1. Giới thiệu

Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam được xác định là nhà nước của nhân dân, được thành lập bởi nhân dân và vì lợi ích của nhân dân. Quyền lực của nhà nước được nhân dân thực hiện thông qua cơ cấu Quốc hội và Hội đồng nhân dân ở mọi cấp.

Quốc hội là cơ quan duy nhất được bầu cử bởi toàn bộ cử tri trên cả nước, theo nguyên tắc công bằng, bình đẳng, và trực tiếp, thông qua quá trình bỏ phiếu kín. Đại biểu Quốc hội được bầu cử tại các đơn vị bầu cử, và chịu trách nhiệm trước cử tri bầu cử mình cũng như trước toàn bộ cử tri của quốc gia.

Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân và là tổ chức quyền lực nhà nước cao nhất của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội có ba nhiệm vụ chính: lập pháp, ra quyết định về các vấn đề quan trọng của đất nước, và thực hiện nhiệm vụ giám sát tối cao đối với tất cả các hoạt động của nhà nước.

Chính phủ đóng vai trò trung tâm trong hệ thống hoạt động của nhà nước. Cải cách hành chính là trọng tâm của quá trình cải cách bộ máy nhà nước.

Với tính linh hoạt được điều chỉnh bởi nền kinh tế thị trường, Chính phủ hoạt động nhằm thúc đẩy hiệu suất của bộ máy nhà nước. Nhiệm vụ cơ bản của Chính phủ bao gồm thực thi Hiến pháp và pháp luật, xây dựng và triển khai chính sách quốc gia, quản lý phân bổ ngân sách, và tối ưu hóa tất cả các nguồn lực quốc gia. Là cơ quan chịu trách nhiệm tổ chức thi hành pháp luật, Chính phủ đảm bảo sự quản lý của thị trường và xã hội, bảo vệ quyền tự do, dân chủ, quyền con người và quyền của công dân; đồng thời duy trì và bảo vệ trật tự xã hội.

Nội dung của Điều 94 trong Hiến pháp năm 2013 bao gồm hai mục. Mục đầu tiên nhấn mạnh tổng quan về tính chất, vị trí và chức năng của Chính phủ: "Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội". Đây là một quy định quan trọng, chứa đựng quan điểm và nhận thức vừa thể hiện sự kế thừa, vừa mang tinh thần đổi mới về tính chất, vị trí và chức năng của Chính phủ được quy định trong Hiến pháp. Nội dung và tinh thần của đoạn đầu tiên của Điều 94 - điều này là điều đầu tiên trong Chương VII về Chính phủ - mang ý nghĩa vô cùng quan trọng, không chỉ thể hiện sự kế thừa từ các Hiến pháp trước đó như Hiến pháp 1946, Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1980 và Hiến pháp năm 1992, mà còn có tính đột phá và quyết định đối với toàn bộ nội dung của Chương này.

Từ khi Hiến pháp 1959 được ban hành, lần đầu tiên đã xác định rõ ràng tính chất và vị trí của Hội đồng Chính phủ là cơ quan thực thi của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Đến khi Hiến pháp 1980 đưa ra thiết kế Hội đồng Bộ trưởng, quy định này tiếp tục được phát triển theo hướng tập trung quyền lực hơn. Hiến pháp 1992 đã có sự điều chỉnh nhất định, xác định Chính phủ "là cơ quan thực thi của Quốc hội", thể hiện sự nhận thức quan trọng về mối quan hệ giữa Quốc hội và Chính phủ.

Tính chất, vị trí và chức năng của Chính phủ là cơ quan thực thi của Quốc hội cuối cùng là việc thực hiện và tổ chức thi hành các đạo luật và nghị quyết của Quốc hội; là biểu hiện của sự chịu trách nhiệm của Chính phủ, Thủ tướng và các thành viên trước Quốc hội; cung cấp cơ sở cho việc giám sát tối cao của Quốc hội đối với Chính phủ; đảm bảo mối liên kết chặt chẽ giữa Chính phủ và Quốc hội, đảm bảo tính thống nhất trong việc thực hiện quyền lập pháp và hành pháp. Và quan trọng nhất là tuân thủ nguyên tắc quyền lực nhà nước là sự thống nhất, phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, được bầu cử bởi cử tri toàn quốc, là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân. Chính phủ có trách nhiệm tuân thủ và thực hiện các luật, nghị quyết của Quốc hội, báo cáo công việc trước Quốc hội và chịu trách nhiệm giải trình trước Quốc hội về việc thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn được giao.

 

2. Căn cứ pháp lý

- Luật Tổ chức Chính phủ 2015: Luật Tổ chức Chính phủ là văn bản pháp luật bao gồm tổng thể các quy định pháp luật do nhà nước ban hành nhằm quy định vị trí, chức năng, cơ cấu tổ chức và thành viên của Chính phủ, làm cơ sở cho việc tổ chức và xây dựng cho các cơ quan này.

- Nội quy kỳ họp Quốc hội: Ngày 30/11/2020,Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội công bố Nghị quyết số 71/2022/QH15 ban hành Nội quy kỳ họp Quốc hội.

 

3. Trình tự quyết định

 

3.1. Chính phủ trình Quốc hội

Cơ cấu tổ chức của Chính phủ được điều chỉnh theo quy định tại mục 1 Điều 34 của Nội quy kỳ họp của Quốc hội, được ban hành cùng với Nghị quyết 71/2022/QH15 như sau:

Hồ sơ trình Quốc hội quyết định cơ cấu tổ chức của Chính phủ bao gồm:

- Bản tờ trình về cơ cấu tổ chức của Chính phủ;

- Bản dự thảo nghị quyết;

- Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật của Quốc hội;

- Các tài liệu khác liên quan (nếu có).

Như vậy, theo quy định, Hồ sơ trình Quốc hội quyết định cơ cấu tổ chức của Chính phủ gồm:

- Tờ trình về cơ cấu tổ chức của Chính phủ;

- Dự thảo nghị quyết;

- Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật của Quốc hội;

- Các tài liệu khác (nếu có).

 

3.2. Quốc hội thảo luận và biểu quyết

Dựa theo mục 2 Điều 34 của Nội quy kỳ họp của Quốc hội, được ban hành cùng với Nghị quyết 71/2022/QH15, quy định như sau:

Trong kỳ họp đầu tiên của mỗi khóa Quốc hội, Quốc hội quyết định cơ cấu tổ chức của Chính phủ theo các bước sau:

- Đại diện Chính phủ của khóa trước trình bày tờ trình;

- Đại diện từ Ủy ban Pháp luật của Quốc hội trình bày báo cáo thẩm tra;

- Đại biểu Quốc hội thảo luận tại Đoàn đại biểu Quốc hội; Chủ tịch Quốc hội có thể họp với các Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội và mời Thủ tướng Chính phủ của khóa trước tham dự để trao đổi về các vấn đề có liên quan;

- Chính phủ của khóa trước báo cáo với Quốc hội về việc giải trình, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại Đoàn đại biểu Quốc hội;

- Quốc hội thảo luận;

- Chính phủ của khóa trước báo cáo với Quốc hội về việc giải trình, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội và chỉnh lý dự thảo nghị quyết;

- Quốc hội biểu quyết thông qua dự thảo nghị quyết.

Trong kỳ họp đầu tiên của mỗi khóa Quốc hội, Quốc hội quyết định cơ cấu tổ chức của Chính phủ theo trình tự sau:

(1) Đại diện từ Chính phủ khóa trước trình bày tờ trình;

(2) Đại diện từ Ủy ban Pháp luật của Quốc hội trình bày báo cáo thẩm tra;

(3) Đại biểu Quốc hội thảo luận tại Đoàn đại biểu Quốc hội; Chủ tịch Quốc hội có thể họp với các Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội và mời Thủ tướng Chính phủ khóa trước tham dự để trao đổi về các vấn đề có liên quan;

(4) Chính phủ khóa trước báo cáo với Quốc hội về việc giải trình, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại Đoàn đại biểu Quốc hội;

(5) Quốc hội thảo luận;

(6) Chính phủ khóa trước báo cáo với Quốc hội về việc giải trình, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội và chỉnh lý dự thảo nghị quyết;

(7) Quốc hội biểu quyết thông qua dự thảo nghị quyết.

 Bài viết liên quan: Chính phủ là gì? Các hình thức hoạt động của Chính phủ theo Hiến pháp 2013

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê liên quan đến vấn đề: Quốc hội quyết định cơ cấu tổ chức của Chính phủ theo trình tự nào? Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!