Mất bao nhiêu tiền (tài sản) thì được trình báo công an?

1. Quy định pháp luật về hạn mức tài sản khi trình báo công an

Một trong những thắc mắc phổ biến của người dân là mất bao nhiêu tiền thì công an mới tiếp nhận trình báo. Trên thực tế, pháp luật tố tụng hình sự hiện hành không đặt ra bất kỳ hạn mức tài sản tối thiểu nào để cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm. Giá trị tài sản bị mất dù lớn hay nhỏ đều không phải là căn cứ để từ chối tiếp nhận thông tin.

Quy định này được xác lập tại khoản 1 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2021), theo đó mọi tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đều phải được tiếp nhận đầy đủ, kịp thời. Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận không được từ chối tiếp nhận vì bất kỳ lý do nào, kể cả khi giá trị tài sản bị thiệt hại chỉ ở mức rất nhỏ hoặc chưa xác định được chính xác.

Điều này cũng có nghĩa, việc trình báo công an và việc khởi tố vụ án hình sự là hai giai đoạn pháp lý hoàn toàn khác nhau. Trình báo chỉ là bước ghi nhận nguồn tin về tội phạm để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh. Trong khi đó, việc khởi tố vụ án chỉ được thực hiện khi có căn cứ xác định có dấu hiệu tội phạm theo Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Việc không quy định hạn mức tài sản đối với hoạt động tiếp nhận tin báo xuất phát từ yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm. Một vụ trộm cắp hoặc lừa đảo chỉ vài trăm nghìn đồng có thể là hành vi lặp đi lặp lại của cùng một đối tượng, là mắt xích trong một đường dây phạm tội hoặc là căn cứ để xác định tình tiết tái phạm sau này. Vì vậy, mọi nguồn tin đều có giá trị phục vụ công tác điều tra, thống kê và phòng ngừa tội phạm.

Hiện nay, cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm bao gồm:

Việc mở rộng thẩm quyền cho Công an cấp xã từ cuối năm 2021 đã giúp người dân dễ dàng trình báo ngay tại địa phương nơi xảy ra vụ việc, không nhất thiết phải đến cơ quan điều tra cấp huyện như trước đây. Sau khi tiếp nhận, Công an cấp xã có trách nhiệm lập biên bản, tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ, bảo vệ hiện trường nếu cần thiết và chuyển ngay hồ sơ cùng tài liệu liên quan đến cơ quan điều tra có thẩm quyền.

Để tránh nhầm lẫn giữa hai giai đoạn pháp lý, có thể phân biệt như sau:

Như vậy, nếu bị mất tài sản, bị lừa đảo hoặc phát hiện hành vi có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản, người dân nên trình báo ngay cho cơ quan công an gần nhất, không nên tự đánh giá rằng giá trị tài sản quá nhỏ nên không đủ điều kiện tiếp nhận. Việc trình báo kịp thời vừa bảo vệ quyền lợi của chính người bị hại, vừa góp phần hỗ trợ cơ quan chức năng phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật một cách hiệu quả.

2. Mất bao nhiêu tiền thì đủ điều kiện khởi tố vụ án hình sự?

Khác với giai đoạn tiếp nhận tin báo, việc khởi tố vụ án hình sự phải đáp ứng các điều kiện theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017). Đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt, pháp luật quy định cả tiêu chí về giá trị tài sản và các trường hợp đặc biệt vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù tài sản chưa đạt ngưỡng định lượng.

Đối với tội trộm cắp tài sản theo Điều 173 và tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự, ngưỡng thông thường để truy cứu trách nhiệm hình sự là tài sản có giá trị từ 2.000.000 đồng trở lên. Riêng tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 có ngưỡng cao hơn, từ 4.000.000 đồng trở lên.

Tuy nhiên, đây không phải là điều kiện duy nhất. Trong nhiều trường hợp, người thực hiện hành vi vẫn có thể bị khởi tố mặc dù giá trị tài sản thấp hơn mức nêu trên.

Mức hình phạt cơ bản của cả ba tội danh đều có thể là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Trong các trường hợp phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, như chiếm đoạt tài sản trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên hoặc có các tình tiết tăng nặng theo luật định, mức hình phạt cao nhất có thể lên đến 20 năm tù; riêng tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản còn có thể bị phạt tù chung thân.

Một điểm rất quan trọng cần phân biệt là sự khác nhau giữa tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, người phạm tội đã có ý định chiếm đoạt ngay từ đầu và sử dụng thủ đoạn gian dối để làm cho chủ sở hữu tin tưởng, tự nguyện giao tài sản. Hành vi gian dối xuất hiện trước hoặc đồng thời với thời điểm nhận tài sản.

