1. Căn cứ ra quyết định khởi tố vụ án hình sự

Theo quy định tại Điều 154 bộ luật tố tụng hình sự năm 2015:

Quyết định khởi tố vụ án hình sự là văn bản pháp lí xác định có sự việc phạm tội làm cơ sở để tiến hành các hoạt động điều tra. Tất cả các hoạt động điều tra chỉ được coi là hợp pháp khi đã có quyết định khởi tố vụ án (trừ các hoạt động được tiến hành trước khi khởi tố vụ án hình sự theo quy định của pháp luật). Vì vậy, sau khi tiến hành kiểm ữa, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố có dấu hiệu của tội phạm, các cơ quan có thẩm quyền khởi tố trong phạm vi trách nhiệm của mình ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. Vì ngày khởi tó vụ án hình sự là thời điểm bắt đầu để tính thời hạn điều tra vụ án nên trong quyết định phải ghi rõ ngày, tháng, năm ra quyết định.

Sau khi ra quyết định khởi tố vụ án, hàng loạt các biện pháp tố tụng trong đó có cả những biện pháp cưỡng chế đối với người thực hiện tội phạm sẽ được áp dụng nên quyết định khởi tố phải ghi rõ các căn cứ pháp lí để quyết định khởi tố vụ án, viện dẫn các văn bản, tài liệu cho căn cứ này và ghi rõ tội danh, điều khoản BLHS được áp dụng làm cơ sở cho các hoạt động tố tụng tiếp theo. Việc ghi rõ căn cứ khởi tố trong quyết định giúp cho người có thẩm quyền khởi tố phải cân nhắc kĩ, tránh sự hời hợt, đại khái và chỉ kí quyết định khi có căn cứ theo luật định. Trong quyết định khởi tố cũng ghi rõ họ tên, chức vụ của người ra quyết định, chữ kí của người ra quyết định và đóng dấu đệ nâng cao trách nhiệm của người này khi ra quyết định khởi tố vụ án.

Để việc tiến hành điều tra vụ án được kịp thời, nhanh chóng làm rõ tội phạm, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định, trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, viện kiểm sát đã khởi tố vụ án phải gửi quyết định khởi tố đến cơ quan điều tra để tiến hành điều tra. Dựa vào các tài liệu cũng như căn cứ khởi tố vụ án, cơ quan điều tra có định hướng tiến hành điều tra để làm rõ hành vi được ghi trong quyết định khởi tố. Trong trường hợp các cơ quan khác khởi tố vụ án thì viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát để bảo đảm việc khởi tố đúng pháp luật. Vì thế, khi cơ quan điều tra, cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự thì quyết định khởi tố cùng các tài liệu liên quan đến việc khởi tố phải được gửi tới viện kiểm sát trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố để kiểm sát việc khởi tố. Trong trường hợp hội đồng xét xử khởi to vụ án thì quyết định khởi tố được gửi tới viện kiểm sát cùng cấp để xem xét, quyết định việc điều tra; yêu cầu khởi tố của hội đồng xét xử được gửi cho viện kiểm sát để xem xét, quyết định việc khởi tố.

Vì việc ra quyết định khởi tố được thực hiện ở giai đoạn đầu của tố tụng hình sự khi cơ quan có thẩm quyền khởi tố mới có một số thông tin về tội phạm, lại tiến hành kiểm tra, xác minh trong một thời gian ngắn nên có thể bỏ sót hành vi phạm tội hoặc xác định không đúng tội danh, điều khoản của BLHS cần áp dụng. Việc xác định tội danh, hành vi phạm tội, điều khoản của BLHS được áp dụng trong quyết định khởi tố vụ án sẽ quyết định rất nhiều vấn đề của quá trình tố tụng tiếp theo cả về trình tự, thủ tục, thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử cũng như việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với bị can, bị cáo.

Sau khi khởi tố vụ án, với việc tiến hành các hoạt động điều tra, cơ quan điều tra có điều kiện thu thập nhiều tài liệu, chứng cứ. Các tài liệu, chứng cứ mới được thu thập giúp cho nhận thức, đánh giá về hành vi phạm tội được đầy đủ, chính xác hơn. Vì vậy, những nhận thức ban đầu về tội phạm khi khởi tố vụ án đã không đúng với hành vi phạm tội xảy ra hoặc mới phát hiện thêm tội phạm khác chưa bị khởi tố thì quyết định khởi tố cần phải được thay đổi hoặc bổ sung cho phù hợp.

Trên tinh thần này, Điều 156 bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định, khi có căn cứ xác định tội phạm đã khởi tố không đúng với hành vi phạm tội xảy ra hoặc còn có tội phạm khác chưa bị khởi tố thì cơ quan điều tra, cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều ứa, viện kiểm sát ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự.

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định kèm theo các tài liệu liên quan đến việc thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự cho viện kiểm sát cùng cấp hoặc viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát việc khởi tố.

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, viện kiểm sát phải gửi cho cơ quan điều tra để tiến hành điều tra.

2. Nội dung trong quyết định khởi tố bị can

Khoản 1 Điều 179 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 quy định về khởi tố bị can: Quyết định khởi tố bị can ghi rõ thời gian, địa điểm ra quyết định; họ tên, chức vụ người ra quyết định; họ tên, ngày, tháng, năm sinh, quốc tịch, dân tộc, tôn giáo, giới tính, chỗ ở, nghề nghiệp của bị can; bị can bị khởi tố về tội gì, theo điều, khoản nào của Bộ luật hình sự năm 2015; thời gian, địa điểm phạm tội và những tình tiết khác của tội phạm.

Trường hợp bị can bị khởi tố về nhiều tội khác nhau thì quyết đinh khởi tố bị can phải ghi từng tội danh và điều, khoản của Bộ luật hình sự năm 2015 được áp dụng.

3. Cơ quan phê chuẩn quyết định khởi tố bị can

Quyết định khởi tố bị can phải được Viện kiểm sát cùng cấp xét phê chuẩn. Do đó, trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, cơ quan điều tra phải gửi quyết định khởi tố và tài liệu liên quan đến việc khởi tố bị can cho Viện kiểm sát cùng cấp đê xét phê chuẩn.

Các tài liệu liên quan là các chứng cứ, đồ vật, tài liệu được dùng làm căn cứ đê khởi tố bị can. Viện kiểm sát sau khi nhận được quyết định khởi tố bị can và tài liệu, phải nhanh chóng nghiên cứu hồ sơ, xem xét tính hợp pháp và có căn cứ của quyết định khởi tổ bị can.

4. Trách nhiệm của Viện kiểm sát khi ra quyết định khởi tố bị can

Trong thời hạn 03 ngày kê từ ngày nhận được quyết định khởi tố bị can, Viện kiểm sát phải ra một trong các hành vi tô tụng sau sau:

- Phê chuẩn quyết định khởi tổ bị can;

- Quyết định hủy bỏ quyết định khời tố bị can;

- Yêu cầu bổ sung chứng cứ, tài liệu làm căn cứ để quyết định việc phê chuẩn.

Trường hợp Viện kiểm sát hủy bỏ quyết định khởi tổ bị can của Cơ quan điều tra thì phải nêu rõ lí do. Cơ quan điều tra có quyền kiến nghị với Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp theo quy định tại khoản 2 điều 167 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Trường hợp Viện kiểm sát yêu cầu bổ sung chứng cứ, tài liệu thì trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được chứng cứ, tài liệu bổ sung, Viện kiểm sát phải ra quyết định phê chuẩn hoặc quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố bị can.

Nhiệm vụ của Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm đảm bảo phát hiện chính xác và xử lí công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.

Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra phát hiện có người đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm chưa bị khởi tố thì Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can hoặc trực tiếp ra quyết định khởi tố bị can nếu đã yêu cầu nhưng Cơ quan điều tra không thực hiện.

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, Viện kiểm sát phải gửi cho Cơ quan điều tra để tiến hành điều tra.

Viện kiệm sát cũng có quyền quyết định khởi tố bị can trong trường hợp sau khi nhận hồ sơ và kết luận điều tra

Viện kiểm sát phát hiện có người khác đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm trong vụ án chưa bị khởi tố. Đồng thời với việc khởi tố bị can trong trường hợp này, Viện kiểm sát trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung.

5. Trách nhiệm của cơ quan điều tra quyết định khởi tố bị can

Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can hoặc quyết định khởi tố bị can của Viện kiểm sát

Cơ quan điều tra phải giao ngay quyết định khởi tổ bị can, quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can và giải thích quyền, nghĩa vụ cho bị can theo quy định tại điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải chụp ảnh, lập danh bản,...của người bị khởi tố và đưa vào hồ sơ vụ án.

Việc giao, nhận các quyết định nêu trên được lập biên bàn theo quy định tại Điều 133 của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

6. Thẩm quyền ra quyết định khởi tố vụ án và thời điểm kết thúc khởi tố vụ án

Có 04 cơ quan:

– Cơ quan điều tra.

– Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra;

– Viện kiểm sát;

– Hội đồng xét xử.

Và thời điểm kết thúc của giai đoạn khởi tố vụ án được tính từ khi ra quyết định khởi tố vụ án hình sự (trong trường hợp xác định có dấu hiệu tội phạm), hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự (khi xác định không có dấu hiệu tội phạm.

Mọi vướng mắc pháp lý liên quan đến lĩnh vực tố tụng hình sự về khỏi tố tụ vụ án hình sự và quyền bào chữa, Hãy gọi ngay: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực hình sự luôn sẵn sàng lắng nghe và giải đáp cụ thể.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê