1. Giới thiệu về chức danh Chủ tịch Quốc hội

Hiến pháp năm 2013 quy định trong Điều 72 như sau: Chủ tịch Quốc hội chủ tọa các phiên họp của Quốc hội; ký chứng thực Hiến pháp, luật, và nghị quyết của Quốc hội; lãnh đạo công tác của Ủy ban thường vụ Quốc hội; tổ chức thực hiện quan hệ đối ngoại của Quốc hội; giữ quan hệ với các đại biểu Quốc hội.

Các Phó Chủ tịch Quốc hội giúp Chủ tịch Quốc hội làm nhiệm vụ theo sự phân công của Chủ tịch Quốc hội. Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đứng đầu Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội, cơ quan thường trực của Quốc hội. Họ cũng chủ tọa các phiên họp của Quốc hội; ký chứng thực Hiến pháp, luật, và nghị quyết của Quốc hội; lãnh đạo công tác của Ủy ban thường vụ Quốc hội; tổ chức thực hiện quan hệ đối ngoại của Quốc hội; và giữ quan hệ với các đại biểu Quốc hội.

Vào ngày 31/3/2021, ông Vương Đình Huệ được Quốc hội bầu làm Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia với tỷ lệ tán thành tuyệt đối, nhiệm kỳ 2021-2026. Tuy nhiên, vào ngày 26/4/2024, Ban Chấp hành Trung ương đã xem xét cho thôi giữ các chức vụ và nghỉ công tác đối với ông Vương Đình Huệ, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội khóa XV, nhiệm kỳ 2021-2026. Hiện tại, vẫn chưa có thông báo chính thức về người thay thế khi Chủ tịch Quốc hội từ chức, vì vậy, cần phải đợi thông báo chính thức từ cơ quan có thẩm quyền.

Bên cạnh đó, Điều 71 của Hiến pháp 2013 cũng quy định nhiệm kỳ của mỗi khóa Quốc hội là năm năm. Trong trường hợp đặc biệt, nếu được ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành, thì Quốc hội có quyền quyết định rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ của mình theo đề nghị của Ủy ban thường vụ Quốc hội. Việc kéo dài nhiệm kỳ của một khóa Quốc hội không được quá mười hai tháng, trừ trường hợp có chiến tranh.

 

2. Các tiêu chuẩn chung đối với Chủ tịch Quốc hội

Trong Quyết định số 214-QĐ/TW năm 2020, Mục I Khoản 1 quy định các tiêu chuẩn chung mà Chủ tịch Quốc hội cần đáp ứng như sau:

(1) Về mặt chính trị và tư tưởng:

- Tuyệt đối trung thành với lợi ích của Đảng, của quốc gia và dân tộc.

- Kiên định với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, cũng như đường lối đổi mới của Đảng. Phải có lập trường, quan điểm, và bản lĩnh chính trị vững vàng.

- Phải kiên quyết bảo vệ nền tảng tư tưởng, cương lĩnh, đường lối của Đảng, Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước.

- Phải đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Phải có tinh thần yêu nước sâu sắc và nồng nhiệt.

- Luôn đặt lợi ích của Đảng, quốc gia và dân tộc lên trên lợi ích của các cơ quan, địa phương và cá nhân.

- Sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của Đảng, vì độc lập, tự do của Tổ quốc, và vì hạnh phúc của nhân dân. Phải tuyệt đối chấp hành sự phân công của tổ chức, yên tâm trong công việc và giữ nghiêm kỷ luật trong phát ngôn theo đúng nguyên tắc và quy định của Đảng.

(2) Về đạo đức và lối sống:

- Phải mẫu mực về phẩm chất đạo đức.

- Sống trung thực, khiêm tốn, chân thành, trong sáng, giản dị, bao dung; cần thiết, tiết kiệm, liêm chính, chí công, và vô tư. Không tham vọng quyền lực, phải có nhiệt huyết và trách nhiệm cao với công việc.

- Phải là trung tâm của đoàn kết và là gương mẫu về mọi mặt. Không tham nhũng, lãng phí, cơ hội, và vụ lợi.

- Phải kiên quyết đấu tranh để ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức và lối sống. Phải đối phó với những biểu hiện tiêu cực như "tự diễn biến", "tự chuyển hoá" trong nội bộ, tệ quan liêu, tham nhũng, và lãng phí.

- Tuyệt đối không được trục lợi và cũng không được để người thân, người quen lợi dụng chức vụ và quyền hạn của mình để trục lợi. Phải thực hiện nghiêm các nguyên tắc tổ chức và kỷ luật của Đảng, đặc biệt là nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình.

- Phải thực hiện đúng, đầy đủ quyền hạn và trách nhiệm của mình, cũng như chỉ đạo thực hiện nghiêm nguyên tắc, quy định, quy chế, và quy trình về công tác cán bộ. Phải kiên quyết đấu tranh với những hành vi, biểu hiện trái với các quy định của Đảng và Nhà nước trong công tác cán bộ.

