Mục lục bài viết

1. Tìm hiểu về tội xâm phạm sở hữu

 

1.1. Khái niệm về tội xâm phạm sở hữu

Tội xâm phạm quyền sở hữu là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho quyền sở hữu tài sản của cá nhân được nhà nước thừa nhận.

 

1.2. Dấu hiệu pháp lý của tội xâm phạm sở hữu

Các dấu hiệu pháp lý của tội phạm xâm phạm quyền sở hữu gồm khách thể, mặt chủ quan, mặt khách quan và chủ thể.

Khách thể của các tội phạm xâm phạm quyền sở hữu là quyền sở hữu đối với tài sản, làm thiệt hại cho quyền chiếm hữu, quyền sử dụng hoặc quyền định đoạt tài sản. Những tài sản thuộc quyền sở hữu bao gồm: tài sản thuộc sở hữu nhà nước, tài sản thuộc sở hữu tập thể, tài sản đang tạm thời thuộc quyền quản lý của nhà nước,... Mọi tài sản đều thể hiện dưới dạng vật, tiền, giấy tờ có giá trị tài sản.

Mặt khách quan của các tội phạm xâm phạm quyền sở hữu thể hiện bằng các hành vi sau đây:

+ Hành vi chiếm đoạt tài sản: là hành vi chuyển dịch vị trí pháp lý của tài sản trái pháp luật, chuyển dịch quyền sở hữu hợp pháp của chủ thể sang chủ thể khác không đúng pháp luật. Hành vi chiếm đoạt được thực hiện bằng nhiều phương pháp, thủ đoạn khác nhau nhưng tất cả mọi hành vi chiếm đoạt đều thực hiện bằng phương pháp chủ động tích cực (phương pháp hành động), biến tài sản của người khác thành tài sản của mình.

+ Hành vi chiếm giữ trái phép tài sản: là hành vi chiếm tài sản của chủ thể đã mất khả năng thực tế quản lý tài sản.

+ Hành vi sử dụng trái phép tài sản: là trường hợp xâm phạm quyền sử dụng tài sản một cách trái phép, khai thác giá trị sử dụng của tài sản mà không được phép của chủ tài sản.

+ Hành vi hủy hoại, làm hư hỏng tài sản, làm mất một phần hoặc toàn bộ giá trị tài sản.

Dấu hiệu hậu quả trong yếu tố khách quan của các tội phạm xâm phạm tài sản là mức độ thiệt hại quy ra tiền. Để định tội cần chú ý coi trọng những quy định về giá trị tài sản bị gây thiệt hại, bị chiếm đoạt.

Mặt chủ quan các tội phạm xâm phạm quyền sở hữu: phần lớn các tội phạm xâm phạm quyền sở hữu tài sản được thực hiện do hình thức lỗi cố ý, có một số tội được thực hiện do vô ý, như: tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản và tội cố ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản.

Chủ thể của các tội xâm phạm quyền sở hữu tài sản là bất kỳ người nào có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đủ độ tuổi theo quy định chung.

Các tội xâm phạm sở hữu được quy định cụ thể từ Điều 168 đến Điều 180 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Xem thêm: Dấu hiệu pháp lý và cách phân loại của các tội phạm xâm phạm quyền sở hữu

 

2. Hành vi xâm phạm sở hữu nhiều lần nhưng giá trị tài sản của mỗi lần xâm phạm dưới mức tối thiểu thì giải quyết như thế nào?

Theo tinh thần hướng dẫn của Công văn 64/TANDTC-PC năm 2019 thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc về hình sự, dân sự và tố tụng hành chính do Tòa án nhân dân tối cao ban hành như sau:

Bộ luật Hình sự năm 2015 đã có nhiều quy định kế thừa quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 về việc lấy trị giá tài sản bị chiếm đoạt làm căn cứ để xử lý trách nhiệm hình sự. Trước đây, nội dung này đã được hướng dẫn tại Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP ngày 25-12-2001 hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Chương XIV của Bộ luật hình sự năm 1999. 

Hiện nay, chưa có Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn quy định này của Bộ luật Hình sự năm 2015. Tuy nhiên, vận dụng Thông tư liên tịch số 02 này thì trường hợp một người thực hiện nhiều lần cùng loại hành vi xâm phạm sở hữu, nhưng mỗi lần trị giá tài sản bị xâm phạm dưới mức tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự và không thuộc một trong các trường hợp khác để truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời trong các hành vi xâm phạm đó chưa có lần nào bị xử phạt hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt hành chính, nếu tổng trị giá tài sản của các lần bị xâm phạm bằng hoặc trên mức tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự, thì người thực hiện nhiều lần cùng loại hành vi xâm phạm sở hữu phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm tương ứng theo tổng trị giá tài sản của các lần bị xâm phạm, nếu các hành vi xâm phạm sở hữu được thực hiện một cách liên tục, kế tiếp nhau về mặt thời gian.

Như vậy, nếu các hành vi xâm phạm sở hữu được thực hiện một cách liên tục, kế tiếp nhau về mặt thời gian thì người thực hiện nhiều lần cùng loại hành vi này sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội xâm phạm sở hữu nếu tổng trị giá tài sản của các lần bị xâm phạm bằng hoặc trên mức tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự (các hành vi trộm cắp đó chưa có lần nào bị xử phạt hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt hành chính).

 

3. Một số vướng mắc trong việc xử lý hành vi nhiều lần xâm phạm sở hữu

Theo các quy định của pháp luật hiện hành, chưa có quy định nào hướng dẫn thi hành đối với việc định lượng tài sản xâm phạm sở hữu để định khung hình phạt trong trường hợp người phạm tội thực hiện hành vi xâm phạm sở hữu liên tục, kế tiếp về mặt thời gian trong đó có lần đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm để truy cứu trách nhiệm hình sự, có lần không đủ yếu tố định lượng để truy cứu trách nhiệm hình sự (giá trị tài sản chiếm đoạt dưới hai triệu) dẫn tới khó khăn vướng mắc trong quá trình thực hiện.  

Luật Minh Khuê xin dẫn một ví dụ sau và phân tích để quý khách hàng có thể hiểu cặn kẽ hơn: Khoảng 02 giờ ngày 27/12/2018, tại đoạn đường thuộc thôn ĐV1, xã T.H, huyện T.L tỉnh H. N.  Trần Văn H - sinh năm 1988 trú tại thôn BL. xã TN. huyện T.L, tỉnh H.N (bản thân H chưa có tiền án tiền sự) đã lén lút dùng vam phá khóa lấy trộm 01 xe mô tô BKS 90 B2- 09192 trị giá 20.000.000 đồng (Hai mươi triệu đồng) của anh Đinh Văn L trú tại thôn ĐV1, xã T.H, huyện T.L tỉnh H. N. Quá trình điều tra mở rộng vụ án, xác định vào khoảng 23 giờ ngày 25/12/2018, Trần Văn H đã lén lút đột nhập vào sân nhà ông Nguyễn Hữu H - sinh năm 1947, trú tại thôn ĐV1, xã T.H, huyện T.L tỉnh H. N trộm cắp 01 xe đạp điện trị giá 1.000.000 đồng của ông H.

Trong trường hợp này, nảy sinh 03 quan điểm:

Quan điểm thứ nhất: Không cộng tổng giá trị tài sản của hai lần thực hiện hành vi trộm cắp của H vì theo hướng dẫn của Thông tư liên tịch số 02 chỉ hướng dẫn cộng tổng giá trị các lần trộm cắp tài sản mà mỗi lần đều dưới mức tối thiểu để xác định giá trị tài sản để truy cứu trách nhiệm hình sự và cộng tổng giá trị các lần trộm cắp tài sản mà mỗi lần đều trên mức tối thiểu luật định, còn trong trường hợp này chỉ xác định H hai lần thực hiện hành vi vi phạm, lần thứ nhất chiếm đoạt tài sản trị giá 01 triệu đồng còn lần thứ hai chiếm đoạt tài sản có trị giá 20 triệu đồng (tức là không cộng tổng giá trị tài sản đã chiếm đoạt).

Quan điểm thứ hai: Cần cộng tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt để truy cứu TNHS người phạm tội trong trường hợp này, tức là phải tính tổng giá trị tài sản mà H chiếm đoạt của cả 02 lần thực hiện hành vi tức là 20 triệu đồng + 01 triệu đồng = 21 triệu đồng, trong trường hợp này cần xác định tổng số giá trị tài sản mà H đã chiếm đoạt là 21 triệu đồng để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với H.

Quan điểm thứ ba: Chỉ lấy giá trị tài sản trị giá 20 triệu đồng để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với H và ra quyết định xử phạt hành chính đối với hành vi trộm cắp xe đạp điện trị giá 01 triệu đồng do cho rằng mặc dù hành vi của H không thuộc trường hợp liên tục kế tiếp nhau về mặt thời gian theo hướng dẫn của thông tư 02 bởi lẽ xảy ra ở hai ngày khác nhau không thuộc trường hợp như ví dụ hướng dẫn của Thông tư 02 (Các lần thực hiện hành vi liên tục kế tiếp xảy ra trong một đêm), do đó hành vi thực hiện trước đó không đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cần xử lý hành chính và truy cứu TNHS đối với hành vi phạm tội.

Trên đây là toàn bộ nội dung liên quan đến xâm phạm sở hữu nhiều lần nhưng giá trị tài sản mỗi lần xâm phạm dưới mức tối thiểu và cách giải quyết mà Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách hàng. Ngoài ra, quý khách có thể tham khảo thêm về bài viết Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định mới nhất 2023 của Luật Minh Khuê. Còn bất cứ vướng mắc nào, quý khách vui lòng liên hệ Luật sư Nguyễn Thị Phương qua số điện thoại: 0985465912 hoặc hotline: 19006162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Chúng tôi rất hân hạnh hợp tác với quý khách hàng. Trân trọng ./.