1. Một số quy định cần biết về người lao động

Người lao động là cá nhân trực tiếp tham gia vào quá trình lao động , có thể là làm việc bằng sức lao động hay là lao động trí óc, thông qua hành vi lao động trên thực tế mà được trả lương và làm việc dưới sự quản lý của người sử dụng.

Theo quy định của Bộ luật lao động năm 2019, Người lao động là người làm việc cho người sử dụng lao động theo thỏa thuận, trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động.

Một số lưu ý về người lao động:

- Về độ tuổi lao động được quy định như sau:

Người lao động phải đủ 15 tuổi trở lên;
Người lao động từ 13 tuổi đến 15 tuổi đối với những công việc nhẹ theo danh mục do Bộ trưởng Bộ lao động - Thương binh và Xã hội ban hành;
Người lao động dưới 13 tuổi đối với các công việc nghệ thuật, thể dục, thể thao.

- Những công việc người từ đủ 13 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi được làm, cụ thể như sau:

Biểu diễn nghệ thuật;
Vận động viên thể thao;
Lập trình phần mềm;
Các nghề truyền thống : chấm men gốm, làm nón lá, làm bún gạo, dệt tơ tằm, vẽ tranh sơn mài,... ;
Các nghề thủ công mỹ nghệ: thuê ren, mộc mỹ nghệ, nặn tò he, làm tranh khắc gỗ, làm rối búp bên, làm thiếp mừng các sản phẩm từ giấy nghệ thuật trang trí trên thiếp mừng, ...;
Đan lát, làm đồ gia dụng, đồ thủ công mỹ nghệ từ nguyên liệu tự nhiên như mây, tre, nứa, ...;
Gói nem, gói kẹo, gói bánh (trừ việc vận hành hoặc sử dụng máy móc, thiết bị đóng gói);
Nuôi tằm;
Làm cỏ vường rau sách; thu hoạch rau củ, quả sạch theo mùa;
Chăn thả gia súc tại noogn trại;
Phụ gỡ lưới cá, đan lưới cá, phươi khô thủy sản;
Cắt chỉ, đơm nút, đóng gói vào hộp các sản phẩm dệt thủ công;

- Những công việc bị cấm sử dụng người lao động từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi, cụ thể sau đây:

Mang vác, nâng các vật nặng vượt quá thể trạng của người chưa thành biên;
Sản xuất, kinh doanh cồn, rượu, bia, thuốc lá, chất tác động đến tinh thần hoặc chất gây nghiện khác;
Sản xuất, sử dụng hoặc vận chuyên hóa chất, khí ga, chất nổ;
Bảo trì, bảo dưỡng thiết bị, máy móc;
Phá vỡ các công trình xây dựng;
Nấu, thổi, đúc, cán, dập, hàn kim loại;
Lặn biển, đánh bắt thủy hải sản xa bờ
Công việc khác gây tổn hại đến tự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách của người chưa thành niên.

- Những địa điểm, nơi làm việc cấm sự dụng người lao động trong độ tuổi chưa thành niên, cụ thể:

Dưới nước, dưới lòng đất, trong hang động, trong đường hầm;
Công trường xây dựng;
Cơ sở giết môt gia súc;
Sòng bạc, quán bar, vũ trường, phòng hát karaoke, khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở tắm hơi, cơ sở xoa bóp; điểm kinh doanh xổ số, dịch vụ trò chơi điện tử;
Nơi làm việc khác gây tổn hại đến sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách của người chưa thành niên.

Như vậy, người lao động là người ít nhất đủ 15 tuổi, có khả năng lao động và có giao kết lao động với người sử dụng lao động. Quan hệ lao động được phát sinh trong việc thuê mướn, sử dụng lao động, trả lương giữu người lao động và người sử dụng lao động, các tổ chức đại diện của các bên, cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đối với người lao động từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, người sử dụng lao động muốn giao kết hợp đồng thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật (người đại diện theo pháp luật của người lao động có thể là cha mẹ, người giám hộ, người đại diện theo pháp luật mà Tòa án chỉ định trong một số trường hợp đặc biệt).

2. Theo Bộ luật Lao động năm 2019 thì người lao động có những quyền gì?

Căn cứ theo khoản 1 Điều 5 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định về quyền của người lao động như sau:

+ Làm việc; tự do lựa chọn việc làm, nơi làm việc, nghề nghiệp, học nghề, nâng cao trình độ nghề nghiệp; không bị phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động, quấy rối tình dục tại nơi làm việc;

Theo tinh thần của Hiến pháp 2013 quy định: “Công dân có quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm việc”. Đây là một trong những quyền con người quan trọng nhất trong lĩnh vực lao động. Việc tuyển dụng người lao động được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận và tự định đoạt của các bên theo nguyên tắc của thị trường và pháp luật. Người sử dụng lao động có quyền trực tiếp hoặc thông qua tổ chức Dịch vụ việc làm, doanh nghiệp cho thuê lại lao động để tuyển người lao động; người lao động có quyền trực tiếp thỏa thuận với người sử dụng lao động hoặc đăng ký tại tổ chức Dịch vụ việc làm để tìm kiếm việc làm.

+ Hưởng lương phù hợp với trình độ kỹ năng nghề trên cơ sở thoả thuận với người sử dụng lao động; được bảo hộ lao động, làm việc trong điều kiện bảo đảm về an toàn lao động, vệ sinh lao động; nghỉ theo chế độ, nghỉ hằng năm có lương và được hưởng phúc lợi tập thể;

Tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động để thực hiện công việc theo thỏa thuận. Do vậy tiền lương có ý nghĩa rất lớn đối với người lao động, giúp cho người lao động và gia đình của họ có thể duy trì được mức sống tối thiểu. Để đảm bảo quyền của người lao động về tiền lương pháp luật quy định người sử dụng lao động phải bảo đảm trả lương bình đẳng, không phân biệt giới tính đối với người lao động làm công việc có giá trị như nhau.

+ Thành lập, gia nhập, hoạt động trong tổ chức đại diện người lao động, tổ chức nghề nghiệp và tổ chức khác theo quy định của pháp luật; yêu cầu và tham gia đối thoại, thực hiện quy chế dân chủ, thương lượng tập thể với người sử dụng lao động và được tham vấn tại nơi làm việc để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình; tham gia quản lý theo nội quy của người sử dụng lao động;

Bộ luật lao động 2019 quy định, người lao động làm việc trong doanh nghiệp có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động Công đoàn theo quy định của Luật Công đoàn 2012. Theo đó, công đoàn cơ sở được thành lập ở cấp độ doanh nghiệp và tổ chức công đoàn cấp trên trực tiếp của cấp cơ sở. Các tổ chức Công đoàn cấp trên cơ sở có quyền và trách nhiệm vận động người lao động gia nhập công đoàn, thành lập công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức; có quyền yêu cầu người sử dụng lao động và cơ quan quản lý nhà nước về lao động địa phương tạo điều kiện và hỗ trợ việc thành lập công đoàn cơ sở.

+ Từ chối làm việc nếu có nguy cơ rõ ràng đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe trong quá trình thực hiện công việc;

Đây là quyền lợi mới cho người lao động so với quy định tại Bộ luật lao động 2012. Theo đó, từ ngày 1/1/2021, người lao động có quyền từ chối làm việc nếu có nguy cơ rõ ràng đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe trong quá trình thực hiện công việc.

+ Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật;

Căn cứ vào Điều 35 Bộ luật lao động 2019 người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần nêu lý do và phải báo trước cho người sử dụng lao động ít nhất 3 ngày làm việc đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn dưới 12 tháng, ít nhất 30 ngày nếu là hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng; ít nhất 45 ngày làm việc nếu là hợp đồng lao động không xác định thời hạn. Các trường hợp được đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không phải báo trước: Không được bố trí theo đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không được bảo đảm điều kiện làm việc đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động; Không được trả lương đầy đủ hoặc trả lương không đúng thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động; Bị ngược đãi, đánh đập hoặc có lời nói, hành vi nhục mạ, hành vi làm ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, danh dự; bị cưỡng bức lao động, quấy rối tình dục; lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo quy định tại khoản 1 Điều 138 Bộ luật lao động năm 2019; đủ tuổi nghỉ hưu; người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng lao động.

+ Đình công.

Quyền đình công của người lao động được công nhận theo quy định của Bộ luật lao động 2019. Đình công là sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của tập thể lao động nhằm đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động.

+ Các quyền khác theo quy định của pháp luật

3. Người lao động có những nghĩa vụ gì?

Theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định về nghĩa vụ của người lao động như sau:

- Thực hiện hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và thỏa thuận hợp pháp khác;

- Chấp hành kỷ luật lao động, nội quy lao động; tuân theo sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động;

- Thực hiện quy định của pháp luật về lao động, việc làm, giáo dục nghề nghiệp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và an toàn, vệ sinh lao động.

Quý khách hàng có nhu cầu thì tham khảo thêm nội dung bài viết sau của công ty Luật Minh khuê: Quy định về thời gian làm việc thực tế của người lao động

Công ty Luật Minh Khuê mong muốn gửi đến quý khách hàng những thông tin tư vấn hữu ích. Nếu quý khách hàng đang gặp phải bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, hãy liên hệ với Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline 1900.6162. Hoặc quý khách hàng gửi yêu cầu chi tiết qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp thắc mắc nhanh chóng. Xin trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý khách hàng.