Thủ tục ly hôn với người trung quốc tại Việt Nam

1. Tổng quan về ly hôn có yếu tố nước ngoài

1.1. Định nghĩa và đặc thù của ly hôn với người Trung Quốc tại Việt Nam

Theo khoản 25 Điều 3 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, ly hôn có yếu tố nước ngoài là việc ly hôn mà ít nhất một bên là người nước ngoài hoặc công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài. Như vậy, trường hợp một bên là người Trung Quốc – không có quốc tịch Việt Nam – thì đây là vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài.

Khác với việc chỉ áp dụng Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam 2014, ly hôn có yếu tố Trung Quốc đòi hỏi Tòa án Việt Nam phải xem xét áp dụng các quy tắc về tư pháp quốc tế được quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Điều này có thể bao gồm việc cân nhắc đến pháp luật Trung Quốc trong một số trường hợp cụ thể, ví dụ như về năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự của công dân Trung Quốc, hoặc các vấn đề liên quan đến tài sản phát sinh từ Trung Quốc.

Phần lớn các vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài, bao gồm cả trường hợp ly hôn với công dân Trung Quốc, sẽ thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp tỉnh (Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015). Nếu vợ hoặc chồng là công dân Trung Quốc đang ở nước ngoài hoặc không hợp tác, việc tống đạt các văn bản tố tụng (như thông báo thụ lý, giấy triệu tập, bản án) thường phải thực hiện thông qua con đường ủy thác tư pháp quốc tế. Quy trình này yêu cầu sự phối hợp giữa các cơ quan ngoại giao và tư pháp của cả hai nước, kéo dài đáng kể thời gian giải quyết vụ án. Quy trình này yêu cầu sự phối hợp giữa các cơ quan ngoại giao và tư pháp của cả hai nước, kéo dài đáng kể thời gian giải quyết vụ án. Các giấy tờ do phía Trung Quốc cấp hoặc liên quan đến Trung Quốc bắt buộc phải trải qua quy trình hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật công chứng sang tiếng Việt để có giá trị pháp lý tại Việt Nam.

Sự khác biệt về ngôn ngữ, phong tục tập quán và hệ thống giá trị xã hội giữa Việt Nam và Trung Quốc có thể gây khó khăn trong quá trình giao tiếp, hòa giải và đi đến thống nhất các vấn đề liên quan đến ly hôn. Ngay cả khi Tòa án Việt Nam đã ra bản án, việc thi hành án các quyết định về tài sản hoặc quyền nuôi con liên quan đến công dân Trung Quốc (đặc biệt nếu tài sản hoặc con đang ở Trung Quốc) có thể gặp nhiều trở ngại nếu không có sự hợp tác của bên kia hoặc không có Hiệp định tương trợ tư pháp về thi hành án giữa hai quốc gia.

1.2. Khi nào cần thực hiện thủ tục ly hôn tại Việt Nam?

Việc xác định quốc gia có thẩm quyền giải quyết ly hôn là một vấn đề pháp lý quan trọng. Bạn nên thực hiện thủ tục ly hôn tại Việt Nam trong các trường hợp sau, dựa trên nguyên tắc về thẩm quyền của Tòa án Việt Nam được quy định tại Điều 469 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (về thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam):

- Bị đơn (người bị yêu cầu ly hôn) là công dân Trung Quốc đang cư trú hoặc làm việc hợp pháp tại Việt Nam.

• Ví dụ: Ông Nguyễn Văn A (quốc tịch Việt Nam) muốn ly hôn với bà Wang Li (quốc tịch Trung Quốc) hiện đang sinh sống và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ông A sẽ nộp đơn tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

- Cuộc hôn nhân được đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam: Nếu Giấy chứng nhận kết hôn được cấp bởi Ủy ban nhân dân cấp huyện tại Việt Nam, Tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết việc ly hôn này.

- Các bên là công dân Việt Nam hoặc công dân Trung Quốc nhưng ly hôn theo yêu cầu của công dân Việt Nam và có tài sản tranh chấp là bất động sản tại Việt Nam: Dù công dân Trung Quốc có thể đã về nước, nhưng nếu có tranh chấp về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở hoặc tài sản khác gắn liền với đất tại Việt Nam, Tòa án Việt Nam vẫn có thẩm quyền giải quyết.

