Mục lục bài viết

 1. Quy định pháp luật về quyền thăm nom con sau ly hôn?

Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con (cha hoặc mẹ) có quyền và nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Đây là quyền được pháp luật bảo vệ nhằm đảm bảo lợi ích tốt nhất cho đứa trẻ.

Điều 82 của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định đây vừa là "quyền" của cha/mẹ, vừa là "nghĩa vụ". "Quyền" để bảo vệ họ khỏi mọi hành vi ngăn cản, và "nghĩa vụ" để nhấn mạnh trách nhiệm của họ trong việc đảm bảo sự phát triển tình cảm và tinh thần cho con. Cụm từ "không ai được cản trở" mang tính tuyệt đối, áp dụng với tất cả mọi người, bao gồm cả người đang trực tiếp nuôi con và các thành viên khác trong gia đình.   

Quyền này phát sinh đối với "người không trực tiếp nuôi con" theo một bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực của Tòa án. Người này phải có tư cách cha/mẹ hợp pháp, tức là có tên trên Giấy khai sinh của con.  Trong trường hợp cha, mẹ bị hạn chế quyền thăm nom con, ông bà nội, ông bà ngoại vẫn có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc cháu theo quy định tại Điều 104 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.   

Mọi hành vi cố tình ngăn cản, gây khó khăn cho việc thăm nom con khi không có quyết định hạn chế của Tòa án đều được xem là hành vi vi phạm pháp luật.

2. Không cấp dưỡng có bị mất quyền thăm con không?

Việc không cấp dưỡng hoặc chậm cấp dưỡng không làm mất quyền thăm nom con. Đây là hai nghĩa vụ hoàn toàn độc lập và người đang nuôi con không được phép dùng lý do này để cản trở việc thăm nom.

Pháp luật đã tách biệt rõ ràng hai nghĩa vụ này để đảm bảo quyền lợi về cả vật chất lẫn tinh thần cho đứa trẻ:

  • Nghĩa vụ cấp dưỡng (Tài chính): Đây là nghĩa vụ đảm bảo các nhu cầu vật chất thiết yếu cho con, được quy định tại Điều 82 và Điều 110 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.   
  • Nghĩa vụ thăm nom (Tình cảm): Đây là nghĩa vụ đảm bảo sự kết nối và phát triển tình cảm cho con, được quy định tại Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.   

Cách xử lý vi phạm đối với hai nghĩa vụ này cũng hoàn toàn khác nhau:

Nếu không cấp dưỡng: Người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Cơ quan Thi hành án dân sự áp dụng các biện pháp cưỡng chế về tài sản (như khấu trừ thu nhập, kê biên tài sản) để buộc người kia phải thực hiện nghĩa vụ.   

Nếu cản trở thăm con: Người cản trở sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính như phân tích ở Mục 4.

Ví dụ minh họa: Anh A chậm cấp dưỡng cho con 2 tháng do khó khăn kinh tế. Chị B (vợ cũ, đang trực tiếp nuôi con) tức giận và không cho anh A gặp con. Hành vi của chị B là sai, vi phạm trực tiếp Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình. Anh A vẫn có toàn quyền yêu cầu được gặp con, và chị B có thể bị xử phạt vì hành vi cản trở của mình.

3. Khi nào cha/mẹ bị Tòa án hạn chế quyền thăm nom con?

Cha/mẹ chỉ bị Tòa án hạn chế (cấm) quyền thăm con khi lạm dụng việc thăm nom để cản trở, gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, giáo dục con, hoặc có hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tâm lý, đạo đức của con.

Điều quan trọng cần nhấn mạnh là chỉ Tòa án mới có thẩm quyền ra quyết định hạn chế quyền thăm nom con. Người đang trực tiếp nuôi con không có quyền tự ý ngăn cấm khi chưa có phán quyết của Tòa án.

Theo Khoản 3 Điều 82 và Điều 85 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Tòa án có thể xem xét hạn chế quyền thăm con khi người không trực tiếp nuôi con có các hành vi sau:

  • Bị kết án về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm của con.
  • Có hành vi bạo hành, ngược đãi, gây tổn thương thể chất và tinh thần cho con.
  • Lạm dụng việc thăm nom để nói xấu, bôi nhọ, gây chia rẽ tình cảm của con với người đang nuôi dưỡng.
  • Xúi giục, ép buộc con làm những việc trái pháp luật, trái đạo đức (ví dụ: trộm cắp, bỏ nhà đi).
  • Phá tán tài sản riêng của con.
  • Có lối sống đồi trụy, gây ảnh hưởng xấu đến nhân cách của con.

Người trực tiếp nuôi con (hoặc người thân thích, cơ quan quản lý về gia đình, trẻ em) phải nộp đơn khởi kiện ra Tòa án nhân dân khu vực. Kèm theo đơn là các bằng chứng xác thực để chứng minh hành vi lạm dụng của bên kia.

4. Hành vi ngăn cản quyền thăm nom con bị xử phạt thế nào?

Hành vi cố tình ngăn cản quyền thăm nom con (khi đã có bản án, quyết định của Tòa án) được xem là hành vi vi phạm pháp luật và sẽ bị xử phạt hành chính từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng. Hành vi này vi phạm quy định về phòng, chống bạo lực gia đình, cụ thể là "ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa cha, mẹ và con". Mức phạt tiền được quy định rõ tại Điều 56 Nghị định 144/2021/NĐ-CP.   

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Công an cấp xã là những người có thẩm quyền lập biên bản và ra quyết định xử phạt đối với hành vi này.   

Lưu ý: Việc bị xử phạt không làm chấm dứt nghĩa vụ. Người vi phạm sau khi nộp phạt vẫn phải có trách nhiệm tạo điều kiện cho việc thăm nom con theo đúng quy định của pháp luật.

5. Hướng xử lý khi bị cản trở quyền thăm nom con

Khi bị cản trở thăm con, thay vì xung đột, bạn nên bình tĩnh thực hiện 3 bước pháp lý sau đây để bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả, bắt đầu từ việc thu thập chứng cứ đến yêu cầu cơ quan nhà nước cưỡng chế thi hành.

Bước 1: Thương lượng và Thu thập chứng cứ (Lập vi bằng)

Trước tiên, hãy cố gắng thương lượng qua tin nhắn, email để ghi lại bằng chứng về việc bạn có thiện chí thông báo trước. Nếu bên kia vẫn cố tình cản trở, bạn nên liên hệ Văn phòng Thừa phát lại để lập vi bằng ghi nhận lại hành vi ngăn cản (ví dụ: đến nhà đúng hẹn nhưng bị khóa cửa, bị đuổi về, bị chửi bới...).

Vi bằng do Thừa phát lại lập là một nguồn chứng cứ có giá trị pháp lý cao, ghi nhận một cách khách quan sự kiện có thật. Đây là cơ sở vững chắc để Tòa án và các cơ quan chức năng khác xem xét khi giải quyết vụ việc.

Lưu lại toàn bộ tin nhắn Zalo/SMS, email, hoặc ghi âm (nếu có thể) các cuộc gọi mà trong đó người kia thể hiện rõ ý định từ chối cho bạn gặp con.

Chi phí này do bạn và Văn phòng Thừa phát lại thỏa thuận, thường dao động từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng cho một lần lập vi bằng, tùy thuộc vào tính phức tạp của sự việc. Để chứng minh hành vi cản trở có tính hệ thống, bạn nên lập vi bằng ít nhất 02 lần.

Bước 2: Yêu cầu cơ quan hành chính can thiệp (Xử phạt)

Sau khi có chứng cứ (vi bằng, tin nhắn), bạn có thể gửi đơn yêu cầu can thiệp đến Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã hoặc Công an cấp xã nơi người nuôi con cư trú. Mục đích là để họ mời các bên lên làm việc, hòa giải, hoặc lập biên bản vi phạm hành chính và ra quyết định xử phạt (theo Mục 4).

  • Bạn nên ưu tiên gửi đơn đến Công an hoặc Chủ tịch UBND cấp xã nơi người đang nuôi con cư trú, vì đây là các cơ quan có thẩm quyền trực tiếp xử phạt hành vi này.
  • Đơn yêu cầu (trình bày rõ sự việc), bản sao Bản án/Quyết định ly hôn của Tòa, bản sao Vi bằng/các chứng cứ bị cản trở, và bản sao CCCD của bạn.

Quyết định xử phạt hành chính là một văn bản pháp lý của nhà nước khẳng định hành vi của bên kia là sai trái, tạo ra áp lực pháp lý mạnh mẽ và là một bằng chứng quan trọng cho bước tiếp theo nếu họ vẫn tái phạm.

Bước 3: Yêu cầu Cơ quan Thi hành án can thiệp

Nếu đã bị xử phạt hành chính mà bên kia vẫn tái phạm, bạn cần tiến hành biện pháp pháp lý cao hơn. Phổ biến nhất là nộp đơn yêu cầu Chi cục Thi hành án Dân sự tổ chức cưỡng chế thi hành án.

Trường hợp 1 (Phổ biến): Yêu cầu Thi hành án

Cơ quan: Chi cục Thi hành án Dân sự (THADS) cấp xã/phường nơi người phải thi hành án (người đang nuôi con) cư trú.   

Thủ tục: Nộp Đơn yêu cầu thi hành án (kèm theo bản chính Bản án/Quyết định ly hôn). Nếu đã yêu cầu trước đó, bạn cần nộp thêm đơn yêu cầu tổ chức cưỡng chế, kèm theo các bằng chứng về việc cản trở như vi bằng, quyết định xử phạt hành chính.

Cách thức cưỡng chế: Chấp hành viên sẽ ấn định thời gian, địa điểm cụ thể để bạn thăm con. Họ có quyền yêu cầu sự hỗ trợ của công an, chính quyền địa phương để đảm bảo buổi thăm nom diễn ra, buộc bên kia phải tuân thủ phán quyết của Tòa án.   

Trường hợp 2 (Nghiêm trọng): Khởi kiện ra Tòa án

Khi việc cản trở là đặc biệt nghiêm trọng, gây ảnh hưởng xấu đến tâm lý và sự phát triển của con, hoặc bạn có đủ căn cứ để chứng minh người kia không còn đủ điều kiện nuôi con và muốn thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Thủ tục: Nộp đơn khởi kiện "Yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con" tại Tòa án, dựa trên các căn cứ quy định tại Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

6. Dịch vụ Luật sư hỗ trợ giải quyết tranh chấp quyền thăm nom con

Thủ tục yêu cầu thăm nom con, đặc biệt là việc làm việc với Thừa phát lại và Cơ quan Thi hành án, đòi hỏi kiến thức pháp lý và tốn thời gian. Nếu bạn gặp khó khăn hoặc muốn giải quyết dứt điểm, Luật Minh Khuê sẵn sàng hỗ trợ.

Các luật sư của chúng tôi có thể cung cấp các dịch vụ sau:

  • Tư vấn chiến lược, phân tích chứng cứ và xây dựng lộ trình pháp lý hiệu quả nhất.
  • Soạn thảo các loại đơn yêu cầu, đơn khởi kiện một cách chặt chẽ, đúng quy định.
  • Đại diện liên hệ Thừa phát lại để lập vi bằng, đảm bảo giá trị chứng cứ.
  • Đại diện làm việc với Cơ quan Thi hành án, Tòa án, giúp bạn tiết kiệm thời gian và tránh các áp lực không cần thiết.   
  • Tham gia bảo vệ quyền lợi của bạn trong các phiên hòa giải, phiên họp hoặc phiên tòa (nếu khởi kiện thay đổi người nuôi con)

7. Các câu hỏi thường gặp về quyền thăm nom con

Sau khi ly hôn, vợ/chồng cũ có được quyền cấm đón con về nhà ông bà chơi không?

Vợ hoặc chồng cũ không có quyền đơn phương cấm bạn đón con về nhà ông bà nội/ngoại chơi, trừ khi có quyết định hạn chế của Tòa án. Việc thăm nom không chỉ giới hạn ở việc gặp con tại nơi ở của người mẹ mà còn bao gồm việc đưa con đi chơi, về thăm gia đình bên nội để duy trì tình cảm.

Pháp luật khuyến khích hai bên tự thỏa thuận về "cách thức, thời gian, địa điểm" thăm nom con sao cho phù hợp nhất với lợi ích của đứa trẻ. Nếu người cũ vẫn cố tình ngăn cản mà không có lý do chính đáng, hành vi đó được xem là cản trở quyền thăm nom. Bạn có thể áp dụng quy trình 3 bước đã nêu trong bài để bảo vệ quyền lợi của mình.

Ông bà có quyền thăm cháu sau khi cha mẹ ly hôn không?

Điều 104 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định rõ ông bà nội, ông bà ngoại có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục cháu. Do đó, hành vi ngăn cản ông bà thăm cháu cũng là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt tương tự như hành vi cản trở cha mẹ thăm con, tức là từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

Vợ/chồng cũ liên tục tìm cớ để ngăn cản tôi gặp/đón con phải làm thế nào?

Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, quyền thăm nom con của người không trực tiếp nuôi con là quyền được pháp luật bảo vệ và không ai được cản trở. Hành vi cố ý ngăn cản có thể bị xử phạt hành chính từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng.

Bạn nên thực hiện theo lộ trình 3 bước được nêu trong bài: (1) Thu thập bằng chứng về việc bị ngăn cản, tốt nhất là lập vi bằng; (2) Yêu cầu UBND hoặc Công an cấp xã can thiệp và xử phạt hành chính; (3) Nếu vẫn tiếp diễn, hãy nộp đơn yêu cầu Cơ quan Thi hành án dân sự buộc người kia phải tuân thủ bản án của Tòa.

Không đến thăm con có bị phạt không?

Pháp luật quy định việc thăm nom vừa là "quyền", vừa là "nghĩa vụ" của người không trực tiếp nuôi con. Tuy nhiên, các văn bản pháp luật hiện hành chủ yếu quy định chế tài xử phạt đối với hành vi "ngăn cản" quyền thăm nom, chứ chưa có quy định cụ thể về việc xử phạt người không thực hiện nghĩa vụ đến thăm con. 

Dù vậy, việc bạn không thăm nom con trong thời gian dài có thể bị xem là không hoàn thành trách nhiệm của người làm cha/mẹ, và có thể trở thành một yếu tố bất lợi nếu sau này có tranh chấp về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con.   

Kết luận

Quyền thăm nom con sau ly hôn không chỉ là quyền lợi của cha mẹ mà còn là quyền cơ bản của đứa trẻ được nhận đầy đủ tình yêu thương và sự chăm sóc từ cả hai phía. Pháp luật đã có những quy định rất rõ ràng để bảo vệ quyền này và đưa ra các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi cản trở. Khi đối mặt với khó khăn, thay vì xung đột, việc hành động một cách bình tĩnh, có chiến lược và tuân thủ theo lộ trình pháp lý là cách hiệu quả nhất để bảo vệ mối quan hệ thiêng liêng giữa bạn và con mình.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc thực thi quyền thăm nom con và cần sự hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp, đừng ngần ngại liên hệ với các luật sư của Luật Minh Khuê qua tổng đài 1900.6162 để được tư vấn và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.