- 1. Những tài sản nào được xác định là di sản thừa kế khi bố mất?
- 2. Bố mất có để lại di chúc thì tài sản được chia như thế nào?
- Ví dụ thực tế chia đất đai theo di chúc
- 3. Bố mất không để lại di chúc thì tài sản chia như thế nào?
- Ví dụ cách chia tài sản khi bố mất không có di chúc?
- 4. Tài sản là đất đứng tên ông bà được chia thừa kế thế nào khi bố mất?
- Chú, bác có được hưởng thừa kế đất của ông bà để lại chưa chia không?
- 5. Thủ tục khai nhận và phân chia di sản khi bố mất?
- Trình tự nhận và sang tên tài sản theo di chúc
- Trình tự nhận và sang tên tài sản khi không có di chúc
- Nếu có tranh chấp về di sản thì giải quyết thế nào?
- 6. Một số câu hỏi thường gặp về chia di sản thừa kế khi Bố mất
- Bố mất thì mẹ và con được hưởng quyền thừa kế tài sản như thế nào?
- Cả bố và mẹ đều mất thì các con được thừa kế nhà đất và tài sản như thế nào?
- Bố mất, mẹ có được tự phân chia tài sản thừa kế cho các con không?
Khi bố mất, tài sản (di sản) sẽ được chia theo di chúc hoặc theo pháp luật (nếu không có di chúc hoặc di chúc không có hiệu lực). Người được hưởng di sản có thể bao gồm vợ, cha mẹ và các con của người mất, tùy từng trường hợp cụ thể.
Di sản thừa kế mà bố để lại có thể bao gồm quyền sử dụng đất, nhà ở, tiền gửi ngân hàng, ô tô và các tài sản khác thuộc quyền sở hữu của bố. Tuy nhiên, cần phân biệt tài sản riêng của bố với tài sản chung của vợ chồng để xác định đúng phần tài sản được đưa vào thừa kế. Chẳng hạn, nếu quyền sử dụng đất hoặc căn nhà là tài sản chung của bố mẹ thì chỉ phần tài sản thuộc quyền của bố mới được tính vào di sản; phần thuộc quyền sở hữu hợp pháp của mẹ vẫn được bảo đảm và không bị chia cho những người thừa kế của bố. Đồng thời, các nghĩa vụ tài sản của người mất cũng phải được xem xét trước khi phân chia di sản.
Trên cơ sở đó, cần xác định những ai có quyền hưởng thừa kế và phần di sản mỗi người được nhận. Việc phân chia được thực hiện theo nội dung di chúc (nếu có hiệu lực) hoặc theo quy định pháp luật về thừa kế.
1. Những tài sản nào được xác định là di sản thừa kế khi bố mất?
Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác. Vì vậy, không thể liệt kê vào toàn bộ tài sản gia đình để chia thừa kế mà cần phải xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng của bố đối với từng tài sản để xác định chính xác phạm vi di sản.
Tài sản riêng: Là phần tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của bố, không thuộc tài sản chung với người khác.
Những tài sản này được xác định toàn bộ là di sản thừa kế, chẳng hạn:
- Tài sản bố có trước khi kết hôn;
- Tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân;
- Tài sản được chia riêng cho bố trong thời kỳ hôn nhân;
- Tài sản được hình thành từ tài sản riêng của bố và các tài sản khác được pháp luật xác định là tài sản riêng.
Nếu bố có nhà đất, tiền gửi ngân hàng, ô tô hoặc tài sản khác thuộc sở hữu riêng thì toàn bộ giá trị tài sản đó được tính vào di sản để phân chia thừa kế.
Phần tài sản của bố trong khối tài sản chung của vợ, chồng: Đối với tài sản chung của bố mẹ, chỉ phần tài sản thuộc quyền sở hữu của bố mới được đưa vào di sản thừa kế. Phần tài sản thuộc quyền sở hữu của mẹ vẫn là tài sản của mẹ, không bị chia thừa kế khi bố mất.
Ví dụ: Bố mẹ có một căn nhà trị giá 3 tỷ đồng được xác định là tài sản chung của vợ chồng. Nếu phần sở hữu của mỗi người được xác định bằng nhau thì mẹ có 1,5 tỷ đồng, còn 1,5 tỷ đồng thuộc về bố được tính là di sản thừa kế.