• Ví dụ: Chị Trần Thị B (quốc tịch Việt Nam) ly hôn với anh Zhang Wei (quốc tịch Trung Quốc). Anh Zhang đã về Trung Quốc nhưng hai người có một căn nhà chung đứng tên cả hai tại Hà Nội. Chị B có thể nộp đơn ly hôn kèm yêu cầu chia tài sản tại Tòa án nhân dân TP. Hà Nội.

- Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật Việt Nam hoặc các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Hiện tại, Việt Nam và Trung Quốc chưa có Hiệp định tương trợ tư pháp toàn diện trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, do đó, việc giải quyết sẽ chủ yếu dựa trên pháp luật nội địa của Việt Nam và nguyên tắc có đi có lại.

1.3. Những điểm khác biệt so với ly hôn thông thường

Để hình dung rõ hơn về sự phức tạp, hãy cùng điểm qua những khác biệt chính giữa ly hôn với người Trung Quốc và ly hôn thông thường (giữa hai công dân Việt Nam):

2. Hồ sơ, giấy tờ cần chuẩn bị

2.1. Danh sách giấy tờ bắt buộc cho từng trường hợp

Dưới đây là danh sách các giấy tờ cơ bản cần chuẩn bị, áp dụng cho cả công dân Việt Nam và công dân Trung Quốc (nếu là nguyên đơn), được phân loại theo từng trường hợp cụ thể:

*Giấy tờ cá nhân của bên yêu cầu ly hôn (Nguyên đơn):

- Đơn xin ly hôn:

• Đối với thuận tình ly hôn: Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn. Đơn này phải có chữ ký của cả vợ và chồng, thể hiện rõ sự tự nguyện ly hôn và thỏa thuận về con cái, tài sản (nếu có).
• Đối với ly hôn đơn phương: Đơn khởi kiện ly hôn. Đơn cần trình bày rõ lý do dẫn đến việc ly hôn, mong muốn về con cái và tài sản.

- Giấy tờ tùy thân:

• Bản sao có chứng thực Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân/Hộ chiếu của nguyên đơn.
• Giấy xác nhận thông tin cư trú do Công an cấp xã/phường cấp gần nhất.

*Giấy tờ liên quan đến quan hệ hôn nhân và con cái:

- Bản chính Giấy chứng nhận kết hôn: Đây là tài liệu pháp lý không thể thiếu để chứng minh sự tồn tại của quan hệ hôn nhân.

• Nếu đăng ký kết hôn tại Việt Nam: Nộp bản chính do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp. Nếu bản chính bị mất, cần liên hệ Phòng Tư pháp thuộc UBND cấp huyện nơi đã đăng ký kết hôn để xin cấp lại bản sao trích lục kết hôn hoặc bản sao giấy chứng nhận kết hôn từ sổ gốc.
• Nếu đăng ký kết hôn tại Trung Quốc: Phải nộp bản sao có công chứng từ bản chính, và đặc biệt quan trọng là phải được hợp pháp hóa lãnh sự tại Đại sứ quán/Lãnh sự quán Việt Nam tại Trung Quốc và dịch thuật công chứng sang tiếng Việt.

- Bản sao có chứng thực Giấy khai sinh của các con (nếu có con chung). Tương tự, nếu Giấy khai sinh được cấp ở nước ngoài, cần thực hiện thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật công chứng.

*Giấy tờ chứng minh căn cứ ly hôn (chỉ áp dụng cho ly hôn đơn phương):

Để Tòa án chấp nhận yêu cầu ly hôn đơn phương, bạn cần cung cấp các bằng chứng thuyết phục về việc quan hệ hôn nhân đã lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, và mục đích của hôn nhân không đạt được (Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014). Các bằng chứng có thể bao gồm:

• Xác nhận của chính quyền địa phương (Ủy ban nhân dân cấp xã) hoặc cơ quan, tổ chức nơi bạn cư trú về việc vợ/chồng bạn đã bỏ đi, không liên lạc, không thực hiện nghĩa vụ vợ chồng, hoặc có dấu hiệu chung sống với người khác.
• Các tài liệu, hình ảnh, video, tin nhắn, bản ghi âm (nếu có) chứng minh hành vi ngoại tình, bạo lực gia đình, bỏ mặc, không chu cấp của vợ/chồng ở Trung Quốc.
• Biên bản hòa giải không thành tại địa phương, cơ quan, hoặc tổ chức (nếu có).

