1. Tầm quan trọng của hoạt động điều tra bổ sung

Trả hồ sơ điều tra bổ sung trong tố tụng hình sự là một chế định hết sức quan trọng, là một bước trong giai đoạn điều tra tố tụng hình sự. Tất cả những việc làm từ khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử suy cho cùng là nhằm phục vụ cho việc định tội phạm cho chính xác. Từ đó, các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự mới có thể áp dụng một hình phạt đúng đắn cho tội phạm. Việc nghiên cứu vấn đề trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong tố tụng hình sự có tầm quan trọng cả về thực tiễn và lý luận.

1.1 Nghiên cứu các vấn đề này là một đóng góp quan trọng cho việc hoàn thiện về mặt lý luận tố tụng hình sự

Việc làm sáng tỏ cơ sở khoa học cho việc trả hồ sơ điều tra bổ sung sẽ trang bị cho các cơ quan tố tụng những kiến thức cần thiết, giúp cho các cơ quan này nắm được cơ sở lý luận quan trọng trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử vụ án để truy cứu đúng người đúng tội. Khi cơ quan tiến hành tố tụng đang đứng trước một vụ án mà không biết phải giải quyết như thế nào, khi đó cơ quan tiến hành tố tụng tiến hành định tội nhưng vì không đủ căn cứ sẽ dẫn đến định tội sai. Sau khi đã định tội mà Viện kiểm sát kháng nghị, những người có liên quan kháng cáo lên Tòa án cấp trên, nếu như Tòa cấp trên xử bị cáo không có tội thì Tòa án cấp dưới chẳng những định tội sai cho một người và làm oan cho người vô tội, mà còn phải bồi thường thiệt hại cho người bị oan, sai đó. Chính vì vậy, việc quy định trả hồ sơ điều tra bổ sung sẽ không những giúp cho cơ quan tiến hành tố tụng không kết án sai cho người khác mà còn làm tăng thêm lòng tin của nhân dân vào cơ quan thực hiện chức năng tố tụng hình sự.

1.2 Là một yêu cầu cần thiết đối với cơ quan tiến hành tố tụng trong lĩnh vực tố tụng hình sự

Khi đã có chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung các cơ quan tiến hành tố tụng đã thực hiện nhiều biện pháp cụ thể mà pháp luật quy định để giải quyết những vấn đề chưa rõ. Những vấn đề chưa rõ ở đây là những gì còn thiếu hay những gì chưa đúng sự thật. Qua quá trình tìm hiểu cũng như thu thập lần này sẽ làm cho việc giải quyết vụ án nhanh chóng, chính xác, toàn diện hơn. Cũng có thể qua lần điều tra này giúp cơ quan tiến hành tố tụng tìm kiếm thêm những người đồng phạm khác liên quan đến vụ án hoặc có thể tìm được những bằng chứng mới chứng minh sự vô tội cho bị can hoặc bị cáo. Nếu như pháp luật không có chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung, vụ án có thể đi vào con đường bế tắc, khi đó cơ quan tiến hành tố tụng hình sự muốn giải quyết vụ án chính xác phải tiến hành căn cứ vào những tình tiết liên quan hoặc tự mình thu thập thì dẫn đến kéo dài thời gian, công sức, cũng như tiền bạc nhưng chưa chắc vụ án được giải quyết thỏa đáng. Còn đối với những vụ án chưa xác định được mà cố tình tuyên án, thì có thể kết án sai, không phù hợp với sự thật khách quan của vụ án, xử lý oan người vô tội, để lọt tội phạm, xử lý nhẹ hoặc nặng hơn so với tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội... Do việc xử lý như vậy sẽ xâm phạm đến những quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, làm giảm uy tín của cơ quan tư pháp, vi phạm pháp chế, ảnh hưởng không nhỏ đến công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm. Vì vậy, việc trả hồ sơ điều tra bổ sung có tầm quan trọng rất lớn cả mặt lý luận và thực tiễn.
Vì vậy, quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự có tầm quan trọng rất lớn giúp cho việc định tội phạm cho chính xác mà còn không xét xử sai và không làm oan người vô tội, vì việc định tội đúng có ý nghĩa quyết định trong vụ án hình sự, đó là cơ sở cần thiết cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội. Chính vì vậy, mà việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung góp phần mang lại hiệu quả trong đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm và đặc biệt là vẫn giữ được uy tín của cơ quan thực hiện quyền công tố.

2. Mục đích của hoạt động điều tra bổ sung

Trong Bộ luật Tố tụng hình sự mục đích của tố tụng hình sự là tìm ra sự thật của một vấn đề cụ thể. Còn trong hoạt động điều tra bổ sung thông qua những quy định về điều tra bổ sung mục đích mà cơ quan tiến hành tố tụng muốn đạt tới là tìm kiếm thêm những thông tin, chứng cứ mới để có thể giải quyết vụ án nhanh chóng, chính xác hơn và kết quả cuối cùng mà cơ quan tiến hành tố tụng hình sự muốn đạt đến không những trừng trị kẻ phạm tội mà làm thế nào vừa trừng trị, vừa răn đe những người khác. Đặc biệt và quan trọng hơn cả là giúp cho người phạm tội sau khi đã chịu trách nhiệm hình sự sẽ trở về có ích cho cộng đồng và cho toàn xã hội.
Để có thể giải quyết và xử lý chính xác, khách quan tội phạm và người phạm tội, việc làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án, tức là chứng minh trong tố tụng hình sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc chứng minh tội phạm, làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án đòi hỏi phải có các thông tin, tài liệu phản ánh sự kiện phạm tội. Hay nói cách khác chứng cứ là phương tiện duy nhất được cơ quan tiến hành tố tụng sử dụng chứng minh trong vụ án hình sự. Vì vậy, các cơ quan tiến hành tố tụng xem chứng cứ có ý nghĩa quan trọng trong vấn đề lập pháp tố tụng hình sự, cũng như hoạt động điều tra, truy tố và xét xử vụ án hình sự. Chứng cứ quan trọng là vậy, do đó thiếu những chứng cứ thì vụ án không giải quyết đúng đắn và đầy đủ, thiếu tính khách quan để giải quyết vụ án, có thể để lọt tội phạm, truy cứu không đúng người đúng tội, hoặc truy cứu không đúng với hành vi của họ gây ra cho xã hội.
Chính vì vậy, điều mà cơ quan tiến hành tố tụng hình sự muốn hướng tới, là tìm kiếm thêm những chứng cứ quan trọng, chính xác có liên quan đến vụ án để có thể giải quyết vụ án phù hợp với quy định của pháp luật, phù hợp với pháp chế xã hội chủ nghĩa, đó cũng là mục đích của hoạt động điều tra bổ sung. Mục đích của hoạt động điều tra bổ sung cũng tìm kiếm thêm chứng cứ, nhưng chứng cứ ở đây là tìm kiếm thêm, thu thập thêm thông qua việc điều tra bổ sung, khi có được những chứng cứ này, cơ quan tiến hành tố tụng căn cứ vào những gì có được khi điều tra sau đó mới có thể đem vụ án ra giải quyết tiếp được.

3. Ý nghĩa của hoạt động điều tra bổ sung

Bộ luật Tố tụng hình sự là bộ luật thể hiện cụ thể nhiệm vụ đã nêu. Bộ luật Tố tụng hình sự quy định trình tự, thủ tục khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng; quyền và nghĩa vụ của các cơ quan tiến hành tố tụng, tham gia tố tụng, các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và công dân, nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng, và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm làm oan người vô tội.
Qua những gì đã đạt được của hoạt động điều tra bổ sung, cũng như mục đích  đạt được là tìm kiếm thêm những thông tin, chứng cứ để góp phần giải quyết vụ án đúng đắn và đầy đủ, khách quan về vụ án đồng thời không để lọt tội phạm làm oan người vô tội. Khi áp dụng chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung thì vụ án được giải quyết chính xác, khi đó ý nghĩa của hoạt động trả hồ sơ điều tra thông qua những quy định của pháp luật sẽ tiếp tục phát huy được những hiệu quả của chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung góp phần bảo vệ mọi quyền lợi của con người.
Từ nhiệm vụ của Bộ luật Tố tụng hình sự, cũng như mục đích của chế định trả  hồ sơ điều tra bổ sung như trên thông qua những quy định có thể thấy rằng, chúng không những bảo vệ tổ chức, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, và bảo vệ trật tự an toàn xã hội… mà còn bảo vệ tài sản của mọi công dân và tài sản của Nhà nước. Chính vì vậy, mà giai đoạn điều tra là bộ phận cấu thành của Bộ luật Tố tụng hình sự, nên chế định điều tra cũng thực hiện những nhiệm vụ đó và đặc biệt là hoạt động điều tra bổ sung cũng sẽ có ý nghĩa như vậy.
Việc trả hồ sơ điều tra bổ sung có ý nghĩa quan trọng là vậy, vì khi tội phạm xâm phạm hay gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, lợi ích của xã hội và lợi ích của công dân đòi hỏi Nhà nước phải có biện pháp giải quyết, đề ra phương hướng đấu tranh nhằm ngăn chặn hành vi phạm tội gây ra, đồng thời có biện pháp xử lý đối với người phạm tội và đề ra mục đích cụ thể sau khi đã xử lý tội phạm. Để thực hiện chức năng đó luật quy định các biện pháp xử lý, cũng như trình tự thủ tục để giải quyết. Nhưng không phải vụ án nào cũng dễ dàng như vậy, có những vụ án mất khá lâu thời gian để xét xử, mất nhiều công sức cũng như tiền bạc để giải quyết vụ án. Nên việc điều tra bổ sung thêm có ý nghĩa quan trọng, giúp cho cơ quan tiến hành tố tụng không định tội oan cho người vô tội, không làm mất lòng tin của nhân dân vào cơ quan tố tụng, mọi người an tâm hơn khi có một cơ quan quản lý làm tốt nhiệm vụ được giao, giúp cho việc xử lý đúng pháp luật, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa đúng theo những gì Hiến pháp quy định.
Thông qua các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự trong quá trình giải quyết vụ án, cũng như quá trình trả hồ sơ điều tra bổ sung, đảm bảo cho hành vi phạm tội được phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng và công minh theo đúng pháp luật. Bên cạnh đó, nó còn có ý nghĩa bảo vệ các quan hệ xã hội quan trọng nhất, thuộc các lĩnh vực quan trọng nhất của Nhà nước như : Chính trị, kinh tế, văn hóa-xã hội, các lĩnh vực này là cầu nối mọi sự tồn tại, là các mặt trọng yếu nhất của Đất nước. Bảo vệ được các mặt này là coi như Đất nước được bền vững. Vì vậy, mà khi tội phạm xâm hại đến các lĩnh vực này thì Nhà nước ta sẽ nghiêm trị những người có hành vi tùy vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho các quan hệ đó một cách thích đáng.
Còn vấn đề bảo vệ công dân, hay việc bảo vệ trật tự an toàn xã hội thì việc trả hồ sơ điều tra bổ sung càng có ý nghĩa, bởi vì việc điều tra bổ sung để điều tra lại đó không những làm sáng tỏ vụ việc, có thể trả lại công bằng cho người vô tội, đôi khi nhờ hoạt động điều tra bổ sung có thể tìm thêm căn cứ để áp dụng hình phạt nhẹ hơn cho tội phạm, bảo vệ lợi ích hợp pháp cho họ. Còn đối với những người chưa thực hiện hành vi phạm tội, sẽ giúp răn đe những người có suy nghĩ chuẩn bị phạm tội, để họ nhìn vào đó mà có thể hiểu biết được, nếu họ có suy nghĩ phạm tội lén lút, bí mật, không ai biết đi nữa thì cuối cùng nhờ nhiều hoạt động điều tra, trong đó nếu điều tra lần đầu không có kết quả thì việc điều tra bổ sung cuối cùng cũng sẽ làm sáng tỏ vụ  án, lúc đó vụ án có khó đến đâu, phức tạp như thế nào thì sự thật cũng được phơi bày ra trước ánh sáng.
Khi đã bảo vệ được như vậy, cũng như việc phòng chống tội phạm được đưa ra thì mọi tài sản của công dân cũng như mọi tài sản của Nhà nước ở nơi công cộng, hay tài sản được giao cho công dân quản lý sẽ được bảo vệ an toàn hơn vì đã có những  biện pháp răn đe phòng chống tội phạm được đặt ra. Khi đó việc thực hiện hành vi phạm tội phá hoại hay xâm phạm tài sản của Nhà nước và công dân được giảm bớt, mọi người sẽ an tâm hơn về tài sản của mình và tài sản của Nhà nước với một xã hội trật tự và an toàn.
Chính vì vậy, nhờ hoạt động điều tra nói chung và điều tra bổ sung nói riêng, là một công cụ pháp lý hữu hiệu có ý nghĩa bảo vệ lợi ích cho toàn xã hội, lợi ích cho công dân, giúp cho Nhà nước ta có một xã hội thật phồn vinh “ dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”.
Trân trọng!
Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty Luật Minh Khuê