Tuy nhiên, tỷ lệ sở hữu cần được xác định căn cứ vào nguồn gốc hình thành tài sản, thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng và các chứng cứ liên quan.
Lưu ý đối với di sản là đất đai: Ngoài việc xác định quyền sử dụng đất thuộc về bố, cần kiểm tra giấy tờ pháp lý, tình trạng sử dụng đất và điều kiện thực hiện quyền thừa kế. Trường hợp nhiều người cùng được hưởng một thửa đất nhưng không thể phân chia thành các thửa riêng, có thể xem xét phương án một người nhận đất và thanh toán phần giá trị tương ứng cho những người còn lại hoặc phương án phân chia phù hợp khác phù hợp với quy định pháp luật.
Tài sản có nguồn gốc từ thừa kế hoặc đang có tranh chấp: Một số tài sản có thể chưa được xác định rõ quyền sở hữu, quyền sử dụng của bố tại thời điểm mất. Khi đó, cần làm rõ nguồn gốc và tình trạng pháp lý của tài sản trước khi đưa vào phân chia thừa kế.
Chẳng hạn, nếu bố được ông bà để lại đất nhưng chưa thực hiện thủ tục sang tên hoặc chưa phân chia di sản thì cần xác định bố có quyền hưởng phần di sản đó hay không, phần quyền được hưởng là bao nhiêu. Chỉ phần quyền tài sản hợp pháp thuộc về bố mới được tính vào di sản của bố.
Trường hợp nhà đất đang có tranh chấp về nguồn gốc, quyền sử dụng hoặc quyền sở hữu, những vấn đề này cần được giải quyết trước hoặc làm rõ trong quá trình phân chia di sản. Không thể mặc nhiên coi toàn bộ tài sản đang đứng tên hoặc do bố quản lý, sử dụng là di sản của bố.
Ngoài ra, di sản không chỉ được xác định để chia cho người thừa kế mà còn được dùng để thực hiện các nghĩa vụ tài sản của người chết theo quy định pháp luật. Theo Điều 615 và Điều 658 Bộ luật Dân sự 2015, những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại trong phạm vi di sản, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Các nghĩa vụ này có thể bao gồm khoản nợ, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, thuế và các nghĩa vụ tài sản khác.
Do đó, cần xác định các nghĩa vụ tài sản của bố và xử lý theo thứ tự luật định trước khi phân chia phần di sản còn lại cho những người thừa kế.
2. Bố mất có để lại di chúc thì tài sản được chia như thế nào?
Khi bố mất và để lại di chúc hợp pháp, di sản được ưu tiên phân chia theo nội dung di chúc. Người được bố chỉ định trong di chúc có quyền nhận phần di sản tương ứng, trừ trường hợp di chúc không hợp pháp, người được chỉ định không có quyền hưởng di sản hoặc có những người thừa kế vẫn được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
1. Kiểm tra tính hợp pháp của di chúc
Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó có các yêu cầu cơ bản:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
- Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
- Hình thức di chúc đáp ứng quy định pháp luật.
Di chúc không bắt buộc phải công chứng, chứng thực trong mọi trường hợp. Di chúc bằng văn bản hoặc di chúc miệng phải đáp ứng các điều kiện tương ứng theo quy định pháp luật.
Nếu di chúc không hợp pháp thì di sản được chia theo pháp luật đối với phần di sản không có hiệu lực của di chúc. Trường hợp chỉ một phần nội dung di chúc không hợp pháp hoặc không có hiệu lực thì những phần còn lại vẫn có thể được áp dụng nếu đáp ứng điều kiện theo quy định pháp luật.
2. Xác định người được hưởng di sản bắt buộc dù không có tên trong di chúc
Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, một số người thừa kế vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu họ không được bố cho hưởng di sản hoặc chỉ được cho hưởng ít hơn mức này.
Những người thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc bao gồm:
- Con chưa thành niên;
- Cha, mẹ của người chết;
- Vợ hoặc chồng của người chết;
- Con thành niên mà không có khả năng lao động.
Quy định này không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo Điều 620 hoặc người không có quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.
Ví dụ, bố có vợ và hai người con thành niên, đều có khả năng lao động. Nếu bố lập di chúc để lại toàn bộ phần di sản của mình cho người con thứ nhất thì người con thứ hai không đương nhiên được hưởng di sản. Tuy nhiên, nếu mẹ thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc thì mẹ vẫn được nhận phần di sản tối thiểu theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
3. Phần di sản còn lại được chia theo nội dung di chúc
Sau khi xác định những người có quyền hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc và các nghĩa vụ liên quan, phần di sản còn lại được phân chia theo ý chí của bố trong di chúc.
Cụ thể:
- Nếu bố chỉ định một người hưởng toàn bộ di sản thì người đó được nhận toàn bộ phần di sản theo di chúc, sau khi bảo đảm quyền của những người thừa kế bắt buộc.
- Nếu bố chỉ định nhiều người hưởng di sản nhưng không xác định rõ phần mỗi người được nhận thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định, theo quy định tại Điều 659 Bộ luật Dân sự 2015.
- Nếu bố chỉ định người nhận một tài sản cụ thể, chẳng hạn căn nhà hoặc thửa đất, thì cần căn cứ vào nội dung di chúc và quyền của những người thừa kế khác để thực hiện việc phân chia.
- Nếu người được chỉ định hưởng di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với bố, từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản thì phần di sản liên quan được xử lý theo Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015.
Ví dụ thực tế chia đất đai theo di chúc
Ông H và bà K có một thửa đất trị giá 3 tỷ đồng, được xác định là tài sản chung của vợ chồng. Ông H lập di chúc hợp pháp để lại toàn bộ phần tài sản của mình cho con trai M. Khi ông H mất, bà K và hai người con M, N đều còn sống; cha mẹ ông H đã mất. Giả sử M và N đều đã thành niên, có khả năng lao động và không thuộc trường hợp bị tước quyền hưởng di sản.
Trong trường hợp này, phần tài sản của ông H là 1,5 tỷ đồng được xác định là di sản. Nếu chia theo pháp luật, bà K, M và N mỗi người được hưởng 1/3, tương đương 500 triệu đồng. Tuy nhiên, do bà K thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, bà được hưởng ít nhất 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, tương đương khoảng 333,33 triệu đồng.
Phần di sản còn lại khoảng 1,1667 tỷ đồng được chia cho M theo di chúc. N không được hưởng di sản vì không thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Như vậy, sau khi chia thừa kế, bà K vẫn có 1,5 tỷ đồng là phần tài sản của mình trong khối tài sản chung và được nhận thêm khoảng 333,33 triệu đồng thừa kế; M nhận khoảng 1,1667 tỷ đồng theo di chúc.

Mỗi trường hợp phân chia tài sản, đất đai theo di chúc sẽ rất khác nhau trên thực tế. Nếu bạn đang gặp vướng mắc cần luật sư tư vấn, giải đáp trực tiếp có thể liên hệ ngay 0986.11.66.05 gặp luật sư Lê Minh Trường - Giám đốc Công ty luật Minh Khuê để được hỗ trợ với mức phí chỉ 540.000 đồng/1 vụ việc.
3. Bố mất không để lại di chúc thì tài sản chia như thế nào?
Khi bố mất không để lại di chúc, di sản được chia theo pháp luật theo quy định tại Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, những người thuộc cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau; hàng thừa kế sau chỉ được hưởng nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
1. Xác định những người được hưởng thừa kế
Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế theo pháp luật được xác định theo ba hàng:
- Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ hoặc chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết.
- Hàng thừa kế thứ hai: Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
- Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội, cụ ngoại; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Hàng thừa kế thứ hai chỉ được hưởng nếu không còn người nào ở hàng thứ nhất có quyền hưởng di sản; tương tự, hàng thứ ba chỉ được hưởng nếu không còn người nào ở hàng thứ nhất và thứ hai có quyền hưởng.
Quan hệ thừa kế cần được xác định bằng giấy tờ phù hợp, chẳng hạn giấy đăng ký kết hôn, giấy khai sinh hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ nuôi con nuôi.
Ví dụ, khi bố mất, nếu mẹ và các con vẫn còn sống, có quyền hưởng di sản thì những người này thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Anh chị em ruột của bố thuộc hàng thừa kế thứ hai sẽ không được chia di sản trong trường hợp này.
2. Nguyên tắc chia di sản và tính phần thừa kế
Theo khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Vì vậy, sau khi xác định những người có quyền hưởng di sản, cần lấy tổng giá trị di sản chia đều cho số người thuộc hàng thừa kế được hưởng. Có thể tính phần mỗi người theo công thức sau:
Phần di sản mỗi người được hưởng = Tổng giá trị di sản / Số người thừa kế cùng hàng được hưởng di sản.
Ví dụ, ông A và bà B có một căn nhà trị giá 4 tỷ đồng được xác định là tài sản chung của vợ chồng. Ông A mất không để lại di chúc, cha mẹ ông A đều đã mất. Ông A và bà B có hai người con là C và D.
Giả sử phần sở hữu của mỗi người trong căn nhà bằng nhau, di sản của ông A là 2 tỷ đồng. Ba người thuộc hàng thừa kế thứ nhất gồm bà B, C và D sẽ được chia đều, mỗi người nhận khoảng 666,67 triệu đồng.
Như vậy, bà B có tổng giá trị tài sản khoảng 2,6667 tỷ đồng, bao gồm 2 tỷ đồng là phần tài sản của mình trong căn nhà và 666,67 triệu đồng được hưởng thừa kế từ ông A. Mỗi người con C và D được hưởng khoảng 666,67 triệu đồng.
3. Thừa kế thế vị
Thừa kế thế vị là trường hợp con của người để lại di sản được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của họ đáng lẽ được hưởng nếu còn sống. Theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, nếu con của bố chết trước hoặc cùng thời điểm với bố thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu đáng lẽ được hưởng. Nếu người cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm với bố thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt đáng lẽ được hưởng.
Ví dụ, ông A có hai người con là B và C. B có một người con là D. Nếu B chết trước ông A, đến khi ông A mất không để lại di chúc thì D được hưởng phần di sản mà B đáng lẽ được nhận nếu còn sống.
Thừa kế thế vị chỉ áp dụng trong trường hợp luật định, không phải mọi trường hợp người thuộc hàng thừa kế không thể nhận di sản thì con của họ đều được thay thế để hưởng phần đó.
Ví dụ cách chia tài sản khi bố mất không có di chúc?
Ông A và bà B là vợ chồng, có hai người con là C và D. Hai vợ chồng có căn nhà là tài sản chung trị giá 4 tỷ đồng. Ông A mất không để lại di chúc; cha mẹ của ông A đều đã mất trước đó.
Giả sử phần sở hữu của ông A và bà B bằng nhau, không có nghĩa vụ tài sản phải xử lý và không có người thừa kế nào khác:
- Xác định di sản: Căn nhà trị giá 4 tỷ đồng, phần của ông A là 2 tỷ đồng. Đây là giá trị di sản được đưa ra chia thừa kế.
- Xác định người thừa kế: Hàng thừa kế thứ nhất gồm bà B, C và D, tổng cộng 3 người.
- Tính phần mỗi người: 2 tỷ đồng chia đều cho 3 người, mỗi người được hưởng khoảng 666,67 triệu đồng từ di sản của ông A.
Như vậy, bà B có tổng giá trị quyền lợi khoảng 2,667 tỷ đồng, gồm phần sở hữu riêng của bà trong căn nhà là 2 tỷ đồng và phần thừa kế khoảng 666,67 triệu đồng. Mỗi người con C và D được hưởng khoảng 666,67 triệu đồng từ di sản của ông A.
Đây là ví dụ tính theo giá trị tài sản để minh họa nguyên tắc chia thừa kế. Việc phân chia nhà đất trên thực tế còn phụ thuộc vào hồ sơ sở hữu, thỏa thuận của những người thừa kế và quy định pháp luật liên quan.
4. Tài sản là đất đứng tên ông bà được chia thừa kế thế nào khi bố mất?
Đất đứng tên ông bà không mặc nhiên trở thành di sản của bố khi bố mất. Việc phân chia phụ thuộc vào việc ông bà còn sống hay đã mất, quyền sử dụng đất đã được chuyển giao cho bố hay chưa và bố có phần quyền thừa kế nào đối với thửa đất đó.
Trường hợp ông bà còn sống: Nếu quyền sử dụng đất vẫn thuộc sở hữu, quyền sử dụng hợp pháp của ông bà và chưa được chuyển giao cho bố, thửa đất không phải là di sản của bố chỉ vì bố đang quản lý, sử dụng đất.
Việc ông bà cho bố sử dụng đất cần được phân biệt với việc tặng cho hoặc chuyển quyền sử dụng đất hợp pháp. Khi xác định quyền của các bên, cần kiểm tra Giấy chứng nhận, giấy tờ chuyển nhượng hoặc tặng cho và các tài liệu liên quan.
Trường hợp ông bà đã mất nhưng đất chưa chia thừa kế: Nếu ông bà mất và để lại thửa đất chưa được phân chia, cần xác định di sản của từng người, những người được hưởng thừa kế và phần quyền mà bố được hưởng.
Nếu bố còn sống tại thời điểm ông bà mất, bố có thể được hưởng một phần di sản của ông bà. Khi bố qua đời, phần quyền tài sản mà bố đã được hưởng có thể trở thành di sản của bố, kể cả khi gia đình chưa hoàn tất thủ tục phân chia hoặc sang tên.
Nếu bố chết trước hoặc cùng thời điểm với ông bà, cần xem xét quy định về thừa kế thế vị tại Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, con của người con đã chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản có thể được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ mình đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.
Vì vậy, không thể mặc nhiên chia toàn bộ thửa đất cho những người thừa kế của bố. Trước hết phải xác định phần quyền thuộc di sản của ông bà và phần quyền mà bố được hưởng theo quy định pháp luật.
Chú, bác có được hưởng thừa kế đất của ông bà để lại chưa chia không?
Nếu đất đứng tên ông bà, ông bà đã mất nhưng thửa đất chưa được phân chia, chú và bác (anh, chị, em của bố) vẫn có thể được hưởng thừa kế. Cần xác định thời điểm bố mất và những người thuộc diện thừa kế của ông bà.
- Bố còn sống khi ông bà mất, sau đó bố mới mất: Nếu ông bà không để lại di chúc, bố và các con khác của ông bà thuộc hàng thừa kế thứ nhất, về nguyên tắc được hưởng phần di sản bằng nhau. Phần bố được hưởng từ ông bà trở thành di sản của bố khi bố qua đời. Khi đó, cần chia phần này cho những người thừa kế của bố theo di chúc hoặc theo pháp luật, nếu không có di chúc hợp pháp.
- Bố mất trước hoặc cùng thời điểm với ông bà: Nếu đáp ứng điều kiện thừa kế thế vị tại Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, các con của bố được hưởng phần di sản mà bố đáng lẽ được hưởng nếu còn sống. Phần này là suất thừa kế của nhánh bố, không phải căn cứ để chia lại toàn bộ thửa đất chỉ cho các con của bố.
- Ông bà vẫn còn sống: Nếu quyền sử dụng đất vẫn thuộc về ông bà và chưa được chuyển giao hợp pháp cho bố, thửa đất chưa phải là di sản thừa kế của bố. Việc bố đang quản lý hoặc sử dụng đất không tự động làm phát sinh quyền sở hữu toàn bộ thửa đất cho bố.
Ví dụ: Ông bà có ba người con là A, B và C; A là bố của người đang hỏi. Nếu ông bà mất không để lại di chúc, A còn sống tại thời điểm ông bà mất và không có tình tiết làm thay đổi việc hưởng thừa kế, A, B và C về nguyên tắc mỗi người được hưởng một phần ba di sản của ông bà. Nếu A mất sau đó, phần A được hưởng sẽ được xem xét trong di sản của A. B và C vẫn có phần thừa kế riêng từ ông bà, không phải vì là chú, bác mà bị mất quyền hưởng phần này.
Vì vậy, cần xác định nguồn gốc đất, thời điểm ông bà và bố qua đời, di chúc (nếu có) và những người thừa kế của từng người trước khi kết luận chú, bác có quyền hưởng bao nhiêu.
5. Thủ tục khai nhận và phân chia di sản khi bố mất?
Sau khi xác định phần di sản của bố và những người được hưởng thừa kế, gia đình cần thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản, kê khai nghĩa vụ tài chính nếu có và đăng ký sang tên tài sản theo quy định.
Trình tự nhận và sang tên tài sản theo di chúc
Người được hưởng di sản cần kiểm tra nội dung di chúc, xác định phần tài sản được nhận và chuẩn bị hồ sơ để thực hiện các thủ tục sau:
Kiểm tra di chúc và hồ sơ tài sản: Chuẩn bị di chúc gốc, giấy chứng tử của bố, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ sở hữu tài sản, căn cước của người thừa kế và giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế nếu cần. Việc phân chia phải tuân theo di chúc hợp pháp và bảo đảm quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo quy định pháp luật.
Công chứng văn bản về di sản: Liên hệ Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng để yêu cầu thực hiện thủ tục phù hợp. Tùy trường hợp, văn bản được lập có thể là văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản. Công chứng viên kiểm tra hồ sơ và thực hiện việc niêm yết theo quy định trước khi hoàn tất thủ tục.
Kê khai nghĩa vụ tài chính: Xác định thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ và các khoản phải nộp khác nếu phát sinh. Việc miễn thuế hoặc lệ phí phụ thuộc vào quan hệ giữa người để lại di sản và người nhận thừa kế cũng như điều kiện pháp luật áp dụng.
Đăng ký sang tên nhà đất: Nộp hồ sơ đăng ký biến động tại Bộ phận Một cửa hoặc Văn phòng đăng ký đất đai, Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai theo nơi tiếp nhận hồ sơ tại địa phương. Hồ sơ gồm giấy tờ đăng ký biến động, Giấy chứng nhận đã cấp và văn bản làm căn cứ nhận thừa kế cùng các giấy tờ được yêu cầu theo thủ tục tương ứng.
Trình tự nhận và sang tên tài sản khi không có di chúc
Nếu bố không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, di sản được phân chia theo pháp luật. Các đồng thừa kế có thể thực hiện các bước sau:
Xác định người thừa kế và thống nhất phương án phân chia: Những người thừa kế rà soát phần di sản của bố, xác định người được hưởng và bàn bạc cách phân chia. Nếu chưa chia ngay, các bên có thể thỏa thuận về việc quản lý di sản.
Chuẩn bị hồ sơ: Gồm giấy chứng tử của bố, căn cước của người thừa kế, giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, sổ tiết kiệm hoặc giấy tờ sở hữu tài sản khác.
Công chứng văn bản về di sản: Liên hệ Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng để lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản phù hợp với trường hợp cụ thể. Nếu các đồng thừa kế không thống nhất được việc phân chia, không thể dùng văn bản thỏa thuận để thay thế việc giải quyết tranh chấp.
Thực hiện thủ tục nhận hoặc sang tên tài sản: Với nhà đất, nộp hồ sơ đăng ký biến động tại nơi tiếp nhận hồ sơ đất đai theo thủ tục hiện hành. Với ô tô, xe máy, thực hiện thủ tục đăng ký sang tên tại cơ quan đăng ký xe. Với tiền gửi tiết kiệm, liên hệ chi nhánh ngân hàng nơi bố gửi tiền để làm thủ tục nhận tiền thừa kế.
Nếu có tranh chấp về di sản thì giải quyết thế nào?
Nếu những người thừa kế không thống nhất về cách phân chia, nguồn gốc tài sản riêng hoặc tài sản chung, hoặc phần tài sản thực sự thuộc về bố, cần kiểm tra giấy tờ sở hữu, chứng cứ về nguồn gốc tài sản và quyền thừa kế của từng người.
Nếu không thể thỏa thuận, người có quyền lợi liên quan có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân nơi cư trú để yêu cầu giải quyết tranh chấp thừa kế. Đối với tranh chấp về quyền sử dụng đất, cần xác định loại tranh chấp để biết có phải thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện hay không.
Sau khi bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật, người được xác định có quyền hưởng di sản thực hiện thủ tục nhận tài sản hoặc đăng ký sang tên theo nội dung bản án, quyết định.
Trường hợp đất chưa có Giấy chứng nhận, đất có nguồn gốc từ ông bà chưa chia thừa kế hoặc các con tranh chấp về phần được hưởng, cần xác định rõ nguồn gốc đất và quyền của từng người trước khi tiến hành thủ tục phân chia.

Nếu Bạn đang gặp vướng mắc cụ thể nào trong các trường hợp trên (ví dụ: đất đai chưa có sổ đỏ, có tranh chấp giữa các con, hay cần hỗ trợ làm thủ tục công chứng sang tên) có thể trao đổi trực tiếp với Luật sư Lê Minh Trường qua số 0986.11.66.05 để được tư vấn pháp luật thừa kế hoặc yêu cầu dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế tại tòa án. Độ ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê luôn sẵn sàng lắng nghe, tư vấn và tham gia bảo vệ quyền và lợi ích của khách hàng trong quá trình giải quyết tranh chấp cụ thể.
6. Một số câu hỏi thường gặp về chia di sản thừa kế khi Bố mất
Trong quá trình tư vấn, khai nhận di sản và tham gia giải quyết các tranh chấp thừa kế trên thực tiễn - Luật Minh Khuê thường gặp một số câu hỏi pháp lý có liên quan đến nội dung này và tiến thành giải đáp như sau:
Bố mất thì mẹ và con được hưởng quyền thừa kế tài sản như thế nào?
Khi bố mất, mẹ và các con có thể được hưởng thừa kế tài sản, nhà đất của bố. Phần di sản mỗi người được hưởng phụ thuộc vào việc bố có để lại di chúc hợp pháp hay không và những người thuộc hàng thừa kế theo quy định pháp luật.
Theo Điều 650 và Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015:
- Nếu có di chúc hợp pháp: Di sản được chia theo nội dung di chúc, đồng thời phải bảo đảm phần thừa kế bắt buộc cho những người thuộc trường hợp quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
- Nếu không có di chúc hợp pháp: Di sản được chia theo pháp luật. Mẹ, các con và cha mẹ của bố thuộc hàng thừa kế thứ nhất nếu còn sống và đủ điều kiện hưởng thừa kế. Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
Trước khi chia thừa kế, cần xác định phần tài sản thuộc sở hữu của bố. Nếu nhà đất là tài sản chung của vợ chồng, phần của mẹ vẫn thuộc quyền sở hữu của mẹ; chỉ phần của bố mới được xác định là di sản thừa kế. Vì vậy, mẹ không chỉ có thể được hưởng phần tài sản của mình mà còn có thể được hưởng thêm di sản của bố cùng các đồng thừa kế khác.
Cả bố và mẹ đều mất thì các con được thừa kế nhà đất và tài sản như thế nào?
Khi cả bố và mẹ đều mất, các con được hưởng thừa kế nhà đất theo di chúc hợp pháp hoặc theo pháp luật nếu không có di chúc hợp pháp. Nếu chia theo pháp luật, các con thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần bằng nhau trong di sản của từng người.
Trước khi chia, cần xác định phần tài sản thuộc sở hữu của bố và mẹ. Nếu một người mất trước, phần di sản của người đó được chia theo quy định tại thời điểm mở thừa kế; phần tài sản của người còn lại được xác định riêng và chia khi người đó mất. Nếu có con mất trước hoặc cùng thời điểm với bố, mẹ, cháu có thể được hưởng thừa kế thế vị theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.
Bố mất, mẹ có được tự phân chia tài sản thừa kế cho các con không?
Không. Người vợ không đương nhiên có quyền tự quyết định phân chia toàn bộ di sản của chồng cho các con. Trước tiên, cần xác định phần tài sản thuộc sở hữu của người vợ và phần di sản của người chồng. Di sản được chia theo di chúc hợp pháp hoặc theo pháp luật nếu không có di chúc hợp pháp.
Việc phân chia di sản phải bảo đảm quyền thừa kế của những người có liên quan. Nếu các đồng thừa kế thống nhất, họ có thể lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản. Nếu có tranh chấp, các bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định pháp luật.
Nếu có tranh chấp, các bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết. Trường hợp muốn xác định phạm vi quyền của người vợ đối với nhà đất sau khi chồng mất, cần làm rõ liệu chồng mất, vợ có toàn quyền định đoạt tài sản không.
Mẹ có được toàn quyền bán đất đứng tên hai vợ chồng không?
Sau khi chồng mất, người vợ không đương nhiên có quyền tự mình bán toàn bộ nhà đất đứng tên hai vợ chồng. Trước tiên, cần xác định nhà đất là tài sản chung hay tài sản riêng, phần quyền sử dụng đất thuộc di sản của người chồng và những ai có quyền thừa kế. Nếu quyền sử dụng đất thuộc di sản chưa được phân chia, việc chuyển nhượng cần xem xét quyền của các đồng thừa kế và điều kiện thực hiện giao dịch theo quy định pháp luật.
Trường hợp người vợ muốn bán đất hoặc làm thủ tục sang tên sổ đỏ sau khi chồng mất, cần xác định phần quyền của mình đối với thửa đất và hoàn tất các thủ tục thừa kế, đăng ký đất đai tương ứng.
Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý thêm về di chúc, phân chia và mức hưởng di sản thừa kế bạn vui lòng liên hệ luật sư tư vấn pháp luật thừa kế gọi số 1900.6162 để được giải đáp.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.