Tổ chức tín dụng bao gồm ngân hàng, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân. Với mỗi loại hình tương ứng pháp luật có quy định riêng về cơ cấu tổ chức, người quản lý, hoạt động và quy định nội bộ. Song với tính chất là tổ chức tín dụng sẽ cần tuân thủ quy định chung đối với tổ chức tín dụng về các vấn đề đó. Sau đây bài viết sẽ đi phân tích khái quát về người quản lý, quy định nội bộ và hoạt động của tổ chức tín dụng.

 

1. Phân tích về Người quản lý tổ chức tín dụng

Quy định về người quản lý, người có liên quan của tổ chức tín dụng nhằm hạn chế việc đảm nhiệm chức vụ, cấp tín dụng để bảo đảm an toàn cho hoạt động ngân hàng.

Người quản lý bao gồm những người đảm nhiệm các chức danh quản trị, điều hành tổ chức tín dụng. Những người đảm nhiệm các chức danh kiểm soát không phải là người quản lý nhưng cũng được quy định tương tự như đối với ngưòi quản lý.

Người quản lý tổ chức tín dụng có một số điểm khác với các doanh nghiệp nói chung như sau.

Thứ nhất, những người được bầu, bổ nhiệm làm thành viên Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc hoặc Giám đốc của tổ chức tín dụng phải thuộc danh sách đã được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận. Trước kia, việc thay đổi các chức danh này của ngân hàng thương mại cổ phần còn phải được cho phép hai lần: chấp thuận lần thứ nhất trước khi tiến hành và chuẩn y lần thứ hai sau khi đã được bầu, bổ nhiệm

Thứ hai, ngưòi điều hành tổ chức tín dụng bao gồm cả Giám đốc chi nhánh, khác với quy định của Luật Doanh nghiệp và pháp luật chứng khoán

Thứ ba, điều kiện đốì với người quản lý tổ chức tín dụng rất chặt chẽ. Ví dụ, người đã bị kết án về tội phạm nghiêm trọng trỗ lên (mức cao nhất của khung hình phạt là từ trên 03 năm tù) hoặc đã bị kết án về tội xâm phạm sở hữu mà chưa được xoá án tích thì sẽ không được là ngưòi quản lý của tổ chức tín dụng. Trong khi doanh nghiệp nói chung chỉ cấm “người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, chấp hành hình phạt tù” góp vốn, mua cổ phần của doanh nghiệp.

Thứ tư, nhiều trường hợp không được kiêm nhiệm chức vụ, ví dụ như: Chủ tịch Hội đồng thành viên không được đồng thời là người điều hành bất kỳ tổ chức tín dụng nào; Chủ tịch Hội đồng quản trị không được đồng thời là thành viên Hội đồng quản trị của doanh nghiệp khác; Tổng giám đốc không được đồng thòi là thành viên Hội đồng quản trị;

Thứ năm, ngưòi quản lý và thành viên Ban kiểm soát bị đương nhiên mất tư cách trong một số trường hợp, ví dụ như khi vi phạm quy định về những trường hợp không được đảm nhiệm chức vụ;

Thứ sáu, người quản lý và thành viên Ban kiểm soát bị miễn nhiệm, bãi nhiệm trong nhiều trường hợp, trong đó có việc không bảo đảm tiêu chuẩn, điều kiện đốì với người quản lý;

Thứ bảy, ngưòi quản lý và thành viên Ban kiểm soát có thể bị Ngân hàng Nhà nước đình chỉ, tạm đình chỉ việc thực thi quyền, nghĩa vụ nếu vi phạm quy định của pháp luật có liên quan;

Thứ tám, người quản lý phải am hiểu về các loại rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng;

Thứ chín, người quản lý phải bảo đảm nhiều tiêu chuẩn, điều kiện khắt khe, ví dụ:

+ Thành viên Hội đồng quản trị phải có ít nhất 03 năm là người quản lý tổ chức tín dụng;

+ Tổng giám đốc phải có ít nhất 05 năm là người điều hành của tổ chức tín dụng;

+ Giám đốc chi nhánh phải có bằng cử nhân thuộc lĩnh vực chuyên môn và có ít nhất 03 năm làm việc trực tiếp trong lĩnh vực ngân hàng, tài chính.

Người có liên quan của các tổ chức tín dụng và của ngưòi quản lý là một trong những vấn đề phức tạp, khó hiểu, khó xác định nhất trong Luật Các tổ chức tín dụng.

Cụm từ “người có liên quan” được giải thích khác nhau trong 4 luật gồm: Luật Các công cụ chuyển nhượng năm 2005, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung nám 2017), Luật Chứng khoán năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2018), Luật Chứng khoán năm 2019 (có hiệu lực thi hành từ 01/01/2021) và Luật Doanh nghiệp năm 2014.

Chỉ riêng việc xác định phải dựa vào khái niệm “người có liên quan” theo Luật nào cũng không dễ dàng. Nếu áp dụng nguyên tắc theo quy định được ban hành sau thì sẽ dẫn đến hậu quả có thể phải đảo luật liên tục để xác định hiệu lực. Chẳng hạn, giữa Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Doanh nghiệp, nếu gồm cả luật sửa đổi, bổ sung cũng được tính là luật ban hành sau, nay cân cứ vào luật này, mai căn cứ vào luật khác thì sẽ phải đảo tới 7 lần trong khoảng 20 nám, vào các năm 1997, 1999, 2004, 2005, 2010, 2014 và 2017.

Người có liên quan là tổ chức, cá nhân có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với tổ chức, cá nhân khác, trong đó có một số trường hợp điển hình sau đây.

Thứ nhất, công ty mẹ với công ty con và ngược lại; tổ chức tín dụng với công ty con của tổ chức tín dụng và ngược lại;

Thứ hai, công ty hoặc tổ chức tín dụng với tổ chức, cá nhân sở hữu từ 5% vốn điều lệ hoặc vốn cổ phần có quyền biểu quyết trở lên tại công ty hoặc tổ chức tín dụng đó và ngược lại;

Thứ ba, cá nhân với vợ, chồng, cha, mẹ, con, anh, chị, em của người này.

 

2. Quy định nội bộ của các tổ chức tín dụng

Pháp luật quy định, tổ chức tín dụng phải phải xây dựng và ban hành các quy định nội bộ đối với các hoạt động nghiệp vụ, bảo đảm có cơ chê' kiểm soát, kiểm toán nội bộ, quản lý rủi ro gắn với từng quy trình nghiệp vụ kinh doanh, phương án xử lý các trường hợp khẩn cấp, trong đó có 9 quy định sau đây.

Thứ nhất, quy định về cấp tín dụng, quản lý tiền vay để bảo đảm việc sử dụng vốn vay đúng mục đích, thẩm quyền miễn, giảm lãi suất, phí cho khách hàng.

Thứ hai, quy định về phân loại tài sản có, trích lập và sử dụng dự phòng rủi ro.

Thứ ba, quy định về đánh giá chất lượng tài sản có và tuân thủ tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu;

Thứ tư, quy định về quản lý thanh khoản, trong đó có các thủ tục và các giới hạn quản lý thanh khoản;

Thứ năm, quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ và cơ chế kiểm toán nội bộ phù hợp vối tính chất và quy mô hoạt động của tổ chức tín dụng;

Thứ sáu, quy định về hệ thông xếp hạng tín dụng nội bộ;

Thứ bảy, quy định về quản trị rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng;

Thứ tám, quy định về quy trình, thủ tục, bao gồm cả nguyên tắc nhận biết khách hàng để bảo đảm ngăn ngừa việc tổ chức tín dụng bị lạm dụng cho các mục đích rửa tiền, tài trợ khủng bố và tội phạm khác;

Thứ chín, quy định về phương án xử lý các trường hợp khẩn cấp.

Hầu như mọi hoạt động kinh doanh đều có yêu cầu tổ chức tín dụng phải xây dựng và ban hành quy định nội bộ như:

Thứ nhất, quy định nội bộ để thực hiện hoạt động chiết khấu công cụ chuyển nhượng, giấy tờ có giá khác.

Thứ hai, quy định nội bộ về nghiệp vụ bảo lãnh đốỉ với tổ chức, cá nhân phù hợp với quy định về cấp tín dụng, trong đó phải phân định giữa khâu thẩm định và xét duyệt cấp bảo lãnh.

Thứ ba, quy định nội bộ về hoạt động bao thanh toán, quản lý khoản phải thu, khoản phải trả phù hợp vối đặc điểm hoạt động kinh doanh của đơn vị bao thanh toán.

Thứ tư, quy định nội bộ về hoạt động môi giới tiền tệ, trong đó phải bao gồm tối thiểu các nội dung sau: quy trình, thủ tục thực hiện môi giới tiền tệ; phạm vi trách nhiệm và quyền hạn của những người liên quan đến hoạt động môi giới tiền tệ; quản lý rủi ro đối với hoạt động môi giới tiền tệ.

Một số quy định nội bộ trong các hoạt động khác mà tổ chức tín dụng phải có như:

Thứ nhất, quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền, bảo đảm việc phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý có hiệu quả các hoạt động có nghi ngờ liên quan tới rửa tiền; phù hợp cơ cấu tổ chức, quy mô hoạt động và mức độ rủi ro về rửa tiền trong hoạt động của mình và phải được phổ biến đến từng cá nhân, bộ phận có liên quan;

Thứ hai, quy định nội bộ về giữ bí mật, lưu trữ và cung cấp thông tin khách hàng, trong đó phải bao gồm tôì thiểu các nội dung sau đây: quy trình, thủ tục tiếp nhận, xử lý và cung cấp thông tin khách hàng; quy trình, thủ tục lưu trữ, bảo vệ bí mật thông tin khách hàng; việc giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm quy định nội bộ về giữ bí mật, lưu trữ, cung cấp thông tin khách hàng; phân cấp thẩm quyền, quyền hạn, nghĩa vụ của các đơn vị, cá nhân trong việc giữ bí mật, lưu trữ và cung cấp thông tin khách hàng;

Thứ ba, quy định nội bộ quản lý rủi ro (quy trình nghiệp vụ và quy trình quản lý) liên quan đến các hoạt động ngoại hối;

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày ban hành, sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế quy định nội bộ, phải gửi trực tiếp hoặc bằng đường bưu điện cho Ngân hàng Nhà nước (Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng).

Pháp luật cũng quy định trách nhiệm ban hành quy định nội bộ của các cơ quan và cá nhân như:

Thứ nhất, Ban kiểm soát của tổ chức tín dụng là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn có trách nhiệm ban hành quy định nội bộ của Ban kiểm soát; định kỳ hằng năm xem xét lại quy định nội bộ của Ban kiểm soát, các chính sách quan trọng về kế toán và báo cáo;

Thứ hai, Tổng giám đốc hoặc Giám đốc tổ chức tín dụng là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn có trách nhiệm ban hành quy chế, quy định nội bộ; quy trình, thủ tục tác nghiệp để vận hành hệ thống điều hành kinh doanh, hệ thông thông tin báo cáo;

Thứ ba, Hội đồng quản trị của tổ chức tín dụng cổ phần có trách nhiệm ban hành các quy định nội bộ liên quan đến tổ chức, quản trị và hoạt động của tổ chức tín dụng, trừ những vấn đề thuộc thẩm quyền của Ban kiểm soát hoặc của Đại hội đồng cổ đông ;

Thứ tư, Hội đồng thành viên tổ chức tín dụng trách nhiệm hữu hạn có trách nhiệm ban hành các quy định nội bộ liên quan tới tổ chức, quản trị và hoạt động của tổ chức tín dụng.

 

3. Phân tích về hoạt động của tổ chức tín dụng

3.1. Hoạt động ngân hàng

Hoạt động ngân hàng là vấn đề cốt lõi của các ngân hàng nói riêng, của các tổ chức tín dụng cũng như ngành Ngân hàng nói chung. Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định, hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số nghiệp vụ nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Khái niệm “hoạt động ngân hàng” được giải thích trong cả Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên hai quy định này hoàn toàn giông nhau, nên không gây ra vướng mắc. Trong khi đó một số khái niệm như phương tiện thanh toán thì lại không được giải thích trong cả luật và văn bản dưới luật.

 

3.2. các hoạt động khác hoạt động ngân hàng

Ngoài các hoạt động ngân hàng và các hoạt động liên quan trực tiếp đến hoạt động ngân hàng, tổ chức tín dụng được thực hiện một số hoạt động sau:

Thứ nhất, được góp vốn cấu thành vốn điều lệ, mua cổ phần của các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng khác, bao gồm cả việc cấp vốn, góp vốn vào công ty con, công ty liên kết của tổ chức tín dụng; góp vốn vào quỹ đầu tư và ủy thác vốn cho các tổ chức khác góp vốn, mua cổ phần theo các hình thức nêu trên.

Thứ hai, được mua, đầu tư vào tài sản cố định phục vụ trực tiếp cho hoạt động không quá 50% vốn điều lệ và quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ.

Tổ chức tín dụng không được kinh doanh bất động sản, trừ 3 trường hợp sau đây:

Thứ nhất, mua, đầu tư, sở hữu bất động sản để sử dụng làm trụ sở kinh doanh, địa điểm làm việc hoặc cơ sở kho tàng phục vụ trực tiếp cho các hoạt động nghiệp vụ;

Thứ hai, cho thuê một phần trụ sở kinh doanh chưa sử dụng hết, thuộc sở hữu của tổ chức tín dụng;

Thứ ba, nắm giữ bất động sản do việc xử lý nợ vay trong thời hạn 03 năm.

Khác với các doanh nghiệp thông thường, tổ chức tín dụng không được tự ý ngừng giao dịch vào thời gian đã công bố. Đồng thời, tổ chức tín dụng phải được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận trước khi có những thay đổi sau đây.

+ Tên, địa điểm đặt trụ sở chính của tổ chức tín dụng và trụ sở của chi nhánh ngân hàng nước ngoài;

+ Mức vốn điều lệ, mức vôn được cấp, trừ đối với quỹ tín dụng nhân dân;

+ Địa điểm đặt trụ sở chi nhánh tổ chức tín dụng;

+ Nội dung, phạm vi và thời hạn hoạt động;

+ Mua bán, chuyển nhượng vốn hoặc cổ phần của chủ sở hữu; thành viên góp vốn; cổ đông lớn (đã và sẽ sở hữu trực tiếp, gián tiếp từ 5% vốn cổ phần có quyền biểu quyết trở lên);

+ Tạm ngừng hoạt động kinh doanh từ 05 ngày làm việc trở lên, trừ trưòng hợp tạm ngừng hoạt động do sự kiện bất khả kháng;

+ Niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán nước ngoài.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng gọi số: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến, Công ty luật Minh Khuê luôn sẵn sàng giải đáp mọi vướng mắc pháp lý của Quý khách hàng. Trân trọng! 

Luật Minh Khuê (Sưu tầm và biên tập)