- Giấy tờ liên quan đến tài sản chung, nợ chung (nếu có yêu cầu giải quyết):

• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (Sổ hồng/Sổ đỏ).
• Giấy đăng ký xe, Sổ tiết kiệm, Sổ cổ đông, Giấy tờ về quyền sở hữu các tài sản có giá trị khác (ví dụ: hợp đồng mua bán nhà đất, hợp đồng vay vốn...).
• Hợp đồng vay nợ, giấy tờ chứng minh nợ chung (nếu có).
• Bản kê khai chi tiết tài sản chung, tài sản riêng, nợ chung của vợ chồng (có thể trình bày trong đơn ly hôn hoặc làm phụ lục riêng).

Lưu ý: Nếu tài sản chung hoặc nợ chung nằm ở Trung Quốc, việc chứng minh quyền sở hữu, giá trị và tính chất chung/riêng của tài sản/nợ sẽ rất phức tạp. Các giấy tờ về tài sản/nợ ở Trung Quốc cũng cần được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật công chứng theo quy trình dưới đây. Bạn nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ của luật sư có kinh nghiệm trong lĩnh vực này, thậm chí là luật sư tại Trung Quốc.

*Giấy tờ có yếu tố Trung Quốc:

- Giấy tờ tùy thân của công dân Trung Quốc:

• Bản sao có chứng thực Hộ chiếu của công dân Trung Quốc.
• Bản sao có chứng thực Thẻ cư trú hợp pháp tại Việt Nam (nếu có) của công dân Trung Quốc.
• Giấy xác nhận cư trú tại Việt Nam của công dân Trung Quốc do Công an Việt Nam cấp (nếu họ đang ở Việt Nam).

- Xác nhận địa chỉ: Nếu công dân Trung Quốc đã về nước, cần cung cấp địa chỉ cụ thể cuối cùng của họ tại Trung Quốc (nếu biết rõ) và các thông tin liên lạc khác (số điện thoại, email, thông tin người thân tại Việt Nam hoặc Trung Quốc có thể liên hệ được) để Tòa án thực hiện việc tống đạt văn bản tố tụng qua ủy thác tư pháp.

- Các giấy tờ liên quan khác theo yêu cầu cụ thể của Tòa án tùy thuộc vào từng trường hợp ly hôn.

2.2. Hướng dẫn dịch thuật, công chứng, hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ tiếng Trung

Đối với các giấy tờ được cấp tại Trung Quốc hoặc bằng tiếng Trung Quốc, để chúng có giá trị pháp lý và được Tòa án Việt Nam chấp nhận, bắt buộc phải trải qua quy trình dịch thuật công chứng và hợp pháp hóa lãnh sự.

Tất cả các tài liệu được viết bằng tiếng Trung Quốc phải được dịch hoàn chỉnh sang tiếng Việt. Việc dịch thuật phải được thực hiện bởi cơ quan hoặc tổ chức có chức năng dịch thuật công chứng tại Việt Nam. Thông thường là các Phòng Tư pháp thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện hoặc các văn phòng công chứng được cấp phép hoạt động dịch thuật. Bản dịch phải được công chứng viên hoặc cán bộ Phòng Tư pháp xác nhận tính chính xác của bản dịch so với bản gốc và chữ ký của người dịch. Bản dịch sẽ được đóng dấu giáp lai với bản gốc hoặc bản sao của tài liệu gốc.

Hợp pháp hóa lãnh sự à thủ tục chứng nhận con dấu, chữ ký và chức danh trên giấy tờ, tài liệu do cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài cấp hoặc chứng thực, nhằm làm cho giấy tờ đó có giá trị pháp lý để được công nhận và sử dụng tại Việt Nam.

Quy trình hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy tờ của Trung Quốc để sử dụng tại Việt Nam như sau:

Bước 1: Chứng nhận của cơ quan có thẩm quyền tại Trung Quốc.

Giấy tờ gốc được cấp bởi cơ quan có thẩm quyền của Trung Quốc (ví dụ: Giấy chứng nhận kết hôn do cơ quan đăng ký hộ tịch Trung Quốc cấp, hoặc các giấy tờ tài sản do cơ quan Trung Quốc cấp) phải được đưa đến Bộ Ngoại giao Trung Quốc hoặc các cơ quan đối ngoại cấp tỉnh/thành phố được Bộ Ngoại giao Trung Quốc ủy quyền (ví dụ: Văn phòng Đối ngoại tỉnh/thành phố) để chứng nhận con dấu, chữ ký trên giấy tờ đó là hợp lệ theo pháp luật Trung Quốc.

Bước 2: Hợp pháp hóa lãnh sự tại Cơ quan đại diện Việt Nam tại Trung Quốc.

Sau khi giấy tờ đã được chứng nhận bởi cơ quan có thẩm quyền của Trung Quốc ở Bước 1, bản gốc giấy tờ đó sẽ được nộp tại Đại sứ quán Việt Nam tại Bắc Kinh hoặc Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại các thành phố khác của Trung Quốc (như Thượng Hải, Quảng Châu, Nam Ninh, Côn Minh, Hồng Kông).

Mục đích của bước này là để Cơ quan đại diện Việt Nam xác nhận chữ ký và con dấu của Bộ Ngoại giao Trung Quốc (hoặc cơ quan được ủy quyền) là hợp lệ, từ đó giấy tờ có giá trị pháp lý để sử dụng tại Việt Nam.

3. Quy trình thủ tục ly hôn với người trung quốc

3.1. Sơ đồ các bước thực hiện từ chuẩn bị đến nhận quyết định

Để hình dung rõ ràng quy trình ly hôn với người Trung Quốc tại Việt Nam, bạn có thể tham khảo sơ đồ các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị Hồ sơ và Giấy tờ (Quan trọng nhất)

• Thu thập đầy đủ các giấy tờ cá nhân, giấy tờ hôn nhân, con cái và tài sản theo yêu cầu (đã được đề cập chi tiết ở phần trước).
• Thực hiện dịch thuật công chứng sang tiếng Việt đối với các giấy tờ tiếng Trung Quốc.
• Tiến hành hợp pháp hóa lãnh sự tại Đại sứ quán/Lãnh sự quán Việt Nam tại Trung Quốc (hoặc Bộ Ngoại giao Trung Quốc và sau đó là Cơ quan đại diện Việt Nam tại Trung Quốc) đối với các giấy tờ do cơ quan Trung Quốc cấp.

Bước 2: Nộp Hồ sơ tại Tòa án có thẩm quyền.

• Xác định Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền (nơi nguyên đơn cư trú/làm việc hoặc nơi có tài sản tranh chấp).
• Nộp trực tiếp hồ sơ đã chuẩn bị tại bộ phận tiếp nhận hồ sơ của Tòa án.
• Tòa án sẽ kiểm tra tính hợp lệ và đầy đủ của hồ sơ. Nếu hồ sơ đủ điều kiện, Tòa án sẽ thông báo về việc nộp tạm ứng án phí.

Bước 3: Nộp Tạm ứng án phí và Thụ lý vụ án.

• Nguyên đơn đến Cơ quan Thi hành án dân sự để nộp tiền tạm ứng án phí theo thông báo của Tòa án.
• Nộp lại biên lai thu tiền tạm ứng án phí cho Tòa án.
• Sau khi nhận biên lai, Tòa án sẽ chính thức ra Thông báo thụ lý vụ án và gửi thông báo này cho các đương sự. Kể từ thời điểm này, vụ án chính thức được giải quyết theo quy định pháp luật.

Bước 4: Tống đạt Văn bản Tố tụng cho bị đơn (Nếu bị đơn ở Trung Quốc hoặc không hợp tác).

• Nếu bị đơn là công dân Trung Quốc đang ở nước ngoài hoặc không xác định được địa chỉ, Tòa án sẽ tiến hành thủ tục ủy thác tư pháp quốc tế.
• Quá trình này diễn ra qua kênh ngoại giao (Bộ Ngoại giao Việt Nam → Đại sứ quán/Lãnh sự quán Việt Nam tại Trung Quốc → Cơ quan có thẩm quyền của Trung Quốc) để tống đạt thông báo thụ lý, bản sao đơn và các giấy tờ liên quan cho bị đơn.
• Lưu ý đặc biệt: Đây là giai đoạn thường kéo dài nhất, đôi khi là vài tháng đến hơn một năm.

Bước 5: Hòa giải tại Tòa án.

