1. Quốc khánh là gì? Định nghĩa theo góc độ chính trị và lịch sử

Quốc khánh là ngày lễ quốc gia đánh dấu một mốc có ý nghĩa nền tảng trong lịch sử hình thành và xác lập chủ quyền của một quốc gia. Dưới góc độ chính trị, đây là ngày thể hiện sự ra đời chính thức của nhà nước, của chính thể và của quyền lực quốc gia độc lập. Dưới góc độ lịch sử, Quốc khánh thường gắn với một sự kiện bước ngoặt như tuyên bố độc lập, thành lập quốc gia, ban hành hiến pháp đầu tiên hoặc chấm dứt ách thống trị cũ.

Tại Việt Nam, Quốc khánh là ngày 2 tháng 9 năm 1945, ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nội dung này hiện được ghi nhận ngay trong Hiến pháp năm 2013, cụ thể tại khoản 4 Điều 13: Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là ngày Tuyên ngôn độc lập 2 tháng 9 năm 1945.

Vì vậy, khi nói đến Quốc khánh Việt Nam, cần hiểu đây không chỉ là một ngày nghỉ lễ thường niên, mà còn là ngày mang giá trị chính trị, pháp lý và lịch sử đặc biệt, gắn trực tiếp với sự ra đời của nhà nước Việt Nam hiện đại.

2. Ý nghĩa lịch sử trọng đại của ngày Quốc khánh 2/9 tại Việt Nam

Ý nghĩa lớn nhất của ngày 2/9/1945 là đánh dấu sự ra đời của một nhà nước độc lập, có chủ quyền, chấm dứt về mặt tuyên bố chính trị và pháp lý chế độ thực dân, phát xít và nền quân chủ phong kiến kéo dài nhiều thế kỷ ở Việt Nam.

Trước hết, đây là mốc son khẳng định dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, việc công bố Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945 không chỉ là một nghi thức chính trị, mà là lời tuyên bố trước quốc dân và thế giới rằng Việt Nam có quyền làm chủ vận mệnh của mình.

Thứ hai, ngày 2/9/1945 có ý nghĩa lập quốc. Từ mốc này, Việt Nam không còn là một xứ thuộc địa bị cai trị, mà trở thành một nhà nước có danh nghĩa pháp lý riêng, có chính phủ, có chủ quyền quốc gia và có cơ sở để xây dựng hệ thống pháp luật, bộ máy quản lý, nền hành chính và đời sống chính trị mới.

Thứ ba, Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 còn mang ý nghĩa lớn về tư tưởng pháp lý. Văn kiện này không chỉ khẳng định quyền độc lập của dân tộc Việt Nam mà còn đặt Việt Nam vào dòng chảy chung của tư tưởng tiến bộ nhân loại về quyền con người và quyền dân tộc tự quyết. Chính vì vậy, ngày Quốc khánh không chỉ là ngày kỷ niệm chiến thắng cách mạng, mà còn là ngày nhắc nhớ về giá trị của tự do, chủ quyền và quyền sống của một dân tộc.

Thứ tư, ngày Quốc khánh có ý nghĩa giáo dục rất sâu sắc. Mỗi năm, khi nhắc lại ngày 2/9, xã hội Việt Nam không chỉ tưởng nhớ công lao của các thế hệ đi trước mà còn bồi đắp lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm công dân và tinh thần đoàn kết dân tộc cho thế hệ sau.

3. Quy định pháp luật về ngày nghỉ lễ Quốc khánh theo Bộ luật Lao động

Theo điểm đ khoản 1 Điều 112 Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương trong dịp Quốc khánh 2 ngày, gồm ngày 2 tháng 9 dương lịch và 1 ngày liền kề trước hoặc sau.

Điểm mới rất quan trọng của Bộ luật Lao động năm 2019 so với quy định cũ là tăng số ngày nghỉ Quốc khánh từ 1 ngày lên 2 ngày. Điều này thể hiện sự điều chỉnh tích cực theo hướng bảo đảm tốt hơn quyền nghỉ ngơi của người lao động.

Khoản 3 Điều 112 cũng quy định hằng năm, căn cứ điều kiện thực tế, Thủ tướng Chính phủ quyết định cụ thể ngày nghỉ đối với Quốc khánh. Đối với khu vực doanh nghiệp, người sử dụng lao động được lựa chọn phương án nghỉ ngày liền kề trước hoặc sau ngày 2/9, nhưng phải thông báo cho người lao động biết trước ít nhất 30 ngày.