(3) Về trình độ:

- Tốt nghiệp từ trình độ đại học trở lên.

- Có bằng lý luận chính trị cử nhân hoặc cao cấp; hoặc bằng quản lý nhà nước ngạch chuyên viên cao cấp hoặc tương đương; cũng như có trình độ ngoại ngữ và tin học phù hợp.

(4) Về năng lực và uy tín:

- Phải có quan điểm khách quan, toàn diện, biện chứng, lịch sử cụ thể, cùng với khả năng tư duy đổi mới và tầm nhìn chiến lược; phải áp dụng phương pháp làm việc khoa học và có óc nhạy bén về các vấn đề chính trị.

- Phải có khả năng cụ thể hóa và lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện các đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước một cách hiệu quả.

- Phải có khả năng tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, nghiên cứu lý luận, phân tích và dự báo. Phải hiểu biết sâu sắc về lĩnh vực, địa bàn, địa phương, cơ quan, đơn vị được phân công quản lý, và phải phát hiện kịp thời những thời cơ, vận hội; cũng như những mâu thuẫn, thách thức, vấn đề mới, và hạn chế trong thực tiễn.

- Phải chủ động đề xuất những nhiệm vụ, giải pháp có tính khả thi và hiệu quả. Phải là người năng động, sáng tạo, cần cù, chịu khó, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; cũng như có quyết tâm chính trị cao, hành động quyết liệt, và dám đương đầu với khó khăn, thách thức.

- Phải có thành tích nổi bật, có kết quả và "sản phẩm" cụ thể góp phần quan trọng vào sự phát triển của ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị; cũng như phải gắn bó mật thiết với nhân dân và phục vụ cho hạnh phúc của họ. Phải là hạt nhân quy tụ và phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị và được cán bộ, đảng viên, và nhân dân tin tưởng, tín nhiệm cao.

(5) Sức khoẻ, độ tuổi và kinh nghiệm:

Phải đảm bảo đủ sức khoẻ để thực hiện nhiệm vụ và tuân thủ quy định về tuổi bổ nhiệm, giới thiệu ứng cử theo quy định của Đảng. Đã có kinh nghiệm và hoàn thành tốt các chức trách và nhiệm vụ của chức vụ lãnh đạo, quản lý cấp dưới trực tiếp; cũng như phải có nhiều kinh nghiệm thực tiễn.

 

3. Các tiêu chuẩn cụ thể đối với Chủ tịch Quốc hội

Theo quy định tại điểm 2.1 của Mục I trong Quyết định số 214-QĐ/TW năm 2020 về tiêu chuẩn chức danh của Chủ tịch Quốc hội, các tiêu chuẩn cụ thể như sau:

Chủ tịch Quốc hội cần đảm bảo đầy đủ các tiêu chuẩn chung của Uỷ viên Bộ Chính trị và Ban Bí thư. Đồng thời, cần phải có các phẩm chất và năng lực sau:

- Phải có uy tín cao, là trung tâm đoàn kết trong cấp Trung ương, Bộ Chính trị, toàn Đảng, Quốc hội và dân chúng.

- Phải thể hiện sự quyết liệt trong lãnh đạo và điều hành theo chức năng, nhiệm vụ, và quyền hạn được giao.

- Phải có năng lực nổi trội và toàn diện trong mọi lĩnh vực công tác, đặc biệt là trong việc đề xuất chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, cũng như chỉ đạo việc hoá đường lối, chủ trương, và nghị quyết của Đảng liên quan đến việc xây dựng pháp luật, giám sát thực thi pháp luật, và quyết định về những vấn đề quan trọng của đất nước.

- Phải bảo đảm nguyên tắc dân chủ, công bằng, công khai, minh bạch, và đại diện cho ý chí và nguyện vọng của mọi tầng lớp nhân dân, cũng như bảo đảm rằng mọi quyền lực của nhà nước thuộc về nhân dân.

- Phải có kiến thức sâu sắc về hệ thống pháp luật của Việt Nam, cũng như về pháp luật và thực tiễn quốc tế.

- Phải có khả năng điều hành một cách chất lượng và hiệu quả các phiên họp của Quốc hội và Uỷ ban Thường vụ Quốc hội.

- Phải đã có kinh nghiệm và hoàn thành tốt nhiệm vụ ở các vị trí quan trọng như bí thư tỉnh uỷ, thành uỷ, hoặc là trưởng các ban, bộ, ngành Trung ương; cũng như phải từng tham gia vào Ban Chấp hành Trung ương trong ít nhất một nhiệm kỳ trở lên, hoặc được quyết định theo trường hợp đặc biệt bởi Ban Chấp hành Trung ương.

Dựa trên quy định này, Chủ tịch Quốc hội cần phải đáp ứng toàn bộ các điều kiện về chức danh được nêu trên.

Bài viết liên quan: Lương Chủ tịch Quốc hội sẽ tăng 30% kể từ ngày 1/7/2024 đúng không?

Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!