Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng và nhu cầu về chỗ ở ngày càng gia tăng, việc phát triển nhà ở không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, gắn liền với an sinh, ổn định đời sống nhân dân và phát triển bền vững đất nước. Nhận thức rõ vai trò đó, pháp luật về nhà ở đã xây dựng một cơ chế huy động đa dạng các nguồn vốn nhằm bảo đảm cho hoạt động đầu tư phát triển nhà ở được triển khai hiệu quả, minh bạch và lâu dài. Trong cơ chế này, bên cạnh nguồn vốn của doanh nghiệp, người dân và các tổ chức tín dụng, nguồn vốn của Nhà nước giữ vai trò định hướng, dẫn dắt, đặc biệt đối với các loại hình nhà ở mang tính chính sách và phúc lợi xã hội.
1. Các nguồn vốn để phát triển nhà ở?
Theo Điều 112 Luật Nhà ở năm 2023, các nguồn vốn để phát triển nhà ở bao gồm các nguồn lực tài chính được huy động hợp pháp từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, cũng như từ Nhà nước, nhằm phục vụ cho việc đầu tư xây dựng, phát triển và quản lý nhà ở, bao gồm:
- Vốn chủ sở hữu của các tổ chức, cá nhân
Vốn chủ sở hữu của các tổ chức, cá nhân là nguồn vốn đóng vai trò nền tảng trong hoạt động phát triển nhà ở. Đây là nguồn vốn do chính các chủ thể tham gia đầu tư tự tích lũy hoặc hình thành từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp, thể hiện năng lực tài chính và trách nhiệm của chủ đầu tư đối với dự án nhà ở. Việc sử dụng vốn chủ sở hữu giúp bảo đảm tính chủ động trong quá trình đầu tư, giảm sự phụ thuộc vào vốn vay hoặc vốn huy động từ bên ngoài, đồng thời góp phần hạn chế rủi ro tài chính và nâng cao hiệu quả quản lý, triển khai các dự án phát triển nhà ở theo đúng quy định của pháp luật.
- Vốn quy định tại khoản 1 Điều 113 của Luật này. Cụ thể:
Điều 113. Nguồn vốn của Nhà nước để phát triển nhà ở
1. Nguồn vốn của Nhà nước để phát triển nhà ở bao gồm:
a) Vốn đầu tư công theo quy định của pháp luật về đầu tư công;
b) Vốn từ công trái quốc gia, trái phiếu, vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước; vốn huy động từ Quỹ phát triển đất, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách khác theo quy định của pháp luật.
- Vốn huy động từ các tổ chức, cá nhân theo quy định tại Điều 114 của Luật này.
Điều 114. Hình thức huy động vốn để phát triển nhà ở
1. Các hình thức huy động vốn để phát triển nhà ở bao gồm:
a) Huy động thông qua góp vốn, hợp tác đầu tư, hợp tác kinh doanh, liên doanh, liên kết của tổ chức, cá nhân;
b) Huy động thông qua phát hành trái phiếu, cổ phiếu, chứng chỉ quỹ theo quy định của pháp luật;
c) Huy động thông qua cấp vốn từ nguồn vốn quy định tại khoản 1 Điều 113 của Luật này;
d) Huy động thông qua vay vốn từ tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính đang hoạt động tại Việt Nam;
đ) Huy động thông qua vay vốn từ Ngân hàng chính sách xã hội;
e) Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam;
g) Nguồn vốn hợp pháp khác.
2. Chính phủ quy định điều kiện của từng hình thức huy động vốn để phát triển nhà ở.
- Vốn đầu tư nước ngoài.
Vốn đầu tư nước ngoài là một trong những nguồn lực quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển nhà ở, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Nguồn vốn này bao gồm vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và các hình thức đầu tư hợp pháp khác của nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực nhà ở tại Việt Nam. Việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài không chỉ giúp bổ sung nguồn lực tài chính cho thị trường nhà ở mà còn góp phần tiếp cận công nghệ xây dựng tiên tiến, nâng cao năng lực quản lý, chất lượng công trình và tính cạnh tranh của các dự án nhà ở, đồng thời phải được thực hiện phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam.
- Nguồn tài chính công đoàn theo quy định của pháp luật về công đoàn.
Nguồn tài chính công đoàn theo quy định của pháp luật về công đoàn là nguồn vốn mang tính xã hội, nhằm hỗ trợ phát triển nhà ở cho đoàn viên công đoàn và người lao động. Việc sử dụng nguồn tài chính này thể hiện vai trò của tổ chức công đoàn trong việc chăm lo đời sống, bảo đảm an sinh xã hội, đặc biệt là nhu cầu về chỗ ở của người lao động có thu nhập thấp. Thông qua việc đầu tư hoặc tham gia hỗ trợ phát triển nhà ở, nguồn tài chính công đoàn góp phần giảm áp lực về nhà ở cho người lao động, đồng thời phù hợp với mục tiêu phát triển nhà ở bền vững và ổn định xã hội theo định hướng của Nhà nước.
- Nguồn vốn hợp pháp khác.
Nguồn tài chính công đoàn theo quy định của pháp luật về công đoàn là nguồn vốn mang tính xã hội, được sử dụng nhằm hỗ trợ phát triển nhà ở cho đoàn viên công đoàn và người lao động. Việc huy động và sử dụng nguồn tài chính này thể hiện rõ vai trò của tổ chức công đoàn trong công tác chăm lo đời sống, bảo đảm an sinh xã hội, đặc biệt là đáp ứng nhu cầu về nhà ở của người lao động có thu nhập thấp. Thông qua việc đầu tư hoặc tham gia hỗ trợ phát triển các dự án nhà ở, nguồn tài chính công đoàn góp phần giảm bớt áp lực về nhà ở cho người lao động, đồng thời phù hợp với mục tiêu phát triển nhà ở bền vững và bảo đảm ổn định xã hội theo định hướng của Nhà nước.
Như vậy, việc quy định đa dạng các nguồn vốn để phát triển nhà ở đã tạo cơ sở quan trọng cho việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính từ nhiều chủ thể khác nhau, góp phần thúc đẩy phát triển nhà ở một cách bền vững, đáp ứng nhu cầu về chỗ ở của người dân và bảo đảm an sinh xã hội.
2. Nguồn vốn của Nhà nước để phát triển nhà ở gồm những nguồn nào?
Theo khoản 1 điều 113 Luật nhà ở 2023, Nguồn vốn của Nhà nước để phát triển nhà ở bao gồm:
- Vốn đầu tư công theo quy định của pháp luật về đầu tư công
Vốn đầu tư công theo quy định của pháp luật về đầu tư công là nguồn vốn do Nhà nước quản lý và phân bổ để thực hiện các chương trình, dự án phát triển nhà ở theo mục tiêu, kế hoạch đã được phê duyệt. Nguồn vốn này chủ yếu được sử dụng cho việc đầu tư xây dựng nhà ở phục vụ lợi ích công cộng, nhà ở xã hội, nhà ở cho các đối tượng chính sách và các dự án nhà ở mang tính định hướng, điều tiết thị trường. Việc sử dụng vốn đầu tư công trong phát triển nhà ở không nhằm mục tiêu lợi nhuận mà hướng đến bảo đảm an sinh xã hội, ổn định đời sống người dân và thực hiện vai trò quản lý, hỗ trợ của Nhà nước đối với lĩnh vực nhà ở.
- Vốn từ công trái quốc gia, trái phiếu, vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước; vốn huy động từ Quỹ phát triển đất, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách khác theo quy định của pháp luật.
Vốn từ công trái quốc gia, trái phiếu, vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước; vốn huy động từ Quỹ phát triển đất và các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách khác được huy động nhằm tăng cường nguồn lực tài chính cho hoạt động đầu tư phát triển nhà ở. Việc sử dụng các nguồn vốn này giúp Nhà nước chủ động hơn trong việc triển khai các chương trình, dự án nhà ở có tính chất lâu dài, đặc biệt là các dự án phục vụ mục tiêu an sinh xã hội, nhà ở xã hội và nhà ở cho các đối tượng chính sách. Đồng thời, việc huy động đa dạng các nguồn vốn ngoài ngân sách còn góp phần giảm áp lực cho ngân sách nhà nước, nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng vốn, bảo đảm sự ổn định và bền vững trong phát triển nhà ở phù hợp với định hướng phát triển kinh tế – xã hội.
Qua đó, nguồn vốn của Nhà nước giữ vai trò quan trọng trong việc định hướng, hỗ trợ và điều tiết hoạt động phát triển nhà ở, góp phần bảo đảm thực hiện các mục tiêu an sinh xã hội, ổn định thị trường nhà ở và thúc đẩy phát triển bền vững theo định hướng của Nhà nước.
Lưu ý: Các nguồn vốn nêu trên được Nhà nước sử dụng để phát triển nhà ở công vụ, nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân, nhà ở phục vụ tái định cư và cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, nhà ở thuộc tài sản công khác theo quy định của Luật này.
3. Các hình thức huy động vốn để phát triển nhà ở?
Theo khoản 1 điều 114 Luật nhà ở 2023, Các hình thức huy động vốn để phát triển nhà ở bao gồm:
Điều 114. Hình thức huy động vốn để phát triển nhà ở
a) Huy động thông qua góp vốn, hợp tác đầu tư, hợp tác kinh doanh, liên doanh, liên kết của tổ chức, cá nhân;
b) Huy động thông qua phát hành trái phiếu, cổ phiếu, chứng chỉ quỹ theo quy định của pháp luật;
c) Huy động thông qua cấp vốn từ nguồn vốn quy định tại khoản 1 Điều 113 của Luật này;
d) Huy động thông qua vay vốn từ tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính đang hoạt động tại Việt Nam;
đ) Huy động thông qua vay vốn từ Ngân hàng chính sách xã hội;
e) Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam;
g) Nguồn vốn hợp pháp khác.
Như vậy, việc quy định đầy đủ và đa dạng các hình thức huy động vốn để phát triển nhà ở đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng nhằm huy động tối đa các nguồn lực tài chính từ nhiều chủ thể khác nhau trong xã hội. Các hình thức huy động vốn này không chỉ góp phần bảo đảm nguồn vốn cho hoạt động đầu tư, xây dựng và phát triển nhà ở mà còn giúp nâng cao tính chủ động của các chủ thể tham gia thị trường, hạn chế sự phụ thuộc vào một nguồn vốn duy nhất, đồng thời tăng cường tính minh bạch, an toàn và hiệu quả trong quá trình huy động và sử dụng vốn, qua đó thúc đẩy phát triển nhà ở ổn định và bền vững.
Kết luận
Việc quy định đầy đủ và rõ ràng các nguồn vốn để phát triển nhà ở thể hiện tư duy nhất quán của Nhà nước trong việc huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội cho mục tiêu bảo đảm quyền có chỗ ở của người dân. Trong đó, nguồn vốn của Nhà nước đóng vai trò nòng cốt, tạo nền tảng để triển khai các chương trình nhà ở xã hội, nhà ở công vụ và nhà ở tái định cư, góp phần thu hẹp khoảng cách về điều kiện sống giữa các tầng lớp dân cư. Sự kết hợp hài hòa giữa nguồn lực nhà nước và nguồn lực xã hội không chỉ giúp phát triển quỹ nhà ở một cách bền vững mà còn khẳng định trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm an sinh xã hội, ổn định trật tự và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội lâu dài.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.