Trong năm 2026, theo Thông báo số 9441/TB-BNV được công bố ngày 28/7/2026, công chức, viên chức được nghỉ 5 ngày liên tục từ ngày 29/8/2026 đến hết ngày 2/9/2026, do có hoán đổi ngày làm việc thứ Hai 31/8/2026 sang thứ Bảy 22/8/2026. Với doanh nghiệp ngoài nhà nước, lịch nghỉ không tự động giống khu vực công; doanh nghiệp phải chọn phương án nghỉ phù hợp theo Bộ luật Lao động và thông báo trước cho người lao động.

Ngoài ra, nếu ngày nghỉ lễ trùng với ngày nghỉ hằng tuần của người lao động thì người lao động được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp theo quy định chung của pháp luật lao động.

4. Người lao động cần biết gì về quyền lợi và tiền lương trong ngày Quốc khánh

Điều đầu tiên người lao động cần biết là khi nghỉ đúng chế độ lễ Quốc khánh, họ được hưởng nguyên lương. Đây là quyền lợi bắt buộc theo luật, không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có thưởng hay không.

Điều thứ hai là nếu người lao động làm việc vào ngày nghỉ lễ Quốc khánh, thì đó là làm thêm giờ vào ngày lễ và phải được trả lương cao hơn bình thường. Theo điểm c khoản 1 Điều 98 Bộ luật Lao động năm 2019, mức trả ít nhất là 300% chưa kể tiền lương ngày lễ đối với người hưởng lương ngày. Vì vậy, nếu tính tổng quyền lợi, người lao động đi làm ban ngày vào đúng ngày nghỉ lễ thường được hưởng ít nhất 400% so với lương ngày làm việc bình thường.

Nếu làm việc vào ban đêm của ngày lễ, người lao động còn được cộng thêm khoản trả cho thời gian làm đêm và phần làm thêm vào ban đêm. Theo cách tính phổ biến từ Điều 98 Bộ luật Lao động năm 2019, tổng quyền lợi có thể đạt ít nhất 490% nếu tính đủ các cấu phần theo luật.

Điều thứ ba là tiền thưởng lễ 2/9 và tiền lương làm việc ngày lễ là hai khoản hoàn toàn khác nhau. Tiền lương làm việc ngày lễ là nghĩa vụ bắt buộc nếu người lao động đi làm. Còn thưởng lễ 2/9 chỉ phát sinh khi doanh nghiệp có chính sách thưởng theo Điều 104 Bộ luật Lao động năm 2019 hoặc có cam kết nội bộ.

Điều thứ tư là nếu doanh nghiệp không bố trí nghỉ đúng ngày lễ, không trả đủ tiền lương ngày lễ hoặc trả thiếu lương làm thêm ngày lễ, người lao động có quyền phản ánh, khiếu nại hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ quyền lợi. Nghị định số 12/2022/NĐ-CP hiện đang quy định chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm này.

5. Những hoạt động kỷ niệm và ý nghĩa nhân văn của ngày Quốc khánh

Ngày Quốc khánh 2/9 tại Việt Nam được kỷ niệm bằng nhiều hoạt động chính trị, văn hóa và xã hội có ý nghĩa sâu sắc. Ở tầm quốc gia, đây là dịp tổ chức các nghi lễ trang trọng như dâng hương, dâng hoa, tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, các chương trình nghệ thuật, triển lãm tư liệu lịch sử và nhiều hoạt động tuyên truyền về truyền thống dân tộc.

Ở các địa phương, ngày Quốc khánh thường đi cùng không khí cờ hoa, trang trí đường phố, sinh hoạt cộng đồng, biểu diễn văn nghệ, hoạt động thể thao, gặp mặt gia đình chính sách và nhiều chương trình tri ân. Với nhiều người dân, đây không chỉ là dịp nghỉ lễ mà còn là dịp nhìn lại lịch sử, thêm tự hào về hành trình giành độc lập của dân tộc.

Ý nghĩa nhân văn của ngày Quốc khánh thể hiện ở nhiều tầng. Trước hết, đó là sự biết ơn đối với các thế hệ đi trước đã hi sinh để đất nước có được độc lập. Tiếp theo, đó là dịp củng cố tinh thần đoàn kết, nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời bình. Xa hơn, ngày 2/9 còn là dịp khẳng định giá trị của hòa bình, tự do và quyền được sống trong một đất nước có chủ quyền.

Chính vì thế, Quốc khánh không chỉ là sự kiện lịch sử của quá khứ mà còn là nguồn lực tinh thần cho hiện tại và tương lai. Mỗi mùa Quốc khánh là một lần xã hội nhắc lại ý nghĩa của độc lập dân tộc, của nhà nước pháp quyền và của quyền lợi người dân trong một quốc gia độc lập.

Quý bạn đọc có thể tham khảo thêm: