Cách tính thuế TNCN đối với thu nhập từ thừa kế, quà tặng, trúng thưởng của cá nhân không cư trú

Trong tiến trình hội nhập và mở rộng các quan hệ dân sự quốc tế năm 2026, dòng dịch chuyển tài sản thông qua các hình thức phi thương mại như thừa kế, quà tặng hay các giải thưởng may mắn đã trở thành một hợp phần quan trọng trong quản lý thuế thu nhập cá nhân. Đối với cá nhân không cư trú — những chủ thể không có sự gắn kết thường xuyên về mặt thời gian hoặc cư trú tại Việt Nam — việc xác lập nghĩa vụ thuế đối với các khoản thu nhập này không chỉ là trách nhiệm tài chính mà còn là thủ tục pháp lý bắt buộc để hợp thức hóa quyền sở hữu tài sản trên lãnh thổ Việt Nam. Khác với thu nhập từ lao động hay kinh doanh đòi hỏi sự hiện diện trực tiếp, thu nhập từ thừa kế, quà tặng và trúng thưởng phát sinh dựa trên tính chất hữu hình hoặc quyền sở hữu đối với tài sản tọa lạc tại Việt Nam, đặt ra yêu cầu khắt khe về việc khấu trừ thuế tại nguồn và kê khai theo từng lần phát sinh.

Sự giao thoa giữa quy định của Luật Thuế Thu nhập cá nhân và các văn bản hướng dẫn về đăng ký quyền sở hữu tài sản đòi hỏi các cá nhân không cư trú và đơn vị chi trả phải nắm vững các định mức thuế suất cố định cùng phương pháp xác định giá trị tính thuế chuẩn xác. Khung pháp lý áp dụng cho năm 2026, làm rõ các quy định về thu nhập chịu thuế từ 10 triệu đồng trở lên đối với quà tặng, thừa kế là bất động sản, chứng khoán hoặc các giải thưởng trúng thưởng. Qua đó, hỗ trợ người nộp thuế xây dựng lộ trình thực hiện nghĩa vụ thuế minh bạch, đảm bảo tính hợp pháp cho quá trình thụ hưởng tài sản xuyên quốc gia.

1. Xác định thu nhập tính thuế đối với thừa kế và quà tặng

Thu nhập tính thuế từ nhận thừa kế, quà tặng của cá nhân không cư trú được xác định là phần giá trị tài sản vượt trên mức ngưỡng quy định cho mỗi lần nhận. Trong giai đoạn 2025, bối cảnh lập pháp mới đang có sự điều chỉnh về ngưỡng thu nhập chịu thuế để phản ánh biến động kinh tế. Giá trị tài sản để tính thuế được xác định tại thời điểm cá nhân làm thủ tục đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản tại Việt Nam. Tùy thuộc vào loại tài sản, phương pháp định giá được áp dụng cụ thể để đảm bảo tính sát thực với giá trị thị trường và tránh thất thu ngân sách.

- Đối với bất động sản: Thu nhập tính thuế được xác định dựa trên giá trị quyền sử dụng đất hoặc giá trị nhà ở ghi trên hợp đồng. Tuy nhiên, giá này không được thấp hơn bảng giá đất hoặc giá tính lệ phí trước bạ do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định tại thời điểm đăng ký. Nếu hợp đồng không ghi giá hoặc giá thấp hơn quy định, cơ quan thuế sẽ ấn định theo khung giá nhà nước.

- Đối với chứng khoán: Giá trị chứng khoán được chia thành hai nhóm chính. Chứng khoán niêm yết được định giá theo giá đóng cửa tại ngày nhận hoặc ngày gần nhất trước đó. Đối với chứng khoán chưa niêm yết (cổ phần công ty chưa đại chúng), giá trị được xác định theo giá trị sổ sách kế toán của công ty phát hành tại thời điểm gần nhất với thời điểm nhận thừa kế, quà tặng.

- Đối với phần vốn góp: Thu nhập tính thuế là giá trị phần vốn góp được xác định căn cứ vào giá trị sổ sách của đơn vị có vốn góp tại thời điểm cá nhân nhận tài sản.

- Đối với tài sản phải đăng ký khác: Các tài sản như ô tô, tàu thuyền được định giá căn cứ vào bảng giá tính lệ phí trước bạ do UBND cấp tỉnh quy định tại thời điểm làm thủ tục đăng ký.

Sự xuất hiện của các quy định về tài sản số trong dự thảo Luật năm 2025 cho thấy nỗ lực của Chính phủ trong việc kiểm soát các giao dịch phi truyền thống. Thu nhập từ việc nhận thừa kế, quà tặng là tài sản số sẽ được xác định theo giá trị giao dịch trên các nền tảng được cấp phép hoặc theo giá trị quy đổi tại thời điểm phát sinh thu nhập.

Theo các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành và các dự thảo sửa đổi bổ sung năm 2025, thu nhập tính thuế từ nhận thừa kế, quà tặng là phần giá trị tài sản vượt trên một mức nhất định cho mỗi lần nhận. Trong khi các quy định cũ duy trì ngưỡng 10 triệu đồng, các đề xuất mới nhất trong Luật Thuế 2025 đang hướng tới việc nâng ngưỡng này lên 20 triệu đồng để phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội. Đối với cá nhân không cư trú, việc xác định ngưỡng này đặc biệt quan trọng vì họ không có các khoản giảm trừ gia cảnh để bù trừ vào thu nhập chịu thuế.

2. Thu nhập tính thuế từ trúng thưởng theo quy định mới

Thu nhập từ trúng thưởng của cá nhân không cư trú là một loại thu nhập đặc thù, thường phát sinh một lần và có tính chất may rủi cao. Thu nhập tính thuế trong trường hợp này là phần giá trị giải thưởng vượt trên ngưỡng miễn trừ cho mỗi lần trúng thưởng tại Việt Nam.

Toàn bộ giá trị tiền thưởng hoặc hiện vật mà cá nhân nhận được, không trừ bất kỳ khoản chi phí nào để có được giải thưởng đó, được dùng làm căn cứ tính thuế. Các hình thức trúng thưởng phổ biến bao gồm:

• Trúng thưởng xổ số: Toàn bộ giá trị tiền thưởng vượt mức miễn trừ.
• Trúng thưởng khuyến mại: Giá trị quà tặng, tiền thưởng nhận được từ các chương trình do tổ chức, cá nhân kinh doanh tổ chức.
• Trúng thưởng trong các trò chơi có thưởng, casino: Giá trị tiền mặt hoặc hiện vật mà người chơi nhận được sau khi đã trừ đi số tiền đặt cược thực tế tại bàn chơi hoặc máy chơi.
• Trúng thưởng từ các cuộc thi, giải đấu thể thao: Bao gồm tiền thưởng và hiện vật nhận được do tham gia thi đấu tại Việt Nam.

Trong trường hợp một cá nhân trúng nhiều giải thưởng trong cùng một cuộc thi hoặc chương trình, thu nhập tính thuế sẽ được tính trên tổng giá trị các giải thưởng đó. Nếu giải thưởng là hiện vật, giá trị được tính theo giá thị trường hoặc giá mua thực tế của đơn vị tổ chức.

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế đối với thu nhập từ trúng thưởng là thời điểm tổ chức, cá nhân tại Việt Nam trả thưởng cho cá nhân không cư trú. Trong trường hợp giải thưởng được trao làm nhiều lần hoặc trả dần, thuế sẽ được tính và khấu trừ theo từng lần thực nhận. Nếu người trúng thưởng nhận giải sau khi có thông báo chính thức, thu nhập tính thuế vẫn dựa trên giá trị tại thời điểm thông báo trúng thưởng. Tuy nhiên, nếu cá nhân thực hiện chuyển nhượng quyền nhận giải thưởng cho người khác, thu nhập tính thuế sẽ được xác định tại thời điểm chuyển nhượng.

3. Thuế suất và công thức tính thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân không cư trú

Cơ chế tính thuế đối với cá nhân không cư trú được xây dựng theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng vẫn đảm bảo tính hiệu quả trong việc thu thuế tại nguồn. Điều 26 của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 quy định về nội dung quản lý thuế đối với cá nhân không cư trú, trong đó nhấn mạnh việc áp dụng thuế suất cố định thay vì biểu thuế lũy tiến cụ thể quy định như sau:

Điều 26. Thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ trúng thưởng, nhận thừa kế, quà tặng

Thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ trúng thưởng, nhận thừa kế, quà tặng của cá nhân không cư trú được xác định bằng phần giá trị vượt trên 20 triệu đồng theo từng lần trúng thưởng, nhận thừa kế, quà tặng tại Việt Nam nhân (x) với thuế suất 10%.

Khác với cá nhân cư trú phải tính toán dựa trên các bậc thuế khác nhau, cá nhân không cư trú áp dụng một mức thuế suất thống nhất là 10% đối với các khoản thu nhập từ thừa kế, quà tặng và trúng thưởng. Mức thuế suất này được đánh giá là phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp dễ dàng trong việc khấu trừ tại nguồn bởi các tổ chức chi trả thu nhập.

Số thuế thu nhập cá nhân mà cá nhân không cư trú phải nộp được xác định theo công thức:

Trong đó, Thu nhập tính thuế là phần giá trị tài sản hoặc giải thưởng vượt trên ngưỡng miễn trừ quy định là 20 triệu đồng 

Ví dụ minh họa: Một chuyên gia nước ngoài không cư trú nhận một phần quà tặng là bộ cổ phiếu trị giá 50 triệu đồng tại một sự kiện ở Việt Nam.

• Ngưỡng thu nhập chịu thuế: 20 triệu đồng.
• Thu nhập tính thuế: 50.000.000 - 20.000.000 = 30.000.000 đồng.
• Thuế TNCN phải nộp: 30.000.000 x 10% = 3.000.000 đồng.

Quy trình này đảm bảo rằng cá nhân không cư trú thực hiện nghĩa vụ thuế ngay tại thời điểm phát sinh thu nhập mà không cần chờ đến cuối năm tài chính để quyết toán, giúp giảm thiểu rủi ro trốn thuế đối với những người không có sự gắn kết lâu dài về mặt địa lý với Việt Nam.

4. Quy trình kê khai và nộp thuế đối với người không cư trú

Hệ thống quản lý thuế Việt Nam năm 2025 đặt trọng tâm vào việc điện tử hóa các thủ tục kê khai nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế, đặc biệt là người nước ngoài. Trách nhiệm kê khai và nộp thuế được phân định rõ ràng giữa cá nhân nhận thu nhập và tổ chức chi trả thu nhập.

Khấu trừ thuế tại nguồn: Đối với các khoản thu nhập từ trúng thưởng hoặc quà tặng từ các tổ chức, doanh nghiệp, tổ chức chi trả thu nhập có trách nhiệm khấu trừ thuế TNCN trước khi thanh toán hoặc bàn giao tài sản cho cá nhân. Tổ chức sẽ thực hiện kê khai và nộp số thuế đã khấu trừ vào ngân sách nhà nước thay cho người trúng thưởng hoặc người nhận quà. Điều này giúp cá nhân không cư trú không phải trực tiếp thực hiện các thủ tục phức tạp với cơ quan thuế địa phương.

Tự kê khai đối với cá nhân: Trong trường hợp cá nhân nhận thừa kế, quà tặng từ các cá nhân khác (không thông qua tổ chức trả thu nhập) hoặc nhận thừa kế là bất động sản, chứng khoán, cá nhân phải trực tiếp thực hiện việc kê khai thuế.

• Hồ sơ khai thuế: Bao gồm Tờ khai thuế TNCN dành cho cá nhân nhận thừa kế, quà tặng không phải là bất động sản theo Mẫu số 14/KK-TNCN, hoặc tờ khai thuế đối với bất động sản theo mẫu 03/BĐS-TNCN. Các chứng từ đi kèm thường là bản sao hộ chiếu, di chúc, hợp đồng tặng cho và các giấy tờ chứng minh giá trị tài sản.
• Thời hạn nộp hồ sơ: Cá nhân phải thực hiện khai thuế theo từng lần phát sinh thu nhập. Thời hạn nộp hồ sơ chậm nhất là ngày thứ 10 kể từ ngày phát sinh nghĩa vụ thuế hoặc trước khi làm thủ tục đăng ký quyền sở hữu tài sản.
• Địa điểm nộp thuế: Cá nhân nộp hồ sơ tại Chi cục Thuế nơi có bất động sản (đối với thừa kế, quà tặng là nhà đất) hoặc Chi cục Thuế nơi cá nhân cư trú/tổ chức phát hành chứng khoán có trụ sở.

Việc sử dụng ứng dụng eTax Mobile và cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế được khuyến khích mạnh mẽ trong năm 2025. Người nộp thuế có thể đăng ký tài khoản bằng mã số định danh hoặc mã số thuế cá nhân để thực hiện kê khai và nộp thuế trực tuyến qua tài khoản ngân hàng liên kết, giúp tiết kiệm thời gian và đảm bảo tính chính xác.

Kết luận

Hệ thống chính sách thuế Thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ thừa kế, quà tặng và trúng thưởng của cá nhân không cư trú năm 2026 đã phản ánh sự chặt chẽ và nhất quán của pháp luật Việt Nam trong việc quản lý các nguồn thu đặc thù. Việc áp dụng mức thuế suất phẳng 10% trên phần giá trị tài sản vượt định mức quy định không chỉ đảm bảo tính công bằng xã hội mà còn tạo điều kiện để cá nhân không cư trú dễ dàng xác định và hoàn tất nghĩa vụ tài chính mà không cần qua các bước quyết toán phức tạp. Trong một môi trường quản lý hành chính số hóa, nơi mà mọi giao dịch chuyển nhượng bất động sản, chứng khoán hay giải thưởng giá trị lớn đều được kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu thuế quốc gia, việc tuân thủ tự nguyện và chính xác chính là giải pháp tối ưu để bảo vệ quyền thụ hưởng tài sản lâu dài.

Việc nắm vững cách tính thuế đối với các khoản thu nhập đặc thù này không chỉ giúp cá nhân không cư trú tránh được các rủi ro về phạt chậm nộp hoặc vướng mắc khi chuyển tài sản ra nước ngoài, mà còn khẳng định sự tôn trọng đối với chủ quyền tài khóa của Việt Nam. Hy vọng những phân tích pháp lý chi tiết trong bài viết sẽ trở thành công cụ tham chiếu hữu ích, giúp quý bạn đọc tháo gỡ mọi rào cản về thủ tục thuế, từ đó yên tâm thực hiện các giao dịch dân sự quốc tế một cách an toàn và bền vững. Sự minh bạch trong nghĩa vụ thuế hôm nay chính là nền tảng pháp lý vững chắc cho sự thịnh vượng và uy tín của mỗi cá nhân trên trường quốc tế.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!