Trong khi đó, đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, việc nhận tài sản ban đầu hoàn toàn hợp pháp thông qua các giao dịch như vay, mượn, thuê, gửi giữ hoặc hợp đồng dân sự khác. Ý định chiếm đoạt chỉ phát sinh sau khi người đó đã nhận tài sản, thể hiện bằng các hành vi như bỏ trốn, sử dụng thủ đoạn gian dối để không trả hoặc có khả năng trả nhưng cố tình không thực hiện nghĩa vụ.

Việc quy định ngưỡng khởi tố của tội lạm dụng tín nhiệm cao hơn nhằm hạn chế tình trạng hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế thông thường khi tranh chấp chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Người dân cũng cần lưu ý rằng, không phải cứ mất tài sản dưới 2.000.000 đồng hoặc dưới 4.000.000 đồng là chắc chắn không bị xử lý hình sự. Cơ quan điều tra sẽ xem xét toàn diện giá trị tài sản, nhân thân người vi phạm, tiền sự, tiền án, tính chất của hành vi và các tình tiết đặc biệt theo quy định của Bộ luật Hình sự trước khi quyết định có khởi tố vụ án hay không. Vì vậy, mọi trường hợp bị xâm phạm quyền sở hữu đều nên được trình báo để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh và xử lý đúng quy định của pháp luật.

3. Trình báo công an có mất phí không và thủ tục cần chuẩn bị gì?

Việc trình báo, tố giác tội phạm là quyền và cũng là trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bản thân và góp phần giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. Theo quy định của pháp luật hiện hành, hoạt động tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm là hoạt động công vụ do Nhà nước thực hiện nên người trình báo không phải nộp bất kỳ khoản phí hoặc lệ phí nào.

Nếu có cá nhân yêu cầu người dân nộp tiền để được tiếp nhận đơn, giải quyết tin báo hoặc thực hiện các thủ tục tố giác thì đây là hành vi trái quy định pháp luật. Người dân có quyền phản ánh, khiếu nại đến cơ quan công an cấp trên hoặc cơ quan có thẩm quyền để được xem xét, xử lý.

Mặc dù pháp luật không bắt buộc phải có đầy đủ chứng cứ mới được trình báo, nhưng việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền xác minh nhanh chóng và chính xác hơn.

Các giấy tờ, tài liệu nên chuẩn bị gồm:

Ngoài các tài liệu nêu trên, người trình báo nên lưu lại toàn bộ dữ liệu điện tử có liên quan như lịch sử cuộc gọi, nội dung trò chuyện trên mạng xã hội, email, mã giao dịch ngân hàng hoặc thông tin chuyển khoản. Đây là những chứng cứ có giá trị trong nhiều vụ việc lừa đảo sử dụng công nghệ cao.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan công an sẽ lập biên bản tiếp nhận nguồn tin, tiến hành kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

4. Giải quyết các trường hợp lừa đảo, mất trộm tài sản giá trị nhỏ

Không ít người cho rằng khi giá trị tài sản bị mất chỉ vài trăm nghìn hoặc dưới mức khởi tố hình sự thì việc trình báo là không cần thiết. Đây là quan điểm chưa đúng với quy định của pháp luật.

Trong trường hợp hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện vẫn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 144/2021/NĐ-CP. Đồng thời, họ vẫn phải hoàn trả tài sản đã chiếm đoạt hoặc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.

Một số chế tài xử lý hành chính phổ biến gồm:

Việc trình báo đối với những vụ việc có giá trị tài sản nhỏ vẫn mang ý nghĩa rất quan trọng.

Thứ nhất, cơ quan công an có cơ sở thống kê, theo dõi phương thức, thủ đoạn hoạt động của các đối tượng thường xuyên thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

Thứ hai, nếu người vi phạm đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà tiếp tục vi phạm thì đây có thể là căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự, dù giá trị tài sản của lần vi phạm sau chưa đạt ngưỡng định lượng theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Thứ ba, nhiều vụ án lớn được phát hiện từ việc tổng hợp nhiều đơn trình báo có giá trị tài sản nhỏ nhưng cùng một phương thức, cùng một đối tượng hoặc cùng địa bàn hoạt động.

Vì vậy, khi phát hiện hành vi lừa đảo hoặc trộm cắp, người dân nên trình báo ngay, không nên vì giá trị tài sản thấp mà bỏ qua quyền tố giác của mình.

