1. Jay w. Lorsch

Ông Jay w. Lorsch là giáo sư về khoa học quan hộ nhân quần ở trường Đại học Harvard của Mỹ.

Jay w. Lorsch là tiến sĩ về quản lý công thương nghiệp của trường Đại học Harvard, một nhân vật nổi tiếng của lý luận quán lý hiện đại thuộc trường phái lý luận quyền biến. Cống hiến của ông tập trung trong lĩnh vực nghiên cứu và thiết kế cơ cấu tổ chức doanh nghiệp.

Ông Jay w. Lorsch đã viết hơn 10 cuốn sách chuyên đề và rất nhiều luận văn, trong đó nổi tiếng nhất là cuốn “Thiết kế cơ cấu tổ chức” do ông cùng viết với Panlanlunx (1970) và cuốn “Tổ chức và hoàn cảnh” (1976).

Ngoài, ra, ông cũng có những kiến giải độc đáo về vấn đề quản lý nhân sự của doanh nghiệp. Vào năm 1970, ông cùng hợp tác với John Mons công bố bài luận văn nổi tiếng “Thuyết siêu Y” đăng trên tạp chí “Bình luận thương mại Harvard”, phát triển và làm phong phú thêm tư tưởng học thuật của lý luận quyền biến trong lĩnh vực quản lý nhân sự.

2. Khái quát cuốn “Thiết kế cơ cấu tổ chức”

Như đã nhắc đến ở trên, vào năm 1970, ông cùng hợp tác với John Mons công bố bài luận văn nổi tiếng là luận văn “Thuyết siêu Y” đăng trên tạp chí “Bình luận thương mại Harvard”, phát triển và làm phong phú thêm tư tưởng học thuật của lý luận quyền biến trong lĩnh vực quản lý nhân sự.

Trong lời dẫn của cuốn sách này, Lorsch đã trình bày một cách khái quát lý luận về cơ cấu tổ chức trên cơ sở thuyết quyền biến và so sánh nó với các luận thuyết khác về cơ cấu tổ chức. Qua lời dẫn này, người ta có thể thấy được diện mạo của cuốn “Thiết kế cơ cấu tổ chức” và hiểu được những quan điểm chủ yếu trong lý luận cơ cấu tổ chức của Lorsch.

Ở phần mở đầu lời dẫn, Lorsch đã vạch rõ cơ cấu tổ chức doanh nghiệp không phải là cái gì bất biến. Ngược lại, nó là một hiện tượng lượng biến phức tạp. về mặt này, vai trò và ảnh hưởng của người quản lý kinh doanh rất quan trọng. Ông nhấn mạnh, mục đích của cuốn sách này là muốn gợi ra một số ý kiến hữu ích trong vân đề thiết kế cơ cấu tổ chức.

>> Xem thêm:  Xã là gì ? Cách phân loại, cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ quyền hạn của chính quyền hành chính xã ?

3. Định nghĩa của cơ cấu tổ chức

Ông Lorsch cho rằng, trước hết phải phân biệt một cách chính xác “cơ cấu cơ bản” và “cơ chế vận hành”.

a. Cơ cấu cơ bản

Khi nói đến cơ cấu cơ bản của một doanh nghiệp, người ta cần phải xét đến những vấn đề chủ yếu như sự phân cóng trong nội bộ tổ chức, việc sắp xếp nhiệm vụ còng tác cho các phòng, ban khác nhau, làm thế nào để thực hiện sự điều hòa, phối hợp cần thiết nhàm bảo đảm thực hiện được mục tiêu tổng thể của doanh nghiệp... Đáp án của những vấn đề này là: các doanh nghiệp thường dừng hình thức.

Biểu đồ để thể hiện cơ cấu tổ chức (như biểu đồ về hệ thọng tổ chức). Nếu người ta nhận thức được những nhân tố khả biến (nhân tố kỹ thuật, cá nhân, xã hội cũng như nội bộ tổ chức) có ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi của doanh nghiệp thì việc thông qua biểu đồ để giải thích với nhân viên về mong muốn và yêu cầu của doanh nghiệp đối với mỗi người chi là một trong rất nhiều biện pháp.

Mặc dù đến nay, rất nhiều giám đốc vẫn sử dụng một cách rộng rãi các loại biểu đồ, nhưng nếu chỉ có cơ cấu cơ bản thì không đủ mà cần phải thông qua cơ chế vận hành để tăng cường cơ cấu cơ bản, đảm bảo thực hiện ý đồ của cơ cấu cơ bản.

b. Cơ chế vận hành

Cơ chế vận hành là trình tự điều khiển, hệ thống thông tin, chế độ thưởng phạt cũng như các chế độ đã được quy phạm hóa Việc xác lập và tăng cường cơ chế vận hành sẽ làm cho công nhân viên hiểu rõ rằng, cái mà doanh nghiệp yêu cầu và mong muốn ở họ là cái gì?

Một cơ chế vận hành tốt sẽ khích lệ công nhân viên đồng tâm hiệp lực, gắng sức thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp. Điều đó cũng có nghĩa là cơ chế vận hành đem lại nội dung và sức sống cho cơ cấu cơ bản của doanh nghiệp.

4. Một số quan điểm cổ điển về “cơ cấu tổ chức”

>> Xem thêm:  Tìm hiểu về tổ chức của Tòa án Hoa Kỳ và Tòa án Vương quốc Anh ?

Ông Lorsch đã giới thiệu một cách tường tận những quan điểm khác nhau về vấn đề cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp thuộc lý luận quản lý cổ điển và lý luận quản lý hiện đại của phương Tây, đồng thời phân tích và so sánh các quan điểm ấy để từ đó tiếp thu cái hay của chúng và đề ra một luận thuyết mới về thiết kế cơ cấu tổ chức.

Lorsch cho rằng, kinh nghiệm chủ yếu của các học giả nổi tiếng của lý luận cổ điển và những người theo họ là kinh nghiệm thực tế của các doanh nghiệp ở thời kỳ đầu của thế kỷ XX, bắt nguồn từ lý luận quản lý công trình, lý luận quản lý một cách khoa học của Taylor, thuyết quản lý cổ điển Châu Âu của Fayol và lý luận về tổ chức hành chính kiểu quản chếcủa Max Weber, 3 trường phái lớn của lý luận quản lý “cổ điển” hoặc lý luận quản lý truyền thống phương Tây.

Ông Lorsch cho rằng, lý luận quản lý cổ điển không coi trọng vấn đề điều hòa, phối hợp. Đối với những nhà lý luận quản lý cổ điển, việc điều hòa, phối hợp trong nội bộ doanh nghiệp không quan trọng. Họ nhận định một cách giản đơn rằng, sau khi phân công trong nội bộ doanh nghiệp, những mục tiêu nhỏ của các tổ hợp lao động được tổng hợp lại sẽ trở thành mục tiêu lớn của doanh nghiệp. Nếu cần điều phối thì hoàn toàn có thể dựa vào nhân viên quản lý kinh doanh ở tầng lớp trên giải quyết. Lý luận cùa họ là công nhân viên phải nghe theo sự chỉ huy của giám đốc. Do đó, cơ cấu điều phối có hiệu quả duy nhất chí có thê là tầng lớp giám đốc. Nhưng kinh nghiệm lại chi ra rằng, lý luận đó của họ còn có rất nhiều khiếm khuyết.

Trước hết, nó rất khó khích lệ lính tích cực của công nhân viên tham dự vào việc quản lý kinh doanh của doanh nghiệp. Thứ hai là, sự hạn chế của lý luận đó rất dễ biểu hiện ở những doanh nghiệp lớn vì ở đó, táng nấc phân còng rất phức tạp. Thứ ba là, trên thực tế, các giám đốc ngày càng nhận thức được rằng nếu chỉ dựa vào lãnh dạo ớ tầng cao của doanh nghiệp thì rất khó thực hiện được sự điều hòa, phối hợp trong tổ họp lao động CO’ sở và nó sẽ không tự động hợp thành mục tiêu lớn cứa doanh nghiệp.

Chính vì những khiếm khuyết rõ ràng như trên nên theo đà phát triển của trường phái quan hệ nhân quán và sự phát triển của công đoàn những công nhân không lành nghề, phong trào quân lý một cách khoa học đã dần dần bị lụi tàn. suy yếu. Một sô nhà lý luận về cơ câu tổ chức, trong đó có nhiều nhà tâm lý học hoặc tâm lý học xã hội đã tìm tòi, nghiên cứu vấn đề này và đề ra một luận thuyết xã hội mới. Đó chính là lý luận về khoa học hành vi của phương Tây.

Lý luận này không đề ra được một kiến nghị rõ ràng để giải quyết vấn đề phân công cùa doanh nghiệp, nhưng nó đã đề ra vấn đề thực hiện sự hợp tác và điều hòa trong nội bộ doanh nghiệp. Lorsch cho rằng, khuyết điểm chú yếu trong lý luận về khoa học hành vi là ở chỗ họ nhận định một cách giản đơn rằng, tất cả công nhân viên đều có nhu cầu giống nhau và có thể dùng một phương thức giống nhau để khích lệ và thúc đấy.

5. Một số quan điểm hiện đại về cơ cấu tổ chức

Bên cạnh ông Lorsch giới thiệu luận thuyết về vấn đề thiết kế cơ cấu tổ chức doanh nghiệp theo lý luận quản lý cổ điển trên thì ông Lorsch cũng giới thiệu luận thuyết về vấn đề thiết kế cơ cấu tổ chức doanh nghiệp theo lý luận quản lý hiện đại.

Trường phái quản lý hệ thống trong lý luận quản lý hiện đại cho rằng, thiết kế tổ chức là do nhiệm vụ sản xuất và tố chất (chất lượng) của công nhân viên của doanh nghiệp quyết định, về mật này, một báo cáo nghiên cứu do Banx và Stute cùng viết và một báo cáo nghiên cứu của nữ học giả về quản lý tên là Joan Wood­ward cúa Mỹ đều thừa nhận tính hữu hiệu của lý luận này.

>> Xem thêm:  Chánh nhất là gì ? Cách thức tổ chức toà án theo Sắc lệnh số 13 do Chủ tịch Hồ Chí Minh kí ngày 24/01/1946?

Trong cuốn “Sự quản lý sáng tạo”, Banx và Stute đã chỉ ra rằng, những xí nghiệp công nghiệp thành công đều có những khác biệt lớn về thiết kế cơ cấu tổ chức. Ở những ngành công nghiệp có tính ổn định tương đối cao, các doanh nghiệp thành công đều sử dụng một loại cơ cấu tổ chức mà tác giả đặt tên là cơ cấu tổ chức kiểu máy móc. ớ những doanh nghiệp này, người ta dựa nhiều vào những quy định chính thức, mọi quyết định đều do lãnh đạo ở tầng cao đề ra, hệ thống giám sát của doanh nghiệp mỏng và yếu. Ở những xí nghiệp công nghiệp giàu sức sống, các doanh nghiệp thành công thường sử dụng một loại cơ cấu tổ chức mà tác giả đặt tên là “cơ cấu tổ chức hữu cơ”. Trong loại hình doanh nghiệp này, chức nãng của hệ thống giám sát rộng và có quyền lực. Họ không thật coi trọng, nhấn mạnh chế độ, quy tắc lắm, những quyết định về sản xuất phần lớn là do cấp quản lý trung gian và cấp quản lý cơ sở đưa ra.

Trong cuốn “Tổ chức công nghiệp - Lý luân và thực tiễn” của nữ học giả Wood­ward công bố năm 1965, tác giả đã đưa ra một phương pháp phân loại khác. Bà phát hiện rằng, các hệ thống sản xuất có mục đích tương tự và kỹ thuật công nghệ tương tự đều có một mô thức tổ chức và nguyên tắc quản lý riêng của nó. Mục đích của doanh nghiệp nói ở đây là sản phẩm và thị trường. Những mục đích đó quyết định việc doanh nghiệp phải có đủ kỹ thuật, công nghệ cần thiết. Công trình nghiên cứu của Woodward đã nói rõ ảnh hưởng của kỹ thuật, công nghệ đối với việc thiết kế cơ cấu tổ chức. Nhũng doanh nghiệp thành công đều là những doanh nghiệp có cơ cấu tổ chức thích hợp với kỹ thuật, công nghệ của nó.

Đối với Gi Banx, Stute và Woodward đều cho rằng, cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp là vấn đề quan trọng có liên quan đến thành công của doanh nghiệp.

Gi Banx, Stute và Woodward đã trình bày những yếu tố chủ yếu cấu thành cơ cấu tổ chức của những doanh nghiệp thành công, nhưng họ chưa đề ra được một đường lối hữu hiệu, hoàn chỉnh để giải quyết vấn đề cơ cấu tổ chức doanh nghiệp một cách có hệ thống. Trên cơ sở những nghiên cứu của mình, Lorsch và Lanlunx đã tiếp tục tìm tòi, nghiên cứu và viết ra cuốn “Thiết kế cơ cấu tổ chức”, hình thành một hệ thống lý luận hoàn chỉnh về thiết kế cơ cấu tổ chức.

Những suy nghĩ về thiết kế cơ cấu tổ chức do Lorsch và Lanlunx đề ra bao hàm 2 khái niệm cơ bản sau đây:

- Một là, “sự dị biệt” hoặc “sự khác biệt”;

- Hai là, sự “tổng hợp” hoặc “tổng thể hóa”.

Sự dị biệt nói đây là trình độ nhận thức và tinh thần, tư tường của người quản lý ở các bộ phận khác nhau trong doanh nghiệp và những sự khác nhau về cơ cấu tổ chức chính thức của các bộ phận đó. Không như các học giả theo lý luận quản lý cổ điển, coi phân công là nhân tố duy nhất quyết định năng suất lao động và hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp, hai ông cho rằng, mỗi bộ phận sản xuất của doanh nghiệp đều là một đơn vị nhỏ của doanh nghiệp. Những thănh viên của các bộ phận đó đều xuất phát từ nhiệm vụ sản xuất và tố chất của nhân viên mà hình thành phương hướng phát triển và cơ cấu tổ chức của mình một cách hết sức tự nhiên.

Bởi vì, mỗi bộ phận khác nhau đều nằm trong môi trường khác nhau trong nội bộ doanh nghiệp (như bộ phận bán hàng, bộ phận sản xuất...). Giữa những bộ phận ấy có sự khác biệt một cách hết sức tự nhiên ở mức độ khác nhau. Một khái niệm cơ bản khác là sự “tổng hợp”. Khái niệm này là để chỉ những sức ép, thách thức và đòi hỏi trong những hoàn cảnh nhất định, năng lực và trình độ hợp tác, điều hòa của các bộ phận trong nội bộ doanh nghiệp.

=> Tóm lại, mức độ khác nhau về cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp được quyết định bởi sự ổn định hoặc không ổn định của hoàn cảnh và sự khác nhau hoặc giống nhau của hoàn cảnh đó.

>> Xem thêm:  Nguyên tắc tối huệ quốc (viết tắt theo tiếng Anh là MFN) là gì ? Phân tích nguyên tắc tối huệ quốc ?

Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê sưu tầm và biên soạn. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
Luật Minh Khuê (Sưu tầm và Biên soạn).

>> Xem thêm:  Dịch vụ luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp tại tòa án

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Theo ông Lorsch, cơ cấu cơ bản là gì?

Trả lời:

Theo ông Lorsch, khi nói đến cơ cấu cơ bản của một doanh nghiệp, người ta cần phải xét đến những vấn đề chủ yếu như sự phân cóng trong nội bộ tổ chức, việc sắp xếp nhiệm vụ còng tác cho các phòng, ban khác nhau, làm thế nào để thực hiện sự điều hòa, phối hợp cần thiết nhàm bảo đảm thực hiện được mục tiêu tổng thể của doanh nghiệp... Đáp án của những vấn đề này là: các doanh nghiệp thường dừng hình thức. 

Câu hỏi: Theo ông Lorsch, cơ chế vận hành là gì?

Trả lời:

Cơ chế vận hành là trình tự điều khiển, hệ thống thông tin, chế độ thưởng phạt cũng như các chế độ đã được quy phạm hóa Việc xác lập và tăng cường cơ chế vận hành sẽ làm cho công nhân viên hiểu rõ rằng, cái mà doanh nghiệp yêu cầu và mong muốn ở họ là cái gì?

Câu hỏi: Trường phái quản lý hệ thống trong lý luận quản lý hiện đại quan niệm thế nào về thiết kế tổ chức?

Trả lời:

Trường phái quản lý hệ thống trong lý luận quản lý hiện đại cho rằng, thiết kế tổ chức là do nhiệm vụ sản xuất và tố chất (chất lượng) của công nhân viên của doanh nghiệp quyết định, về mật này, một báo cáo nghiên cứu do Banx và Stute cùng viết và một báo cáo nghiên cứu của nữ học giả về quản lý tên là Joan Wood­ward cúa Mỹ đều thừa nhận tính hữu hiệu của lý luận này.