1. Kiểm toán sở hữu trí tuệ là gì?

Kiểm toán sở hữu trí tuệ là việc rà soát lại một cách có hệ thống các tài sản trí tuệ mà doanh nghiệp đang sở hữu, đang sử dụng hoặc tiếp nhận để đánh giá và quản lý các rủi ro, đưa ra các biện pháp giải quyết các vấn đề và áp dụng các kinh nghiệm tốt nhất trong quản lý tài sản trí tuệ.
Việc kiểm toán sở hữu trí tuệ giúp doanh nghiệp tìm ra các tài sản trí tuệ không được sử dụng hoặc được sử dụng chưa đủ, cũng như xác định các mối đe doạ đối với hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp và cho phép các nhà quản lý doanh nghiệp đưa ra kế hoạch kinh doanh đúng đắn và các chiến lược về sở hữu trí tuệ nhằm duy trì và nâng cao vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên các thị các trường có liên quan.

​2. Tại sao phải thực hiện kiểm toán sở hữu trí tuệ

Ngày nay, kiểm toán sở hữu trí tuệ là một công cụ không thể thiếu được để quản lý thành công một doanh nghiệp dựa trên tri thức bằng cách trợ giúp quá trình tạo ra hoặc sửa đổi chiến lược sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp.
Kiểm toán sở hữu trí tuệ giúp doanh nghiệp tạo ra danh mục các tài sản trí tuệ hiện có hoặc cập nhật các tài sản trí tuệ mới và cũng như phân tích:
- Tài sản trí tuệ được sử dụng và không được sử dụng như thế nào.
- Liệu các tài sản trí tuệ đang được doanh nghiệp sử dụng có thuộc sở hữu của người hoặc doanh nghiệp khác không.
- Liệu các tài sản trí tuệ này có xâm phạm quyền của người khác hoặc người khác có xâm phạm quyền đối với các tài sản này hay không.
- Và xác định, trên cơ sở các thông tin này, những hành động cần phải được thực hiện đối với từng tài sản trí tuệ hoặc danh mục các tài sản đó để phục vụ các mục tiêu kinh doanh có liên quan của doanh nghiệp.
Dưới đây là những ví dụ điển hình về công dụng của việc kiểm toán sở hữu trí tuệ trong các doanh nghiệp:
- Ở Hoa Kỳ, gần 40% giá trị của thị trường của một doanh nghiệp trung bình không được thể hiện trên bảng cân đối giá trị của thị trường;
- Ở Liên minh châu Âu, hơn một nửa các doanh nghiệp lớn không tính tài sản trí tuệ trong các cuộc kiểm toán nội bộ.
- Năm 2005, Công ty Qualcomm thu được khoảng 58% trong tổng số 5,7 tỉđôla Mỹ doanh thu từ việc bán thiết kế chip vô tuyến của Qualcomm nhưng được sản xuất bởi các bên thứ ba theo hợp đồng.
- Từ năm 1993, Công ty IBM thu được 1 tỷ đôla mỗi năm từ việc li-xăng các công nghệ không chủ chốt nếu không phải sẽ không được sử dụng.
- Ở Liên minh châu Âu, 36% số sáng chế được cấp bằng độc quyền không được sử dụng.
- Công ty Honeywell International sử dụng một Công ty con là Công ty Sở hữu trí tuệ Honeywell để quản lý danh mục tài sản trí tuệ. Gần đây, Công ty này đã được cấp li-xăng công nghệ LCD cho các đối thủ như Sanyo, LGC, Philips và Chungwa Picture Tubes.
- Năm 2000, Công ty Honeywell nhận về khoản bồi thường thiệt hại kỷ lục trị giá 127 triệu đôla Mỹ từ Công ty Minolta đối với công nghệ mà chính họ đã không được thương mại hóa được.
- 2% sáng chế được cấp bằng độc quyền được sử dụng làm cơ sở để thành lập doanh nghiệp mới.
- Năm 2002, Hàn Quốc xuất khẩu công nghệ trị giá 0,6 tỉ đôla Mỹ và nhập khẩu công nghệ trị giá 2,7 tỷ đôla Mỹ thông qua các hợp đồng li-xăng, hợp tác R&D và liên doanh.
- Từ năm 2002, Hàn Quốc đã tăng chi phí cho hoạt động R&D từ 2,6% GDP trong năm 1998 đến 3,4% GDP trong năm 2004.
- Ở New Zealand, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) chiếm 37,3% GDP và có lợi nhuận cao nhất tính bình quân trên đầu nhân viên, nhưng hầu hết SME không nhận thức được giá trị của tài sản trí tuệ hoặc thực tế là họ không biết cách bảo vệ các tài sản trí tuệ của mình khi bị xâm phạm.
3. Cách thức thực hiện kiểm toán sở hữu trí tuệ

Kiểm toán viên thường bắt đầu công việc kiểm toán với một danh mục chi tiết các công việc cần làm - danh mục này sẽ được điều chỉnh cho phù hợp với loại hình doanh nghiệp và quy mô kinh doanh, pháp luật sở hữu trí tuệ của quốc gia có liên quan, mục tiêu và kết quả mong muốn của việc kiểm toán.

Một danh mục chi tiết các công việc cần thực hiện hoàn chỉnh sẽ giảm đến mức tối thiểu việc bỏ sót một hoặc một số bước có liên quan trong quá trình kiểm toán. Mỗi thành viên trong nhóm kiểm toán sẽ được giao một số công việc nhất định.

Để có được một báo cáo kiểm toán sở hữu trí tuệ đầy đủ và toàn diện, phản ánh toàn bộ quá trình phát triển và quá trình ra quyết định đối với mỗi sản phẩm và quy trình sản xuất của doanh nghiệp, nhóm kiểm toán phải tập hợp, xem xét và sắp xếp không chỉ những thông tin về sở hữu trí tuệ mà còn tất cả các hợp đồng mà có thể ảnh hưởng đến danh mục tài sản trí tuệ của doanh nghiệp. Báo cáo này phải làm hoặc sử dụng kết quả của các nghiên cứu sở hữu trí tuệ ở các thị trường có liên quan.

Nội dung được biên tập dựa trên bài giảng của các giảng viên cục SHTT (Nguồn: noip.gov.vn)