5. Hướng dẫn cách làm đơn trình báo tố giác tội phạm hiệu quả

Đơn trình báo tố giác tội phạm không có mẫu bắt buộc áp dụng thống nhất trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, để cơ quan công an dễ dàng tiếp nhận và xử lý, nội dung đơn nên được trình bày rõ ràng, đầy đủ và theo trình tự logic.

Một đơn trình báo thông thường nên có các nội dung sau:

• Quốc hiệu, tiêu ngữ và ngày, tháng, năm lập đơn.
• Tên đơn, ví dụ: "Đơn trình báo tố giác tội phạm" hoặc "Đơn trình báo về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản".
• Tên cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận.
• Thông tin người trình báo gồm họ tên, ngày sinh, số Căn cước công dân, địa chỉ cư trú, số điện thoại liên hệ.
• Thông tin của người bị tố giác nếu biết như họ tên, địa chỉ, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, tài khoản mạng xã hội hoặc các đặc điểm nhận dạng khác.
• Nội dung vụ việc trình bày theo trình tự thời gian, nêu rõ thời điểm xảy ra, địa điểm, diễn biến sự việc, cách thức chiếm đoạt tài sản, giá trị tài sản bị thiệt hại và các chứng cứ kèm theo.
• Yêu cầu cơ quan công an kiểm tra, xác minh, xử lý theo quy định của pháp luật và xem xét bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại.
• Cam kết toàn bộ nội dung trình bày là đúng sự thật, ký và ghi rõ họ tên.

Khi trình bày nội dung sự việc, người làm đơn nên sử dụng ngôn ngữ khách quan, tránh suy đoán hoặc kết luận về hành vi phạm tội nếu chưa có căn cứ. Thay vào đó, nên mô tả cụ thể những gì mình trực tiếp biết, chứng kiến hoặc có tài liệu chứng minh.

Ngoài hình thức nộp trực tiếp tại cơ quan công an, hiện nay người dân còn có thể gửi phản ánh, tố giác thông qua ứng dụng VNeID.

Quy trình thực hiện trên VNeID gồm các bước cơ bản:

Việc khai báo đầy đủ, trung thực ngay từ đầu sẽ giúp rút ngắn thời gian xác minh và hạn chế việc phải bổ sung hồ sơ nhiều lần.

6. Những lưu ý quan trọng khi nộp đơn trình báo tại cơ quan công an

Để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình tố giác tội phạm, người dân cần lưu ý một số vấn đề quan trọng sau đây.

Người trình báo phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của nội dung tố giác. Mọi thông tin cung cấp cần dựa trên sự việc có thật và có căn cứ. Trường hợp cố ý bịa đặt, vu khống hoặc tố giác sai sự thật nhằm làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của người khác thì tùy tính chất, mức độ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự.

Sau khi nộp đơn trực tiếp, người trình báo nên yêu cầu cán bộ tiếp nhận lập biên bản tiếp nhận và cấp Giấy tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm. Đây là căn cứ chứng minh cơ quan có thẩm quyền đã tiếp nhận vụ việc và là cơ sở để theo dõi quá trình giải quyết sau này.

Theo Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, thời hạn kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm thông thường không quá 20 ngày kể từ ngày tiếp nhận. Đối với vụ việc phức tạp cần xác minh nhiều nội dung thì thời hạn có thể được gia hạn theo quy định của pháp luật nhưng tổng thời gian giải quyết không vượt quá 4 tháng.

Sau khi kết thúc quá trình xác minh, cơ quan có thẩm quyền phải ban hành một trong các quyết định như khởi tố vụ án hình sự, không khởi tố vụ án hình sự hoặc tạm đình chỉ việc giải quyết nguồn tin theo đúng căn cứ pháp luật. Người tố giác sẽ được thông báo kết quả theo quy định.

Nếu quá thời hạn luật định mà không nhận được thông báo hoặc phát hiện có dấu hiệu chậm trễ, không giải quyết đúng trình tự, người trình báo có quyền khiếu nại đến Thủ trưởng Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền để yêu cầu xem xét, bảo đảm việc giải quyết đúng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Cuối cùng, người dân nên lưu giữ bản sao đơn trình báo, giấy tiếp nhận, các chứng cứ đã nộp và các tài liệu phát sinh trong quá trình làm việc với cơ quan công an. Đây là những tài liệu quan trọng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình nếu vụ việc kéo dài hoặc phát sinh khiếu nại, yêu cầu bồi thường về sau.

Bên cạnh đó, quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm:

• Mẫu đơn trình báo công an bị lừa đảo qua mạng có tải file
• Hướng dẫn cách trình báo công an khi bị mất trộm tài sản?
• Mẫu đơn trình báo công an về việc bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản