ sinh học, nông nghiệp, hoá học và các lĩnh vực khác. Đổi mới và sáng tạo dựa trên truyền thống bao gồm sự thể hiện trong văn học và nghệ thuật dân gian, tức là những bộ phận quan trọng thuộc di sản và di sản văn hoá của cộng đồng, có thể đóng vai trò đầu vào cho những thị trường khác, chẳng hạn giải trí, nghệ thuật, du lịch, kiến trúc và thời trang.

Đặc biệt, đối với các nước đang phát triển, thương mại hoá những đổi mới và sáng tạo dựa trên truyền thống, nếu các cộng đồng liên quan muốn như vậy, có thể mang lại những lợi ích kinh tế, tham gia vào việc tạo ra cơ hội thương mại mới và góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững. Đối với những nước giàu tri thức truyền thống thì sự bảo hộ, khuyến khích và phát triển tri thức đó có thể làm tăng thêm lợi thế cạnh tranh của họ. Sự phát triển bền vững lâu dài của cộng đồng bản địa và địa phương ít nhất là ở mức độ nào đó có phụ thuộc vào khả năng của cộng đồng trong việc khai thác công nghệ truyền thống và công nghệ tại chỗ của họ.

2.2 Cộng đồng bản địa Braxin phát triển tri thức truyền thống kết hợp kinh doanh:

Cộng đồng bản địa Braxin có tuyên bố rằng: " Chúng tôi phải học cách kinh doanh".

>> Xem thêm:  Cải biên là gì ? Tác phẩm cải biên là gì? Quy định về tác phẩm cải biên theo Luật Sở hữu trí tuệ ?

Yawanawa, một cộng đồng bản địa vùng Amazone ở Bra-xin, từ nhiều thế hệ tới nay đã trồng trọt một loại cây gọi là uruku , loại cây tạo ra một chất nhuộm màu đỏ tự nhiên. Hiện nay Estée Lauder sử dụng cây này để sản xuất son môi. Năm 1998, cộng đồng này đã thu được 12.000 USD, số tiền đã được họ sử dụng để xây dựng một ngôi làng mới và một bệnh viện mới với sự giúp đỡ của Estée Lauder. Chính người đứng đầu cộng đồng nói: "Chúng ta phải học cách kinh doanh. Ngày nay, với sự bùng nổ của toàn cầu hoá, nếu chúng ta không có khả năng cạnh tranh và đồng thời chúng ta không thành công trong việc giữ gìn ngôn ngữ và các truyền thống của mình thì chúng ta sẽ bị loại bỏ."

3. Sở hữu trí tuệ và quyền con người:

Vấn đề SHTT đã từng nảy sinh trong nhiều diễn đàn bản về lĩnh vực chính sách đa dạng, chẳng hạn lương thực và nông nghiệp, đa dạng sinh học, văn hoá, công nghệ sinh học và quyền con người.

Mối quan hệ giữa SHTT và quyền con người là mối quan hệ phức tạp và quan trọng. Trong Tuyên ngôn nhân quyền thế giới năm 1948 cũng như trong những điều ước, văn kiện quốc tế và khu vực khác về nhân quyền, quyền SHTT được thừa nhận lâ một quyền con người. Đồng thời, một số người gợi ý rằng có thể có xung đột giữa sự tôn trọng đối với SHTT và sự tôn trọng đối với các quyền con người khác, chẳng hạn như quyền về châm sóc sức khoẻ thích đáng, về giáo dục, về chia sẻ lợi ích của tiến bộ khoa học và tham gia vào đời sống văn hoá.

Tất nhiên, không nên cường điệu sự liên quan của SHTT với các vấn đề đó. Nhiệm vụ trước mắt là phải xác định một cách rất chính xác các điểm tiếp xúc giữa SHTT và sự phát triển kinh tế dựa trên 1111. Mối quan hệ giữa hai yếu tố này và sự giữ gìn, bảo hộ, phát triển, sử dụng 1111 vô cùng phức tạp. Pháp luật và chính sách SHTT hiện nay đóng vai trò gì trong việc giữ gìn, sử dụng bền vững và bảo hộ 1111? Quyền SHTT trợ giúp hay cản trở việc thúc đầy các mục tiêu chính sách về bảo tồn đa dạng sinh học, giữ gìn di sản vãn hoá và các quyền của người bản địa? Những phương thức nào của quyền SHTT có thể không thích hợp với việc bảo hộ TTTT (ví dụ, thể hiện trong văn học và nghệ thuật dân gian)? Giao diện giữa SHTT và 1111 đòi hỏi một sự đảm bảo mang tính kỹ thuật, thể hiện một sự hiểu biết đầy đủ về hệ thống SHTT cũng như các nhu cầu và mong đợi của những người nắm giữ 1111.

Để thực hiện mục đích này, trong những năm gần đây WIPO đã bắt tay nghiên cứu theo diện rộng về các khía cạnh SHTT của việc tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích trong nguồn gen, cũng như nghiên cứu về bảo hộ 1111, văn học và nghệ thuật dân gian. Các hoạt động của WIPO từ năm 1998 bao gồm việc khảo sát diện rộng, nghiên cứu, nâng cao nhận thức cũng như việc tham vấn với cư dân bản địa, cộng đồng địa phương, chính phủ, khu vực tư nhân, tồ chức dân sự và những người được uỷ thác quan trọng khác. Nhiều thông tin trong nội dung này được lấy từ các kết quả công việc của WIPO được cập nhật cho đến nay.

4. Bản chất của tri thức truyền thống:

Bối cảnh mà tri thức truyền thống được tạo ra và gìn giữ có vai trò quan trọng đối với bản chất và nội dung của nó. Bởi vậy, chỉ có thể đưa ra một số nhận xét chung nào đó.

Tri thức truyền thống không bị giới hạn trong bất kỳ một lĩnh vực công nghệ hoặc nghệ thuật cụ thể nào. Hệ thống 1111 trong các lĩnh vực thuốc chữa bệnh và chữa trị, bảo tổn đa dạng sinh học, môi trường, lương thực và nông nghiệp là hệ thống được nhiều người biết đến. Những thành phần quan trọng khác của 1111 là âm nhạc, múa và nghệ thuật dân gian (tức là hoạ tiết, vãi dệt, nghệ thuật tạo hình, hàng thủ công và v.v.) của một dân tộc. Bởi vậy, 1111 bao quát một phạm vi đối tượng rộng, bao gồm: nông nghiệp, khoa học, kỹ thuật, sinh thái, y học (bao gồm thuốc và phương pháp chữa bệnh liên quan), cũng như tri thức liên quan đến đa dạng sinh học; sự thể hiện văn học và nghệ thuật dân gian dưới dạng âm nhạc, múa , hát, đổ thủ công, hoạ tiết, truyện kể và tác phẩm nghệ thuật; yếu tố ngôn ngữ, chẳng hạn như tên gọi, chỉ dẫn địa lý và biểu tượng; và tài sản văn hoá di chuyển được.

Mạc dù có những tác phẩm có thể được tạo ra chỉ nhằm thỏa mãn ý muốn thẩm mỹ của người thợ thủ công, nhiều tác phẩm là biểu tượng của một hệ thống trật tự hoặc tín ngưỡng sâu xa hơn. Khi một ca sý dân gian biểu diễn một bài hát thì tất cả ngữ điệu, giai điệu và hình thức đều tuân theo những quy tắc đã được duy trì qua nhiều thế hệ. Như vậy, sự thể hiện một bài hát vừa là sự giải trí vừa là sự giáo dục đối với khán giả ngày nay và cũng gắn kết dân chúng ngày nay với quá khứ. Sự hiểu biết về tác động qua lại giữa tri thức thực tiễn, lịch sử xã hội, nghệ thuật và tín ngưõng tôn giáo là nền tảng quan trọng để phát triển hiểu biết về những người nắm giữ tri thức truyển thống này. Trong khi nghệ thuật và khoa học hiện đại thường để cao thành quả cá nhân hơn sự phát triển của cộng đồng, hệ thống 1111 tôn vinh các nỗ lực hợp tác của cộng đồng.

>> Xem thêm:  Tác giả là gì ? Chủ sở hữu quyền tác giả là gì ? Phân biệt giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả ?

Do gắn bó chặt chẽ với nhau trong môi trường thực tiễn, 1111 thường truyền tài lịch sử, tín ngưỡng, thẩm mỹ, đạo đức và truyền thống của một cộng đồng riêng. Chỏng hạn, cây sử dụng làm thuốc chữa bệnh cũng thường mang giá trị tượng trưng đối với cộng đồng. Nhiều tác phẩm điêu khác, hội hoạ và thủ công được sáng tạo theo những nghi thức và truyền thống nghiêm ngạt do ý nghĩa tượng trưng hoặc tôn giáo sâu sắc của chúng.

Tri thức truyền thống là một khái niệm nhiểu mặt. Sản phẩm có nguồn gốc từ đó không thể được tạo ra một cách hệ thống mà tuân theo sự thích ứng hoặc tác động qua lại giữa cá nhân hoặc tập thể nhà sáng tạo với môi trường văn hoá của họ. Hơn nữa, với vai trò là đại diện của giá trị văn hoá, nói chung 1111 do tập thể nắm giữ. Vì vậy, cái đôi khi có thể được nhận biết như một tác phẩm văn học tách biệt ( ví dụ một bài thơ) hoặc một sáng chế tách biệt ( ví dụ việc sử dụng một nguồn tài nguyên thực vật để làm lành vết thường) lại thực sự là một yếu tố tích hợp một nhóm lớn và hầu hết là cố kết với nhau của tín ngưổng và tri thức mà việc kiểm soát chúng không nằm trong tay của những cá nhân sử dụng phần tri thức tách biệt, nhưng thuộc về cộng đồng hoặc tập thể. Hơn nữa, hầu hết 1111 được truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác và phần lớn tồn tại dưới dạng không được ghi chép.

Một khía cạnh quan trọng cơ bản của tri thức truyền thống là nó mang tính truyền thống chỉ trong phạm vi mà sự sáng tạo và sử dụng nó là bộ phận của truyền thống vãn hoá cộng đồng. Bởi vậy, tính truyền thống không nhất thiết được hiểu theo nghĩa tri thức đó cổ xưa hoặc tĩnh tại mà được hiểu theo nghĩa tri thức đó tiến triển như một sự đáp ứng của các cá nhân và cộng động với những thách thức do môi trường xã hội của họ đột ra: “Tri thức truyền thống không chì đơn giản được học thuộc lòng và chuyển giao từ một thế hệ sang thế hệ tiếp theo, vốn có tính nãng động, nó lệ thuộc vào một quá trình liên tục của sự kiểm nghiệm, thích nghi và sáng tạọ làm thay đổi hình thức và nội dung của nó để đáp ứng với sự thay đổi hoàn cảnh môi trường và xã hội."

Như vậy, tri thức truyền thống cũng là tri thức đương đại. Do đó, không những cần phải phát triển một hệ thống ghi chép thành tư liệu và lưu giữ tri thức truyền thống đã được tạo ra trong quá khứ và có thể sáp mất đi mà Điều quan trọng cũng là dự liệu một hệ thống góp phần vào sự thúc đầy và quảng bá những đổi mới dựa trên cơ sở tiếp tục khai thác truyền thống. Ta không nói về việc làm đông cứng và gìn giữ tri thức như nó hiện đang tồn tại mà nói về việc gìn giữ cái đang tồn tại với vai trò là một công cụ đắc lực không thể thiếu được để thúc đầy đổi mới và sáng tạo truyền thống một cách liên tục.

Vấn đề SHTT liên quan tới 1111 cắt ngang các nhánh thông thường của luật SHTT chẳng hạn như quyền tác giả và sở hữu công nghiệp. Trong nhiều trường hợp, những người nắm giữ 1111 không tách khía cạnh nghệ thuật khỏi khía cạnh hữu ích trong những sáng tạo trí tuệ và đổi mới của họ; đúng hơn là cả hai đều bắt nguồn từ một hệ thống tín ngưỡng duy nhất, được thể hiện trong cuộc sống và nghi thức hàng ngày.

Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hàng còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email [email protected] để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty Luật Minh Khuê

>> Xem thêm:  Nhân quyền là gì ? Khái niệm nhân quyền được hiểu như thế nào ?

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Tài sản 1111 được hiểu là gì?

Trả lời:

Tài sản 1111  được hiểu là nội dung được dẫn chiếu của tri thức truyền thống.

Câu hỏi: Quyền con người được hiểu cụ thể như thế nào?

Trả lời:

Quyền con người (Human rights, Droits de LHomme) là toàn bộ các quyền, tự do và đặc quyền được công nhận dành cho con người do tính chất nhân bản của nó, sinh ra từ bản chất con người chứ không phải được tạo ra bởi pháp luật hiện hành. 

Câu hỏi: Tri thức truyền thống là gì?

Trả lời:

Tri thức truyền thống là để chỉ những đổi mới và sáng tạo dựa trên truyền thống (nghĩa là nói chung được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, nói chung thuộc về  một cộng đồng người riêng biệt hoặc vùng lãnh thổ của họ và luôn luôn có sự tiến triển nhằm đáp ứng với môi trưởng biến đổi) được tạo ra từ hoạt động trí tuệ trong các lĩnh vực công nghiệp, khoa học, văn học hoặc nghệ thuật.