Nhắn tin trên mạng xã hội để lừa đảo có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Ngày nay, với sự bùng nổ của mạng xã hội, các hoạt động trao đổi thông tin, giao dịch và kết nối đã trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích đó, không gian mạng cũng trở thành mảnh đất màu mỡ cho các loại tội phạm, đặc biệt là tội lừa đảo. Trong số đó, hành vi nhắn tin trên các nền tảng như Facebook, Zalo, Instagram để lừa đảo chiếm đoạt tài sản đang trở thành một vấn đề nhức nhối, gây ra những thiệt hại nặng nề cho cá nhân và tổ chức. Nhiều người lầm tưởng rằng, lừa đảo qua mạng xã hội sẽ khó bị phát hiện và truy cứu trách nhiệm hình sự hơn so với các phương thức truyền thống.

Sự thật, việc lừa đảo bằng cách nhắn tin trên mạng xã hội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự không chỉ đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà còn có thể bị truy cứu đối với các tội danh khác. Do đó, việc hiểu rõ các quy định của pháp luật là vô cùng quan trọng để mỗi người có thể tự bảo vệ mình và góp phần ngăn chặn tội phạm.

Vậy, hành vi nhắn tin lừa đảo trên mạng xã hội có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không? Nó sẽ bị xử lý như thế nào theo quy định của pháp luật Việt Nam? Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các căn cứ pháp lý, hậu quả pháp lý của hành vi này, đồng thời đưa ra những lời khuyên hữu ích để bạn có thể tự bảo vệ mình khỏi những cạm bẫy trên không gian mạng.

1. Khái niệm và các hình thức lừa đảo qua tin nhắn trên mạng xã hội

1.1. Khái niệm và bản chất pháp lý của lừa đảo qua mạng xã hội

Lừa đảo qua mạng xã hội là một hình thức đặc thù của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, được pháp luật Việt Nam định nghĩa rõ ràng. Về bản chất, tội phạm này được hiểu là hành vi "dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác" theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025. Hành vi này lợi dụng sự phát triển của công nghệ và internet để tạo ra những thông tin sai lệch, đánh lừa niềm tin của nạn nhân, khiến họ tự nguyện chuyển giao tài sản như tiền, thông tin cá nhân có giá trị, v.v. cho kẻ lừa đảo.  

"Thủ đoạn gian dối" là một yếu tố cốt lõi của tội danh này. Đây là hành vi đưa ra thông tin giả, không đúng sự thật, có thể bằng lời nói, chữ viết (tin nhắn, email) hoặc hành động, nhằm làm cho người bị hại hiểu sai sự thật và tin tưởng vào thông tin đó. Để hành vi này cấu thành tội lừa đảo, ý định chiếm đoạt tài sản phải có trước khi thực hiện thủ đoạn gian dối. Nếu ý định chiếm đoạt nảy sinh sau khi đã nhận được tài sản một cách hợp pháp, hành vi sẽ không được coi là lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà có thể là một tội danh khác, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể.  

1.2. Các hình thức lừa đảo qua tin nhắn mạng xã hội phổ biến

Các thủ đoạn lừa đảo qua tin nhắn mạng xã hội rất đa dạng và liên tục thay đổi để thích ứng với sự phát triển của công nghệ. Một số hình thức phổ biến hiện nay bao gồm:

• Giả danh người thân, bạn bè: Kẻ gian tấn công, chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội (Facebook, Zalo) và nhắn tin cho người thân, bạn bè của nạn nhân để hỏi vay tiền hoặc nhờ chuyển tiền gấp. Thậm chí, chúng còn sử dụng công nghệ deepfake để giả giọng nói hoặc thực hiện video call lừa đảo nhằm tăng độ tin cậy.  
• Giả danh cơ quan chức năng: Thủ đoạn này thường thấy là kẻ gian mạo danh công an, tòa án, viện kiểm sát để đe dọa nạn nhân có liên quan đến các vụ án nghiêm trọng. Sau đó, chúng yêu cầu nạn nhân phải chuyển tiền để "phục vụ điều tra" hoặc để chứng minh bản thân không liên quan đến tội phạm.  
• Lừa đảo đầu tư tài chính: Đây là một trong những thủ đoạn tinh vi nhất, gây ra thiệt hại lớn. Kẻ gian lập ra các sàn đầu tư giả mạo (chứng khoán, tiền ảo, Forex) với lời quảng cáo lợi nhuận "khủng" và cam kết "không rủi ro". Ban đầu, chúng cho nạn nhân rút một khoản tiền nhỏ để tạo lòng tin, sau đó dụ dỗ họ đầu tư số tiền lớn hơn và cuối cùng chiếm đoạt toàn bộ khi nạn nhân mất cảnh giác.  
• Lừa đảo bằng AI (Trí tuệ nhân tạo): Kẻ lừa đảo sử dụng công nghệ Deepfake, Deepvoice để tạo ra các video, giọng nói giả mạo giống hệt người thân, người quen của nạn nhân, từ đó dễ dàng chiếm được lòng tin và thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Việc ứng dụng công nghệ cao khiến nhiều nạn nhân khi tiếp xúc với các nội dung giả mạo không thể phân biệt được thật giả, dễ dàng sập bẫy.  
• Các thủ đoạn khác: Lừa đảo "thu hồi vốn treo" (dịch vụ giúp nạn nhân lấy lại tiền đã bị lừa đảo trước đó), lừa đảo trúng thưởng, hoặc lừa đảo qua các trang web/ứng dụng giả mạo dịch vụ nhằm chiếm đoạt tiền đặt cọc hoặc thông tin cá nhân.  

2. Cơ sở pháp lý của hành vi phạm tội

2.1. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015)

Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025) là cơ sở pháp lý chính để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Điều luật này quy định:

"1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;

b) Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;

d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ."  

Về các yếu tố cấu thành tội phạm:

• Mặt khách quan: Thể hiện ở hai hành vi: dùng thủ đoạn gian dối và chiếm đoạt tài sản. Hành vi gian dối phải diễn ra trước khi nạn nhân tự nguyện giao tài sản. Về hậu quả, tội danh này chỉ cấu thành khi tài sản bị chiếm đoạt có giá trị từ 2.000.000 đồng trở lên. Dưới mức này, người phạm tội vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp đặc biệt đã liệt kê ở trên.  
• Mặt chủ quan: Tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp. Điều này có nghĩa là người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm, thấy trước hậu quả tài sản của người khác sẽ bị chiếm đoạt và mong muốn hậu quả đó xảy ra. Mục đích chiếm đoạt tài sản là dấu hiệu bắt buộc và phải tồn tại từ trước khi thực hiện hành vi gian dối.  
• Khách thể và Chủ thể: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản xâm phạm đến quyền sở hữu hợp pháp về tài sản của cá nhân, tổ chức. Chủ thể của tội phạm là người từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự.  

Như vậy, người nào nhắn tin trên mạng xã hội nhằm mục đích lừa đảo mà đáp ứng đầy đủ các cấu thành tội phạm trên sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo đúng các quy định của pháp luật.

2.2. Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản (Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015)

Bên cạnh Điều 174, hành vi lừa đảo qua tin nhắn mạng xã hội còn có thể bị xử lý theo Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015. Điều luật này nhắm đến các tội phạm có hành vi chiếm đoạt tài sản được thực hiện thông qua công nghệ thông tin, cụ thể: "1. Người nào sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử thực hiện một trong những hành vi sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:"  

Hành vi khách quan của tội danh này đặc trưng bởi việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Điều này bao gồm việc sử dụng thông tin tài khoản, thẻ ngân hàng để chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản, hoặc làm giả thẻ ngân hàng để thanh toán, chiếm đoạt. Các khung hình phạt của Điều 290 cũng được phân cấp rõ rệt, với mức phạt tù cao nhất có thể lên tới 20 năm, tùy thuộc vào giá trị tài sản chiếm đoạt và các tình tiết tăng nặng tương tự như Điều 174.  

Bảng so sánh, đối chiếu và làm rõ Sự khác biệt giữa Điều 174 và Điều 290 BLHS:

Mặc dù có nhiều điểm tương đồng về khách thể, chủ thể và mặt chủ quan, sự khác biệt cốt lõi nằm ở hành vi khách quan. Tội lừa đảo (Điều 174) nhấn mạnh vào "thủ đoạn gian dối" nói chung, trong khi tội sử dụng mạng (Điều 290) tập trung vào "phương tiện" thực hiện hành vi.  

Trong thực tiễn, việc áp dụng hai điều luật này vẫn còn tồn tại sự chồng chéo và thiếu nhất quán. Khi một tội phạm lừa đảo qua tin nhắn mạng xã hội, hành vi này vừa mang tính "gian dối" (Điều 174) vừa là "sử dụng phương tiện điện tử" (Điều 290). Điều này tạo ra sự lúng túng trong việc định tội danh cho các cơ quan tố tụng. Nhiều ý kiến từ các chuyên gia pháp lý đã đề xuất Hội đồng Thẩm phán Tòa án Tối cao cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết để làm rõ ranh giới áp dụng hai điều luật này, nhằm đảm bảo việc điều tra, truy tố và xét xử được thống nhất và đúng pháp luật.  

3. Thực trạng hành vi nhắn tin qua mạng xã hội để lừa đảo

3.1. Các thủ đoạn lừa đảo qua tin nhắn mạng xã hội mới nhất

Trong những năm gần đây, tội phạm lừa đảo qua mạng xã hội đã không ngừng phát triển, sử dụng các thủ đoạn tinh vi và công nghệ cao để đánh vào tâm lý người dùng. Một số chiêu trò nổi bật đã được ghi nhận:

• Lừa đảo đầu tư tài chính: Kẻ gian tạo ra các hội nhóm trên Zalo, Facebook, Telegram, mời chào nạn nhân tham gia các "sàn" đầu tư ảo, tiền ảo, hoặc chứng khoán quốc tế. Chúng làm giả các giấy tờ pháp lý của các quỹ đầu tư uy tín, làm giả giao diện app, website giống với các công ty chứng khoán có tên tuổi tại Việt Nam. Bằng cách thao túng các lệnh giao dịch, chúng tạo ra "lợi nhuận" giả để lôi kéo nạn nhân nạp thêm tiền. Khi nạn nhân đã đầu tư số tiền lớn, chúng sẽ đánh "cháy" tài khoản hoặc đột ngột đánh sập sàn để chiếm đoạt toàn bộ.  
• Sử dụng công nghệ AI: Công nghệ Deepfake và Deepvoice đã được tội phạm sử dụng để giả giọng nói, video call, khiến nạn nhân khó phân biệt thật giả. Chúng tạo ra các kịch bản lừa đảo đánh trúng tâm lý, dễ thuyết phục nạn nhân hơn nhiều so với các chiêu trò truyền thống.  
• Lừa đảo "thu hồi vốn treo": Đây là một thủ đoạn đặc biệt tàn nhẫn, lợi dụng chính nỗi đau của nạn nhân để lừa đảo lần thứ hai. Kẻ gian tự xưng là cán bộ công an hoặc luật sư, quảng cáo dịch vụ "thu hồi vốn treo" (giúp lấy lại tiền đã bị lừa). Chúng tạo ra các video, hình ảnh, tài liệu giả để lấy lòng tin, sau đó yêu cầu nạn nhân chuyển khoản các khoản phí lớn để làm thủ tục. Kết quả là nạn nhân mất thêm tiền, thậm chí số tiền bị mất còn lớn hơn cả lần đầu tiên.  

3.3. Phân biệt lừa đảo hình sự và vi phạm dân sự trong bối cảnh mạng xã hội 

Việc phân biệt rõ ràng giữa hành vi lừa đảo hình sự và vi phạm dân sự là một thách thức quan trọng trong thực tiễn. Tiêu chí cốt lõi để phân biệt là "ý định chiếm đoạt tài sản phải có trước khi thực hiện hành vi gian dối".  

• Nếu một người vay tiền qua mạng xã hội với mục đích sử dụng đúng như đã hứa hẹn, nhưng sau đó gặp khó khăn về tài chính, không có khả năng trả nợ, đây là một tranh chấp dân sự. Ý định chiếm đoạt không tồn tại từ ban đầu mà nảy sinh sau khi đã có tài sản.  
• Ngược lại, nếu một người vay tiền nhưng ngay từ đầu đã đưa ra các thông tin giả mạo (ví dụ: làm giả giấy tờ, chứng minh nhân dân như trong một ví dụ điển hình ) để tạo lòng tin và vay mượn với mục đích chiếm đoạt, không có ý định trả nợ, thì đây là hành vi lừa đảo hình sự.  

Trong thực tiễn, nhiều trường hợp tranh chấp dân sự (như vay mượn) đã bị người bị hại tố cáo hình sự để gây áp lực. Người bị hại có thể muốn sử dụng quyền lực cưỡng chế của cơ quan tố tụng hình sự để đòi lại tài sản nhanh chóng, thay vì phải trải qua các thủ tục tố tụng dân sự tốn kém và mất thời gian. Vì vậy, việc xác định ý định chiếm đoạt ban đầu là một nhiệm vụ then chốt của cơ quan điều tra để đảm bảo việc xử lý đúng bản chất vụ việc.  

Mức tăng trưởng thiệt hại gần gấp đôi chỉ trong một năm là một con số đáng báo động. Con số này cho thấy sự phức tạp của các thủ đoạn lừa đảo đã gia tăng đáng kể, đặc biệt là các chiêu trò đầu tư tài chính, vốn nhắm vào các giao dịch có giá trị lớn hơn nhiều so với các hình thức lừa đảo truyền thống. Thiệt hại kinh tế khổng lồ này không chỉ làm mất niềm tin của người dân vào không gian mạng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh kinh tế, xã hội. Nó cũng phản ánh rằng các biện pháp phòng ngừa và xử lý hiện tại vẫn chưa đủ mạnh mẽ để kiềm chế tốc độ phát triển của tội phạm công nghệ cao.  

4. Quy trình tố tụng và xử lý hành vi vi phạm

4.1. Quy trình tiếp nhận và xử lý tin báo tố giác tội phạm

Khi phát hiện bị lừa đảo qua mạng xã hội, người bị hại cần nhanh chóng thực hiện việc tố giác tội phạm. Có thể lựa chọn một trong các cách thức trình báo sau:

• Đến trực tiếp cơ quan công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra vụ việc để nộp đơn.  
• Gửi đơn qua đường bưu điện.  
• Gọi điện đến các số điện thoại chuyên trách của Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao.  
• Sử dụng ứng dụng VNeID để gửi tin báo một cách thuận tiện.  

Các cơ quan có thẩm quyền, bao gồm Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát, có trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ và giải quyết kịp thời mọi tố giác, tin báo về tội phạm, không được từ chối. Để quá trình điều tra được thuận lợi, người bị hại cần thu thập và lưu giữ đầy đủ các bằng chứng điện tử như ảnh chụp màn hình cuộc trò chuyện, tin nhắn, email, biên lai chuyển tiền, và thông tin tài khoản ngân hàng của đối tượng lừa đảo.  

4.2. Trách nhiệm của các nền tảng mảng xã hội trong việc hợp tác điều tra

Theo quy định của Luật An ninh mạng 2018 và Nghị định 53/2022/NĐ-CP, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng tại Việt Nam, bao gồm cả các nền tảng nước ngoài như Facebook và Zalo, có trách nhiệm hợp tác chặt chẽ với cơ quan chức năng trong quá trình điều tra. Cụ thể, các nền tảng này phải:  

• Lưu trữ dữ liệu cá nhân của người dùng tại Việt Nam trong thời gian tối thiểu 24 tháng.  
• Cung cấp thông tin người dùng cho lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng thuộc Bộ Công an khi có yêu cầu bằng văn bản để phục vụ điều tra, xử lý hành vi vi phạm pháp luật.  

Tuy nhiên, trong thực tiễn, công tác điều tra vẫn gặp nhiều rào cản. Một trong những thách thức lớn nhất là tỷ lệ nạn nhân chủ động báo cáo cho cơ quan chức năng còn khá thấp (chỉ khoảng 45,69%). Việc không báo cáo khiến cơ quan chức năng thiếu thông tin để xây dựng cơ sở dữ liệu về các thủ đoạn và đối tượng lừa đảo. Điều này không chỉ gây khó khăn cho việc truy tìm tội phạm mà còn làm giảm hiệu quả răn đe của pháp luật, khiến tội phạm cảm thấy an toàn hơn khi hành động. Việc báo cáo không chỉ giúp bản thân nạn nhân mà còn góp phần bảo vệ cộng đồng.  

4.3. Các bản án điển hình đã được xét xử gần đây

Các cơ quan tố tụng Việt Nam đã xét xử nhiều vụ án lừa đảo qua mạng xã hội, cho thấy pháp luật được áp dụng nghiêm minh đối với loại tội phạm này. Một số bản án điển hình có thể kể đến như sau:

Các bản án này cho thấy tội phạm lừa đảo trực tuyến, dù được thực hiện với thủ đoạn truyền thống hay công nghệ cao, đều bị pháp luật trừng trị nghiêm khắc. Mức hình phạt cao, thậm chí có thể lên tới 20 năm tù, phản ánh tính chất nguy hiểm của loại tội phạm này, đặc biệt khi chúng được thực hiện với quy mô lớn, có tổ chức và xuyên biên giới.  

5. Giải pháp pháp lý và khuyến nghị

5.1. Giải pháp pháp lý và hoàn thiện chính sách

Mặc dù hệ thống pháp luật hiện hành đã cung cấp cơ sở để xử lý tội phạm lừa đảo trực tuyến, vẫn tồn tại những hạn chế cần được khắc phục. Sự chậm trễ trong việc cập nhật các văn bản hướng dẫn khiến pháp luật chưa theo kịp được các thủ đoạn tinh vi, mới nổi của tội phạm. Để giải quyết vấn đề này, cần thực hiện một số giải pháp pháp lý sau:  

• Hoàn thiện khung pháp lý: Đề xuất Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao sớm ban hành Nghị quyết Hướng dẫn để làm rõ ranh giới áp dụng giữa Điều 174 và Điều 290 BLHS. Điều này sẽ giúp các cơ quan tố tụng thống nhất trong việc định tội danh, tránh sự lúng túng trong thực tiễn xét xử.  
• Tăng cường hợp tác quốc tế: Hoàn thiện và xây dựng các hiệp định tương trợ tư pháp hình sự với các quốc gia nơi các nền tảng mạng xã hội hoặc máy chủ của tội phạm đặt trụ sở. Điều này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc yêu cầu cung cấp thông tin, hỗ trợ điều tra các vụ án xuyên biên giới, một vấn đề lớn trong phòng chống tội phạm công nghệ cao.  
• Phát triển công nghệ: Đề xuất các Bộ, ngành liên quan (như Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an) ứng dụng các nền tảng công nghệ mới để giám sát và phòng chống tội phạm mạng. Các công cụ này sẽ giúp sớm phát hiện và ngăn chặn các hành vi lừa đảo ngay từ đầu.  

5.2. Khuyến nghị và biện pháp tự bảo vệ cho người dân

Trong cuộc chiến chống tội phạm lừa đảo trực tuyến, người dân chính là "lá chắn" đầu tiên và hiệu quả nhất. Mặc dù đã có nhiều cảnh báo, một bộ phận người dân vẫn có tâm lý "hám lợi", thiếu ý thức tự bảo vệ thông tin và tài sản. Việc nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi là yếu tố then chốt để giảm thiểu thiệt hại. Các biện pháp tự bảo vệ cụ thể mà người dân cần thực hiện bao gồm:  

• Bảo vệ thông tin cá nhân: Không công khai các thông tin nhạy cảm như số điện thoại, ngày sinh, số CMND/CCCD, hoặc số tài khoản ngân hàng trên mạng xã hội. Luôn chọn lọc thông tin trước khi chia sẻ công khai.  
• Kiểm tra và xác minh: Luôn giữ bình tĩnh và gọi điện trực tiếp để xác minh khi nhận được tin nhắn vay tiền hoặc yêu cầu chuyển khoản, ngay cả khi người gửi là người thân hoặc bạn bè.  
• Sử dụng bảo mật 2 lớp và mật khẩu mạnh: Thiết lập xác thực đa yếu tố (2FA) cho tất cả các tài khoản quan trọng, đặc biệt là tài khoản ngân hàng và mạng xã hội. Cảnh giác và không nhấp vào các đường link lạ, không cung cấp mã OTP, mật khẩu qua điện thoại, tin nhắn hoặc email.  
• Báo cáo tội phạm: Ngay lập tức trình báo cho cơ quan công an khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo. Hành động này không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn cung cấp dữ liệu quý giá cho cơ quan chức năng để đấu tranh phòng chống tội phạm, ngăn ngừa các đối tượng tiếp tục lừa đảo người khác.  

Kết luận

Tội phạm lừa đảo qua tin nhắn mạng xã hội là một vấn đề nghiêm trọng với thiệt hại kinh tế ngày càng tăng lên mức đáng báo động. Mặc dù pháp luật Việt Nam đã có các quy định cụ thể tại Điều 174 và Điều 290 Bộ luật Hình sự để xử lý, nhưng vẫn tồn tại những thách thức trong thực tiễn như sự chồng chéo trong định tội danh, sự thiếu hợp tác của nạn nhân và sự tinh vi không ngừng của các thủ đoạn lừa đảo. Để giải quyết triệt để vấn nạn này, cần có một chiến lược phối hợp đồng bộ. Về mặt pháp lý, việc sớm ban hành các văn bản hướng dẫn sẽ tạo cơ sở vững chắc cho việc áp dụng luật. Về mặt kỹ thuật, việc tăng cường hợp tác quốc tế và ứng dụng công nghệ trong phòng chống tội phạm là rất cần thiết. Tuy nhiên, quan trọng nhất, việc xây dựng một không gian mạng an toàn, lành mạnh là trách nhiệm chung của toàn xã hội, đòi hỏi mỗi cá nhân phải nâng cao nhận thức, chủ động bảo vệ bản thân và tích cực hợp tác với cơ quan chức năng.