• Sau khi hoàn tất thủ tục tống đạt hoặc các đương sự đều có mặt, Tòa án sẽ triệu tập các bên để tiến hành hòa giải.
• Mục đích là tạo cơ hội cho vợ chồng tự thỏa thuận về việc ly hôn, về quyền nuôi con, cấp dưỡng và chia tài sản.
• Đối với thuận tình ly hôn: Nếu hòa giải thành công, Tòa án sẽ ra Quyết định công nhận thuận tình ly hôn.
• Đối với ly hôn đơn phương: Nếu hòa giải không thành (hoặc bị đơn vắng mặt không có lý do chính đáng), Tòa án sẽ đưa vụ án ra xét xử.

Bước 6: Mở phiên tòa Xét xử.

• Tòa án sẽ thông báo thời gian, địa điểm mở phiên tòa xét xử.
• Tại phiên tòa, các bên trình bày ý kiến, đưa ra chứng cứ và đối đáp. Tòa án sẽ xem xét toàn bộ hồ sơ, chứng cứ và quy định pháp luật để đưa ra phán quyết.

Bước 7: Nhận Bản án/Quyết định của Tòa án.

• Sau khi kết thúc phiên tòa, Tòa án sẽ công bố bản án.
• Trong thời hạn luật định (thường là 15 ngày đối với đương sự và 30 ngày đối với Viện kiểm sát kể từ ngày tuyên án), Tòa án sẽ gửi Bản án/Quyết định ly hôn cho các đương sự và các cơ quan liên quan.
• Nếu không có kháng cáo, kháng nghị trong thời hạn quy định, Bản án/Quyết định sẽ chính thức có hiệu lực pháp luật.

3.2. Thời gian, chi phí từng bước và các mốc quan trọng

Thời gian giải quyết ly hôn với người Trung Quốc thường kéo dài đáng kể so với các vụ ly hôn thông thường, chủ yếu do tính phức tạp của thủ tục tố tụng quốc tế.

Giai đoạn chuẩn bị hồ sơ (tự thân): Tùy thuộc vào việc thu thập, dịch thuật và hợp pháp hóa lãnh sự, có thể mất từ vài tuần đến vài tháng.

Giai đoạn thụ lý tại Tòa án: Khoảng 5 - 10 ngày làm việc kể từ khi Tòa án nhận được hồ sơ hợp lệ và nguyên đơn nộp tạm ứng án phí.

Giai đoạn tống đạt qua ủy thác tư pháp quốc tế: Đây là mốc thời gian quan trọng nhất, có thể kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm rưỡi, hoặc thậm chí lâu hơn, tùy thuộc vào sự phối hợp giữa các cơ quan ngoại giao và tư pháp của

Giai đoạn chuẩn bị xét xử (sau khi hoàn tất tống đạt):

• 4 tháng đối với vụ án thông thường.
• Có thể gia hạn thêm 2 tháng đối với vụ án phức tạp hoặc có lý do chính đáng.

Giai đoạn mở phiên tòa: Trong vòng 1 tháng kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử (hoặc 1.5 tháng nếu có lý do chính đáng) 

Tổng thời gian dự kiến: Một vụ ly hôn có yếu tố Trung Quốc ở cấp sơ thẩm thường mất ít nhất 12 tháng đến 24 tháng để có bản án có hiệu lực pháp luật, chưa kể thời gian phúc thẩm (nếu có kháng cáo).

Quý khách hàng có nhu cầu sử dụng dịch vụ luật sư ly hôn của Công ty luật Minh Khuê có thể liên hệ trực tiếp với Luật sư Tô Thị Phương Dung qua số 0986.386.648 để được báo giá dịch vụ chi tiết. Với hơn 10 kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực pháp lý và trụ sở đặt tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, đội ngũ luật sư của Công ty luật Minh Khuê luôn sẵn sàng tham gia giải quyết việc ly hôn với người nước ngoài tại Hà Nội và TPHCM cũng như các khu vực phụ cận. Tham khảo thêm bảng giá tại: Chi Phí Thuê Luật Sư Ly Hôn: Bảng Giá & Quy Trình

4. Thẩm quyền giải quyết & xác định tòa án

4.1. Nguyên tắc xác định tòa án có thẩm quyền

Tòa án nhân dân cấp tỉnh là cơ quan có thẩm quyền giải quyết chính đối với hầu hết các vụ việc ly hôn có yếu tố nước ngoài (Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015). Cụ thể:

