Quy định giao dịch chuyển tiền điện tử trong phòng, chống rửa tiền

1. Rửa tiền trong giao dịch điện tử được hiểu thế nào?

Rửa tiền là một hoạt động bất hợp pháp mà các cá nhân hoặc tổ chức thực hiện để làm cho nguồn gốc của tiền tệ hoặc tài sản không hợp pháp trở nên khó xác định bằng cách đưa chúng vào hệ thống tài chính chính thống. Điều này thường được thực hiện thông qua việc sử dụng các biện pháp giả mạo hoặc gian lận trong giao dịch tài chính để che đậy hoặc ẩn đi nguồn gốc không hợp pháp của tiền.

Trong môi trường điện tử, rửa tiền thường liên quan đến việc sử dụng các giao dịch chuyển tiền điện tử để làm cho tiền từ hoạt động tội phạm trở nên "sạch sẽ". Điều này có thể bao gồm việc chuyển tiền qua các tài khoản điện tử, thực hiện giao dịch trực tuyến hoặc sử dụng các dịch vụ thanh toán điện tử để che đậy nguồn gốc của tiền. Chính vì vậy, chủ thể thực hiện rửa tiền thường cố gắng che đậy hoặc làm cho tiền một cách khó xác định, làm cho nó trở nên khó phát hiện trong các giao dịch tài chính trực tuyến.

Quá trình rửa tiền trong giao dịch điện tử có thể là một phần của chuỗi các hoạt động tội phạm, từ việc thực hiện giao dịch không hợp pháp, thu thập tiền từ hoạt động phạm tội, cho đến việc chuyển tiền qua các kênh điện tử để giấu bớt dấu vết tài chính không hợp pháp. Điều này làm cho việc phát hiện và ngăn chặn hoạt động rửa tiền trong môi trường điện tử trở nên phức tạp hơn, chính vì thế để hạn chế tình trạng này cũng như có cơ chế cảnh báo, răn đe, xử lý kịp thời về tình trạng rửa tiền qua giao dịch điện tử thì Nhà nước đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật mới để điều chỉnh lĩnh vực này đó như: Luật Phòng, chống rửa tiền 2022; Thông tư số 09/2023/TT-NHNN hướng dẫn thi hành, thực hiện Luật Phòng, chống rửa tiền; hay các quy định khác về hành vi này khi đủ điều kiện cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ Luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2015.

2. Quy định giao dịch chuyển tiền điện tử trong phòng, chống rửa tiền

2.1. Chủ thể áp dụng

Quy định giao dịch chuyển tiền điện tử trong phòng, chống rửa tiền căn cứ theo các quy định tại Luật Phòng, chống rửa tiền thì đã có những quy định cụ thể, được bổ sung thêm nhiều quy định mới để phù hợp với tình hình thực tế của kinh tế- xã hội nước ta hiện nay như: bổ sung đối tượng báo cáo; quy định về việc đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền; 9 dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực trung gian thanh toán;.... Mặt khác, những quy định này sẽ áp dụng đối với hai đối tượng cụ thể đó là:

Nhóm thứ nhất bao gồm các tổ chức tài chính đã được cấp phép để thực hiện một loạt các hoạt động tài chính. Các hoạt động này bao gồm nhận tiền gửi, cung cấp dịch vụ cho vay, cho thuê tài chính và các dịch vụ thanh toán. Họ cũng thực hiện vai trò trung gian trong các giao dịch thanh toán và chuyển nhượng, như phát hành thẻ ngân hàng, lệnh chuyển tiền. Ngoài ra, nhóm này cũng bao gồm các hoạt động liên quan đến chứng khoán như môi giới chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán và quản lý danh mục đầu tư. Bên cạnh đó cũng có thể tham gia vào kinh doanh bảo hiểm nhân thọ và cung cấp các dịch vụ ngoại hối và tiền tệ.

Nhóm thứ hai bao gồm các cá nhân và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực phi tài chính, nhưng vẫn liên quan mật thiết đến lĩnh vực tài chính dưới sự điều chỉnh của pháp luật. Nhóm này thực hiện một loạt các hoạt động, bao gồm: Kinh doanh trò chơi có thưởng: Đây là các hoạt động như trò chơi điện tử có tính chất thưởng, trò chơi trực tuyến trên mạng viễn thông và Internet, casino, xổ số và cả các hoạt động đặt cược. Kinh doanh bất động sản: trường hợp này không bao gồm việc cho thuê, cho thuê lại bất động sản hay dịch vụ về tư vấn bất động sản. Kinh doanh kim khí quý và đá quý: Đây là việc mua bán và giao dịch các kim loại quý và đá quý, có thể liên quan đến thị trường kim khí và thị trường đá quý. Dịch vụ tài chính không liên quan trực tiếp đến tài chính: Các dịch vụ này bao gồm kế toán, dịch vụ công chứng, dịch vụ pháp lý của luật sư và các hoạt động liên quan đến việc thành lập, quản lý và điều hành doanh nghiệp. Các tổ chức cũng có thể cung cấp dịch vụ thỏa thuận pháp lý để hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc tuân thủ pháp luật.

2.2. Các biện pháp phòng, chống rửa tiền

Luật Phòng, chống rửa tiền 2022 đã đặt ra các yêu cầu về việc thực hiện các biện pháp phòng/ chống rửa tiền, và đối tượng báo cáo phải tuân thủ những biện pháp này. Các biện pháp bao gồm:

- Nhận biết khách: Điều này đòi hỏi từ đối tượng báo cáo phải tiến hành việc nhận biết khách hàng một cách cẩn thận. Quá trình này bao gồm việc thu thập, xác minh và cập nhật thông tin về khách hàng. Mục tiêu ở đây là đảm bảo rằng các thông tin về khách hàng đều chính xác và đầy đủ.

- Phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro: Đối tượng báo cáo cần phân loại khách hàng của mình dựa trên mức độ rủi ro về việc rửa tiền. Điều này giúp họ tập trung nhiều hơn vào các khách hàng có nguy cơ cao hơn trong việc tham gia vào hoạt động rửa tiền.

- Xây dựng quy định nội bộ về phòng chống rửa tiền: Đối tượng báo cáo phải thiết lập các quy định và quy trình nội bộ liên quan đến việc thực hiện các biện pháp phòng chống rửa tiền. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy trình kiểm tra, đảm bảo tuân thủ và xử lý khi phát hiện giao dịch đáng ngờ.

- Báo cáo giao dịch đáng ngờ: Khi đối tượng báo cáo thực hiện các giao dịch có dấu hiệu đáng ngờ liên quan đến rửa tiền, họ phải báo cáo cho cơ quan quản lý tài chính của quốc gia (thường là Ngân hàng Nhà nước). Điều này giúp cơ quan này có cơ hội kiểm tra và xác minh các hoạt động giao dịch này.

- Áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch: Trong trường hợp có căn cứ để nghi ngờ hoặc phát hiện các bên liên quan đến giao dịch thuộc danh sách đen (danh sách người hoặc tổ chức liên quan đến hoạt động phạm tội) hoặc có lý do để nghi ngờ giao dịch liên quan đến hoạt động phạm tội, đối tượng báo cáo phải thực hiện biện pháp trì hoãn giao dịch. Điều này giúp ngăn chặn các hoạt động rửa tiền tiềm ẩn.

2.3. Quy định về việc thực hiện báo cáo cho cơ quan phòng, chống rửa tiền

Về vấn đề báo cáo này, được hướng dẫn cụ thể tại văn bản pháp luật mới nhất đó là Thông tư 09/2023/TT-NHNN, theo đó các trường hợp mà nhóm đối tượng báo cáo có trách nhiệm thu thập thông tin, báo cáo cho cơ quan chuyên về lĩnh vực này đó là:

- Giao dịch chuyển tiền điện tử trong nước mà tất cả các tổ chức tài chính tham gia giao dịch chuyển tiền điện tử có giá trị giao dịch từ 500 triệu đồng trở lên hoặc bằng ngoại tệ có giá trị tương đương. Điều này đồng nghĩa với việc khi có giao dịch chuyển tiền điện tử trong nước với giá trị từ mức nêu trên, các tổ chức tài chính tham gia cần thu thập thông tin và báo cáo cho cơ quan chống rửa tiền.

- Giao dịch chuyển tiền điện tử quốc tế mà có ít nhất một tổ chức tài chính tham gia từ quốc gia, vùng lãnh thổ ngoài Việt Nam. Trong trường hợp này, giao dịch chuyển tiền điện tử quốc tế có giá trị từ 1.000 đô la Mỹ trở lên hoặc bằng ngoại tệ khác có giá trị tương đương, đối tượng báo cáo cần thu thập thông tin và báo cáo cho cơ quan chống rửa tiền.

3. Ý nghĩa của việc phòng, chống rửa tiền qua giao dịch điện tử

Việc phòng và chống rửa tiền thông qua giao dịch điện tử mang ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn chặn và nguy cơ rủi ro liên quan đến hoạt động rửa tiền. Bằng cách đảm bảo tích hợp các biện pháp kiểm soát vào giao dịch điện tử, chúng ta có thể:

- Ngăn chặn hoạt động rửa tiền: Việc giám sát giao dịch điện tử giúp phát hiện và ngăn chặn các giao dịch đáng ngờ, nhất là trong trường hợp có giá trị lớn. Qua việc xác minh thông tin và quản lý mức độ rủi ro, ta có khả năng ngăn chặn việc hợp pháp hóa tài sản không hợp pháp thông qua giao dịch điện tử.

- Tạo sự minh bạch: Giao dịch điện tử có khả năng tạo ra các dấu vết điện tử mà có thể được theo dõi và kiểm tra. Điều này đảm bảo tính minh bạch và khả năng xác định nguồn gốc của các giao dịch, giúp cơ quan chống rửa tiền có cơ sở để thực hiện kiểm tra và xác minh.

- Tăng cường kiểm soát và tuân thủ: Các biện pháp kiểm soát, như việc yêu cầu xác minh thông tin khách hàng và báo cáo giao dịch đáng ngờ, tạo cơ hội kiểm tra và đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật về chống rửa tiền.

- Phát hiện sớm và ứng phó nhanh chóng: Nhờ vào tích hợp các hệ thống theo dõi và kiểm tra, việc phát hiện các giao dịch đáng ngờ có thể được thực hiện sớm hơn. Điều này giúp cơ quan chống rửa tiền có khả năng ứng phó nhanh chóng và ngăn chặn tiềm năng rủi ro.

Để có thêm những thông tin về vấn đề trên đây bạn có thể tham khảo thêm bài chia sẻ Thế nào là rửa tiền? Tội rửa tiền bị phạt tù bao nhiêu năm? Cách phòng chống rửa tiền? của chúng tôi. Mong rằng bài viết là một nguồn thông tin hữu ích dành cho các bạn, nếu còn điều gì vướng mắc hay cần hỗ trợ về các vấn đề pháp lý bạn có thể liên hệ qua số 1900.6162 hoặc qua địa chỉ email lienhe@luatminhkhue.vn. Trân trọng cảm ơn sự quan tâm và theo dõi của các bạn!