Quyền con người tại các bệnh viện đã được bảo đảm chưa?

1. Giới thiệu

Ở bệnh viện, có lẽ chúng ta đều đã chứng kiến hoặc đểu đã nghe kể lại về những bác sĩ hay nhân viên y tế trong bệnh viện đối xử với bệnh nhân không phải như một nhân cách cá thể mà chỉ như một đối tượng cần điều trị. Đến hầu hết các bệnh viện, nhất là các bệnh viện lớn, chúng ta đều thấy cảnh bệnh nhân phải xếp hàng chờ đợi, có khi hai, ba tiếng mỗi đến lượt khám. Những người đến bệnh viện đều là những người có vấn đề về sức khỏe, hoặc đang đau ốm hoặc khó chịu trong người. Họ lo lắng về bệnh tật nên cả về tinh thần cũng không thoải mái nếu không nói là bất an. Có nhiều người còn đến bệnh viện trong trạng thái lo lắng về kinh tế, lo không đủ tiền khám bệnh, tiền thuốc thang, tiền phẫu thuật, tiền viện phí... Đồi vối những người điều hành bệnh viện không nghĩ ngợi gì, hoàn toàn bình thản trước việc để cho những con người đang đau đớn về thể xác, lo lắng về tinh thần như vậy phải chờ đợi thì rõ ràng là có vấn đề.

2. Tình trạng quá tải tại các bệnh viện

Thời gian qua, tình trạng quá tải phổ biến tại hầu hết các bệnh viện ở các tuyến, đặc biệt quá tải trầm trọng ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Tỉ lệ sử dụng giường thường xuyên trên 100% và dao động từ 120% đến 150%, thậm chí tới 200% ở một số bệnh viện lớn như bệnh viện Bạch Mai, bệnh viên K và bệnh viện Ung bướu TP. Hồ Chí Minh. Tình trạng quá đông bệnh nhân xuất hiện cả ở khu vực phòng khám lẫn khu vực điều trị nội trú: 2-3 bệnh nhân nội trú/1 giường, 1 bác sỹ phòng khám phải khám 60 - 100 bệnh nhân/ngày là phổ biến.

Tình trạng dưới tải xảy ra ở một số bệnh viện chuyên khoa ở tuyến tỉnh thuộc lĩnh vực Phục hồi chức năng, Tâm thần, Phòng chống bệnh xã hội (Lao, Phong) và các bệnh viện đa khoa tuyến huyện thuộc khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa.

Tình trạng quá tải ảnh hưởng tới chất lượng dịch vụ và an toàn của bệnh nhân: tình trạng quá tải giường bệnh, quá đông bệnh nhân sẽ dẫn tới nguy cơ không đảm bảo chất lượng khám chữa bệnh và an toàn của bệnh nhân. Thời gian khám chữa bệnh cho bệnh nhân ít, đặc biệt là bệnh nhân đến khám chữa bệnh tại khu vực Khoa Khám bệnh làm cho các bệnh viện không có đủ thời gian khám và tư vấn cho bệnh nhân. Việc kê thêm giường bệnh, nhận quá đông bệnh nhân trong khi diện tích mặt bằng không tăng, cơ sở vật chất đầu tư không hợp lý và đúng thiết kế, thiếu nhân lực sẽ dẫn tới các bệnh viện không đảm bảo được các tiêu chuẩn kỹ thuật vận hành theo quy định.

3. Quyền riêng tư tại bệnh viện

Có nhiều nơi, để việc khám diễn ra nhanh chóng đỡ mất thời gian, người ta gọi những người tiếp theo vào phòng khám ngồi đợi sẵn trong phòng, trong khi người khám trước vẫn đang được bác sĩ thăm khám. Vì cùng ở trong một phòng nên nội dung nói chuyện giữa người bệnh khám trước với bác sĩ dù không muốn nghe vẫn lọt vào tai người ngồi đợi. Như vậy là, người ta hoàn toàn không quan tâm tới vấn đề phát sinh từ góc độ nhân quyền, đó là, câu chuyện riêng tư giữa người bệnh với bác sĩ đã bị người thứ ba nghe được. Hầu như chúng ta ai đã từng đến bệnh viện đều có những kinh nghiệm như vậy. Có thể nói, đây là những hiện tượng tượng trưng cho bệnh viện ngày nay: không tiếp xúc với bệnh nhân như một con người cần có thái độ ân cần và chăm sóc.

4. Quyền con người ở bệnh viện có được bảo đảm không?

Trên các phương tiện thông tin có không ít tin bài liên quan đến những vụ việc đáng tiếc xảy ra ở bệnh viện do nhầm lẫn, tắc trách, vô cảm... như quên bông băng, dao kéo trong cơ thể của bệnh nhân sau khi mổ, mổ nhầm bệnh nhân này với bệnh nhân khác, thậm chí vô trách nhiệm gây chết người - những sự nhầm lẫn thật khó tin có thể xảy ra. Chỉ có thể lý giải rằng những nhầm lẫn này xảy ra trong bối cảnh phía bệnh viện thiếu ý thức về quyền con người: không coi bệnh nhân là một con người đang sống có nhân cách cần được tôn trọng mà chỉ coi họ như những con bệnh. Đại học Y là nơi khó thi vào nhất, vì thế có thể nói đó là nơi đào tạo những con người ưu tú nhất của xã hội. Nhưng khi nhìn vào tình trạng để xảy ra những vụ việc tiêu cực không thể tin được trong hành vi chữa trị của những con người đã được đào tạo ra ở một trong những nơi ưu tú nhất này thì phải thấy rằng, đã đến lúc cần phải có những biện pháp sửa đổi cấp bách cho bệnh viện, cần phải dạy cho những người sẽ ra làm thầy thuốc rằng, bên cạnh cái đầu (tri thức) và đôi bàn tay (kỹ năng) còn phải có cả trái tim (lòng nhân hậu) biết tôn trọng nhân phẩm của người bệnh.

5. “Quyền được chăm sóc y tế” là gì?