• Đối với ly hôn đơn phương (khởi kiện): Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc (nếu bị đơn là công dân Trung Quốc đang ở Việt Nam). Nếu không xác định được nơi cư trú, làm việc của bị đơn ở Việt Nam, nguyên đơn có thể nộp đơn tại Tòa án cấp tỉnh nơi mình cư trú/làm việc hoặc nơi có tài sản tranh chấp.
• Đối với thuận tình ly hôn (yêu cầu công nhận): Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi một trong hai bên vợ hoặc chồng cư trú hoặc làm việc.
• Trường hợp tranh chấp tài sản là bất động sản tại Việt Nam: Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi có bất động sản đó (Điểm a Khoản 1 Điều 470 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).

4.2. Xử lý trường hợp không xác định được địa chỉ bị đơn

Đây là một trong những tình huống gây khó khăn và kéo dài nhất trong quá trình ly hôn có yếu tố nước ngoài. Khi bị đơn là công dân Trung Quốc đã về nước, hoặc cố tình trốn tránh, không cung cấp địa chỉ, pháp luật Việt Nam vẫn có cơ chế để giải quyết vụ án, nhằm bảo vệ quyền lợi của nguyên đơn.

Tòa án vẫn thụ lý đơn: Dù nguyên đơn không biết chính xác địa chỉ cụ thể của bị đơn ở Trung Quốc, Tòa án Việt Nam sẽ không từ chối thụ lý đơn ly hôn. Điều này thể hiện nguyên tắc bảo vệ quyền được Tòa án bảo vệ của công dân.

Biện pháp thông báo công khai: Để đảm bảo quyền được biết của bị đơn và tuân thủ nguyên tắc tố tụng, Tòa án sẽ yêu cầu nguyên đơn thực hiện các biện pháp thông báo công khai về việc Tòa án đã thụ lý vụ án. Các biện pháp này bao gồm:

• Niêm yết công khai: Tòa án sẽ niêm yết công khai các thông báo, giấy triệu tập tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi bị đơn cư trú lần cuối cùng tại Việt Nam (nếu có địa chỉ đó).
• Đăng tải trên phương tiện thông tin đại chúng: Đây là biện pháp quan trọng. Tòa án thường yêu cầu đăng tải thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng trung ương (ví dụ: báo Nhân Dân, Đài Truyền hình Việt Nam VTV, Đài Tiếng nói Việt Nam VOV) hoặc báo, đài có yếu tố nước ngoài. Việc đăng báo thường được yêu cầu thực hiện nhiều kỳ, kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định (ví dụ: 3 kỳ liên tiếp, mỗi kỳ cách nhau 15 ngày) để đảm bảo khả năng tiếp cận thông tin của bị đơn.
• Chi phí: Chi phí cho việc thông báo công khai này sẽ do nguyên đơn chịu.

Xét xử vắng mặt: Nếu sau khi đã thực hiện đầy đủ các biện pháp thông báo công khai theo quy định của pháp luật mà bị đơn vẫn không có mặt tại Tòa án, không gửi văn bản trình bày ý kiến hoặc không ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng, Tòa án sẽ tiến hành giải quyết vụ án theo thủ tục chung và có thể xét xử vắng mặt bị đơn theo Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Bản án ly hôn có hiệu lực pháp luật tại Việt Nam sẽ chấm dứt quan hệ hôn nhân.

Hậu quả và thách thức thi hành án: Mặc dù Tòa án vẫn có thể ra bản án ly hôn khi bị đơn vắng mặt, việc thi hành án các phần liên quan đến tài sản ở Trung Quốc hoặc nghĩa vụ cấp dưỡng của bị đơn ở nước ngoài sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Do không có sự hợp tác của bị đơn và hiện tại chưa có Hiệp định tương trợ tư pháp toàn diện về thi hành án giữa Việt Nam và Trung Quốc, việc yêu cầu thi hành án tại Trung Quốc sẽ phải tuân thủ pháp luật và thủ tục của nước đó, rất phức tạp và khó khăn.

5. Thủ tục ghi chú ly hôn & công nhận bản án

5.1. Ghi chú ly hôn tại Việt Nam và Trung Quốc

Ghi nhận chính thức tình trạng "đã ly hôn" vào sổ hộ tịch tại Việt Nam. Điều này có vai trò thiết yếu để công dân Việt Nam có thể đăng ký kết hôn mới, hoặc thực hiện các giao dịch dân sự, kinh tế yêu cầu tình trạng hôn nhân độc thân. Việc ghi chú cũng giúp cập nhật dữ liệu cá nhân, đảm bảo tính đồng bộ của thông tin công dân.

Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi cá nhân đã đăng ký kết hôn hoặc ghi chú việc kết hôn trước đây ghi vào Sổ hộ tịch việc ly hôn, hủy việc kết hôn của cá nhân đã thực hiện ở nước ngoài (Khoản 2 Điều 48 Luật Hộ tịch 2014). 

Hồ sơ cần chuẩn bị:

• Tờ khai ghi chú ly hôn (theo mẫu quy định).
• Bản án/Quyết định ly hôn của Tòa án Việt Nam đã có hiệu lực pháp luật (bản sao có chứng thực).
• Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu (Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân/Hộ chiếu).

Người yêu cầu nộp hồ sơ đầy đủ tại cơ quan hộ tịch có thẩm quyền. Trong thời hạn luật định (thường là 05 ngày làm việc, có thể kéo dài nếu cần xác minh), cơ quan hộ tịch sẽ kiểm tra hồ sơ, ghi chú ly hôn vào Sổ hộ tịch và trả kết quả cho người yêu cầu.

Tương tự như tại Việt Nam, việc ghi chú ly hôn tại Trung Quốc nhằm mục đích cập nhật tình trạng hôn nhân của công dân Trung Quốc vào hệ thống hộ tịch của họ. Điều này là cần thiết để công dân Trung Quốc có thể thực hiện các giao dịch dân sự, kinh tế hoặc đăng ký kết hôn mới trên lãnh thổ Trung Quốc.

Hồ sơ cần chuẩn bị:

• Bản án/Quyết định ly hôn của Tòa án Việt Nam đã có hiệu lực pháp luật. Để được công nhận và sử dụng tại Trung Quốc, bản án này phải được hợp pháp hóa lãnh sự tại Đại sứ quán/Lãnh sự quán Trung Quốc tại Việt Nam và dịch thuật công chứng sang tiếng Trung.
• Giấy tờ tùy thân của công dân Trung Quốc (Chứng minh thư công dân, Hộ khẩu Trung Quốc).
• Các giấy tờ khác theo yêu cầu cụ thể của cơ quan đăng ký hộ tịch Trung Quốc.

5.2. Thủ tục công nhận bản án/hòa giải tại nước ngoài

Để bản án ly hôn của Tòa án Việt Nam (đặc biệt các phần về chia tài sản, cấp dưỡng, quyền nuôi con nếu các đối tượng này đang ở Trung Quốc) có giá trị pháp lý và được thi hành trên lãnh thổ Trung Quốc. Nếu không được công nhận, bản án của Tòa án Việt Nam chỉ có giá trị ở Việt Nam và không thể buộc thi hành tại Trung Quốc.

Hiện tại, giữa Việt Nam và Trung Quốc chưa có Hiệp định tương trợ tư pháp song phương toàn diện về công nhận và thi hành bản án dân sự. Do đó, việc công nhận và cho thi hành bản án/quyết định của Tòa án Việt Nam tại Trung Quốc sẽ phải tuân theo nguyên tắc có đi có lại hoặc theo pháp luật nội địa của Trung Quốc. Điều này có nghĩa là Tòa án Trung Quốc sẽ xem xét vụ việc theo luật của họ, và không có ràng buộc tự động phải công nhận bản án của Việt Nam.

Người yêu cầu (hoặc luật sư được ủy quyền tại Trung Quốc) sẽ nộp hồ sơ tại Tòa án có thẩm quyền của Trung Quốc. Tòa án Trung Quốc sẽ xem xét vụ việc dựa trên các quy định của pháp luật Trung Quốc, bao gồm việc kiểm tra xem bản án của Việt Nam có vi phạm các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Trung Quốc hay không. Quá trình này có thể kéo dài, phức tạp và kết quả không được đảm bảo do không có hiệp định cụ thể.

6. Giải đáp câu hỏi thường gặp

6.1. Có bắt buộc phải có mặt cả hai bên tại tòa khi ly hôn với người Trung Quốc không?

Việc có mặt hay vắng mặt của các đương sự tại Tòa án được quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, cụ thể như sau:

- Đối với trường hợp Thuận tình ly hôn:

• Theo Điều 396 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đối với yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, Tòa án sẽ triệu tập vợ chồng để hòa giải. Tại phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, cả hai bên vợ và chồng phải có mặt. Nếu một bên vắng mặt lần thứ nhất có lý do chính đáng, Tòa án sẽ hoãn phiên họp và thông báo cho họ về phiên họp lần thứ hai. Nếu họ vẫn vắng mặt lần thứ hai không có lý do chính đáng, hoặc hòa giải không thành, Tòa án sẽ ra quyết định không công nhận thuận tình ly hôn và chuyển sang giải quyết theo thủ tục ly hôn đơn phương.
• Như vậy, về lý thuyết, khi thuận tình ly hôn, sự có mặt của cả hai bên là cần thiết để Tòa án xem xét sự tự nguyện và thống nhất của cả hai bên vợ chồng. Tuy nhiên, nếu một bên ở nước ngoài (như Trung Quốc) không thể về được, họ có thể ủy quyền cho người khác hoặc gửi văn bản ý kiến có xác nhận hợp pháp. Việc này phức tạp và Tòa án sẽ đánh giá từng trường hợp cụ thể.

Đối với trường hợp Ly hôn đơn phương (khởi kiện ly hôn):

• Trong vụ án ly hôn đơn phương, nguyên đơn nộp đơn yêu cầu Tòa án giải quyết. Tòa án sẽ triệu tập các bên để hòa giải.
• Theo Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nếu đương sự đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng, thì Tòa án có thể: Tòa án vẫn có thể tiến hành xét xử vắng mặt bị đơn nếu họ đã được tống đạt hợp lệ các văn bản tố tụng nhưng cố tình không đến. Tòa án có thể đình chỉ giải quyết vụ án nếu nguyên đơn vắng mặt lần thứ hai không có lý do chính đáng và không có yêu cầu xét xử vắng mặt.

6.2. Thế nào là “ủy thác tư pháp” trong ly hôn có yếu tố nước ngoài?

Ủy thác tư pháp quốc tế là một cơ chế pháp lý quan trọng cho phép các cơ quan tư pháp của một quốc gia yêu cầu cơ quan tư pháp của quốc gia khác thực hiện một số hoạt động tố tụng nhất định trên lãnh thổ của nước đó. Trong bối cảnh ly hôn có yếu tố nước ngoài, đặc biệt là với công dân Trung Quốc, ủy thác tư pháp đóng vai trò cực kỳ quan trọng.

Khi một bên đương sự (ví dụ: công dân Trung Quốc) đang cư trú ở nước ngoài và không có mặt tại Việt Nam, Tòa án Việt Nam không thể trực tiếp gửi thông báo thụ lý, giấy triệu tập, bản sao đơn kiện hoặc bản án/quyết định. Thay vào đó, Tòa án Việt Nam sẽ lập hồ sơ ủy thác tư pháp. Hồ sơ này sẽ được chuyển qua kênh ngoại giao (thông qua Bộ Ngoại giao Việt Nam, sau đó đến Đại sứ quán/Lãnh sự quán Việt Nam tại Trung Quốc) để cuối cùng được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền của Trung Quốc (như Tòa án địa phương hoặc Bộ Tư pháp Trung Quốc) để tống đạt cho đương sự.

Tòa án Việt Nam có thể yêu cầu cơ quan tư pháp Trung Quốc hỗ trợ thu thập các thông tin, tài liệu, hoặc lấy lời khai cần thiết phục vụ cho việc giải quyết vụ án ly hôn (ví dụ: xác minh địa chỉ, tình trạng cư trú, tình hình tài sản của bên kia ở Trung Quốc). Bao gồm việc cấp, xác nhận các loại giấy tờ, chứng cứ liên quan cần thiết cho vụ án. Quá trình ủy thác tư pháp thường rất phức tạp và kéo dài. Nó đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan tư pháp và ngoại giao của cả hai quốc gia, tuân thủ các quy định pháp luật cũng như thủ tục hành chính riêng của từng nước.

Mọi vướng mắc liên quan đến việc ly hôn Bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận Luật sư tư vấn thủ tục ly hôn trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.